Η ανάγκη για πολυεθνική συμφωνία στη Ν.Α. Μεσόγειο

Δημοσιεύτηκε από economia 31/07/2020 0 Σχόλια άρθρα,

Οικονομική Επιθεώρηση, Αύγουστος 2020, τ. 997

ΑΝΑΛΥΣΗ του Αντώνη Κεφαλά

 

 

 

 

 

 

Η Μεσόγειος γέννησε αυτοκρατορίες: από την Ελληνική στη Ρωμαϊκή και από τη Βυζαντινή στην Οθωμανική. Η τελευταία, όταν ξαπλώθηκε από τα Βαλκάνια στη Συρία και την Αλγερία και έφτασε στο Γιβραλτάρ, κάλυπτε το 50% του χώρου. Αντιπροσώπευε το αντίβαρο στον χριστιανισμό. Τα προβλήματα, οι εξελίξεις, οι προκλήσεις ήταν όμως κοινά – άσχετα αν οι επιπτώσεις ήταν διαφορετικές. Κοινή η μοίρα που ένωνε τα δύο μέρη. Αυτή ήταν η ιστορική αλήθεια. Αυτή ισχύει και σήμερα.

Σήμερα, στη Μεσόγειο ερίζουν τουλάχιστον οχτώ κράτη: Ελλάδα, Τουρκία, Ισραήλ, Αίγυπτος, Κύπρος, Λιβύη, Μάλτα και Ιταλία. Το καθένα προβάλλει μαξιμαλιστικές διεκδικήσεις. Γεωγραφικά επικαλύπτονται σε μεγάλο βαθμό. Ακόμη χειρότερα, δεν υπάρχουν επαρκείς πόροι για να ικανοποιηθούν όλες οι απαιτήσεις. Η Ανατολική Μεσόγειος κινδυνεύει έτσι να αντικαταστήσει τα Βαλκάνια ως η πυριτιδαποθήκη της Μέσης Ανατολής.

Η Τουρκία, ειδικά, εξελίσσεται σε ισχυρή περιφερειακή δύναμη – έχοντας σημαντικά αναβαθμίσει και επεκτείνει τις δυνατότητες των ενόπλων δυνάμεών της. Η ναυτική της υπεροχή είναι δεδομένη, ενώ στον αέρα μόνο ένας συνδυασμός Ελλάδος- Ισραήλ θα μπορούσε να την αναχαιτίσει. Πολλοί διεθνείς αναλυτές τής αποδίδουν τον ρόλο του αστάθμητου παράγοντα (rogue player). Ο πρόεδρός της έχει άριστα εκμεταλλευτεί τη διαμάχη ΗΠΑ- Ρωσίας, ισορροπώντας ανάμεσα στις δύο. Ταυτόχρονα, με τις πράξεις του υπογραμμίζει ότι η ελπίδα και η στρατηγική της Ευρώπης και των ΗΠΑ να αποτελέσει η Τουρκία το κράτος-φάρο όπου συναντιούνται και ειρηνικά συνυπάρχουν η κοσμική Δύση με το θεοκρατικό Ισλάμ είναι πλέον απόλυτα ανέφικτη. Σταδιακά αλλά σταθερά, η Τουρκία μετατρέπεται σε «σουνιτικό Ιράν», όπως εύστοχα παρατηρεί ο Α. Συρίγος στην Καθημερινή στις 19 Ιουλίου 2020.

Η ιστορική διαμάχη Ελλάδας-Τουρκίας βρίσκεται στο προσκήνιο. Τα θέματα είναι πολλά: από την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου έως τις βραχονησίδες του και από την αποστρατικοποίηση ελληνικών νησιών έως την επέκταση του ελληνικού εναέριου χώρου στα 10 μίλια – φτάνοντας μάλιστα μέχρι την αναθεώρηση της Συνθήκης της Λωζάννης. Στην ουσία το θέμα είναι ένα: η δυνατότητα της Τουρκίας να συμμετάσχει στην εκμετάλλευση της Ανατολικής Μεσογείου. Οι συνδυασμένες διεκδικήσεις Ελλάδας και Κύπρου ουσιαστικά περιορίζουν την Τουρκία στα παράλιά της. Η Τουρκία χρησιμοποιεί τα θέματα αυτά για να ασκεί πίεση στην Ελλάδα προκειμένου να επιλύσει αυτό το ένα μεγάλο θέμα που την απασχολεί – γεωπολιτικά και οικονομικά. Και το κάνει με απόλυτη συνέπεια, σταδιακά βάζοντας στο τραπέζι ολοένα και περισσότερα θέματα-προβλήματα. Είναι σαν μια μέγγενη που σφίγγει προοδευτικά μέχρι να πονέσει τόσο πολύ ο βασανιζόμενος ώστε να υποχωρήσει.

