Το μεσαίο κενό: Η ακμή και η κρίση της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα και τον κόσμο

Δημοσιεύτηκε από economia 29/07/2020 0 Σχόλια Βιβλιοπαρουσίαση,

Το μεσαίο κενό: Η ακμή και η κρίση της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα και τον κόσμο

Φοίβος Καρζής

Εκδόσεις Παπαδόπουλος, Αθήνα 2020, σελίδες 304, τιμή εκδότη: 16,50 ευρώ

 

 

 

 

Ακόμη κι αν δεν αποτελούσε, πλέον, κοινό τόπο ότι η μεσαία τάξη είναι εκείνη που δίνει στις κάλπες τις περισσότερες πιθανότητες εξουσίας –είτε την προσεγγίσει κανείς σαν αναδυόμενα μεσοστρώματα των πρώτων χρόνων της Μεταπολίτευσης, ερχόμενα από τις δεκαετίες του ‘50 και του ‘60· είτε τα δει ως αμφίπλευρα διεκδικούμενο μεσαίο χώρο με την ενσωμάτωση («τριγωνοποίηση») φιλελεύθερων οικονομικών πολιτικών σε σοσιαλδημοκρατικό έδαφος· είτε, τέλος, τη συναντήσει ως εύκολο θύμα της οικονομικής κρίσης– η ανάλυση αυτή του Φοίβου Καρζή αναδεικνύει πως συνολικά η κοινωνική δομή «χάρισε» στην πολιτική το βασικό της πλέον υποκείμενο.

 

Ο συγγραφέας επιλέγει μια ιστορική αναζήτηση με το δίχτυ να ρίχνεται από νωρίς, αλλά και με τον συνδυασμό του κοινωνιολογικού με το οικονομικό στοιχείο να αποτρέπει από τις απλουστεύσεις: δίπλα-δίπλα η τοποθέτηση του Βρετανού εργάτη που θεωρεί ότι στη μεν δουλειά ανήκει στην εργατική τάξη, αλλά στα υπόλοιπα είναι «σαν τους άλλους» και η αυτοκατάταξη του Γερμανού πολιτικού, διεκδικητή της ηγεσίας του CDU, στην «ανώτερη μεσαία τάξη» τη στιγμή που στα περιουσιακά του στοιχεία περιλαμβάνονταν και… δύο αεροπλάνα. Όμως, ο βηματισμός της ανάλυσης Καρζή είναι κοινωνιολογικός για να καταλήξει στην πολιτική μετάφραση του φαινομένου. Και τούτο όχι μόνο με καμβά τη διπλή αμηχανία των ΗΠΑ και της Ευρώπης, αλλά και τις εξελίξεις στον Τρίτο Κόσμο (απ’ όπου «βγήκε» μια Κίνα, βέβαια) και στη Ρωσία – μας έλειψε λίγο περισσότερη Τουρκία…

 

Η κεντρική στόχευση του βιβλίου είναι να δώσει στον αναγνώστη μίτο της Αριάδνης για να παρακολουθήσει στην ουσία την οικοδόμηση, την ωρίμανση και την (δική μας η έκφραση) κόπωση της ελληνικής πολιτικής σκηνής. Και την αμηχανία –από ένα σημείο και μετά– της ελληνικής πολιτικής τάξης. Ήδη μετά το τέλος της δεκαετίας του ‘80, ο χειρισμός της μεσαίας τάξης που κληροδότησε –όπως την κληροδότησε!– το ΠΑΣΟΚ υπήρξε μια δύσκολη υπόθεση. Αναμετρήθηκε μ’ αυτήν τόσο το εγχείρημα/πείραμα Μητσοτάκη (Κωνσταντίνου) όσο και η εποχή Σημίτη (που χρησιμοποίησε ως βασικό εργαλείο την κεντρική υπόσχεση «Ευρώπης»/Ευρωζώνης). Τα όρια φάνηκαν κάπου στα μέσα της πρώτης δεκαετίας της νέας χιλιετίας, τότε δηλαδή που η υπόσχεση και η προσδοκία, που θεώρησε ότι είχε λάβει η μεσαία τάξη, είχε πλέον μετατραπεί σε απαίτηση: η κρίση που ξέσπασε μετά από λίγο (οικονομικά, βέβαια, οι δυνατότητες είχαν εξαντληθεί νωρίτερα, ενώ η «μετάφραση» σε πολιτικό λόγο καθυστέρησε τραγικά…) οδήγησε σε διπλό αδιέξοδο. Τη μεσαία τάξη σε οικονομικό και, βαθμιαία, υπαρξιακό. Το πολιτικό σύστημα σε αδιέξοδο λειτουργικό. (Και τον μαγικό κήπο των μίντια σε αμηχανία.) Κομβικό σημείο, η λειτουργία του ΕΝΦΙΑ, η εκδίκηση του ακινήτου αλλά και η απειλή του Grexit, με φόντο τα capital controls.

 

Το πώς, τώρα, μπορεί –μετά και τη συνάντηση με τον κορονοϊό και τις συνέπειές του (το βιβλίο τυπωνόταν όταν μπήκε στη ζωή μας το lockdown)– να ελπίσει κανείς σε μια ανασυγκρότηση της μεσαίας τάξης που να εγκαταστήσει στο προσκήνιο μια «κεντρομόλο κοινωνία», συγχρονισμένη με τον βηματισμό της Δύσης, και ιδίως της Ευρώπης (η προσδοκία του Καρζή), αυτό όντως είναι «λιγότερο ιδεολογική αναζήτηση, περισσότερο πολιτικό σχέδιο».

 

 

 

 

 

Α.Δ. ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΙΔΗΣ

Αφήστε ένα σχόλιο