Όσο και να θίγει η αλήθεια την εθνική μας υπερηφάνεια, θα πρέπει να αναγνωριστεί το πραγματικό γεγονός ότι η Τουρκία, είτε με τη μεγαλόπνοη πνοή της αναβίωσης του οθωμανικού κράτους-αυτοκρατορίας είτε ως απλή περιφερειακή δύναμη, δεν θα δεχτεί ποτέ τον εγκλεισμό της στα παράλιά της και την άρνηση να συμμετάσχει στην εκμετάλλευση των κοιτασμάτων της Ανατολικής Μεσογείου.

Η δική μας θέση γίνεται ολοένα και πιο αδύναμη. Βασιζόμαστε στο διεθνές δίκαιο, αλλά είναι πολλές οι πηγές που αναγνωρίζουν ότι ακόμη και μια προσφυγή στη Χάγη (προφανώς με τη σύμφωνη γνώμη της Τουρκίας και έστω μόνο για το θέμα της ΑΟΖ) δεν θα μας δικαιώσει υποχρεωτικά. Αντίθετα, έγκυρες νομικές και πολιτικές πηγές υποστηρίζουν ότι ο ηπειρωτικός όγκος της Τουρκίας θα υπερισχύσει ως προς την ΑΟΖ του εδαφικού όγκου, π.χ. του Καστελόριζου. Η συμφωνία με την Ιταλία μπορεί να σημαίνει ότι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας θα χρησιμοποιείται πλέον για την οριοθέτηση των ΑΟΖ και των άλλων θαλασσίων ζωνών, αλλά δεν είναι διόλου σίγουρο πως η Τουρκία θα αποδεχθεί αυτή τη λύση – παρά μόνο με δική μας υποχώρηση, τουλάχιστον ως προς το Καστελόριζο. Εξάλλου, η συμφωνία με την Ιταλία δεν επεκτείνεται ούτε προς Βορρά (Αλβανία) ούτε προς τον Νότο (Λιβύη).

Στο γεωπολιτικό παιγνίδι, η Αν. Μεσόγειος παίζει ρόλο στην προσπάθεια των ΗΠΑ να περιορίσουν την ενεργειακή εξάρτηση της Ευρώπης από τη Ρωσία. Οι αγωγοί ΤΑΡ και EastMed, η IGB διασύνδεση Ελλάδας-Βουλγαρίας, η υπόγεια αποθήκη στην Καβάλα, ο πλωτός τερματικός σταθμός στην Αλεξανδρούπολη (FSRU) και ευρύτερα η παροχή LNG (Liquified Natural Gas) από την Αν. Μεσόγειο προς τη Ν.Α. Ευρώπη είναι όλα κομμάτια της στρατηγικής αυτής.

Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει την εύνοια των ΗΠΑ στον τομέα αυτό, αλλά πάντα σε συνδυασμό με τις εξελίξεις και τις συμφωνίες που θα πρέπει να γίνουν με τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη-κράτη. Αυτό σημαίνει ότι μόνοι μας δεν έχουμε ισχύ. Η συμφωνία με την Ιταλία είναι σημαντική ως προς τούτο, αλλά μόνο αυτή δεν έχει ιδιαίτερα ουσιαστικές επιπτώσεις στην ευρύτερη διαμάχη.

Εκφράζεται, ακόμη, η ορθή άποψη πως η Τουρκία δεν έχει τα τεχνικά μέσα για εξόρυξη – οπότε, υποχρεωτικά, θα περιοριστεί σε έρευνες. Όμως, και μόνο το γεγονός ότι θα «τρυπήσει» στην ελληνική υφαλοκρηπίδα και σ’ αυτήν που εμείς ορίζουμε ως ελληνική ΑΟΖ πράγματι δημιουργεί σοβαρά προβλήματα εθνικής κυριαρχίας. Οι διπλωματικές προσπάθειες που γίνονται στοχεύουν να αποσοβήσουν την άμεση κρίση: η «μυστική» τριμερής Ελλάδας-Τουρκίας-Γερμανίας καθώς και η πενταμερής υπό την αιγίδα της Ε.Ε. εκ των πραγμάτων έχουν περιορισμένους στόχους και –ακόμη περισσότερο– περιορισμένη εμβέλεια. Ουσιαστικά, η γερμανική προεδρία θέλει να αποφύγει ένα θερμό επεισόδιο Ελλάδας-Τουρκίας στο δικό της εξάμηνο και προς αυτή την κατεύθυνση κινείται. Το μποϊκοτάρισμα της διάσκεψης από την Τουρκία δείχνει ακριβώς πως η γείτονα χώρα δεν ενδιαφέρεται να εκτονώσει την κατάσταση – επιδιώκει λύση ουσιαστική. Γι’ αυτό και είναι αμφίβολη η επιτυχία της πενταμερούς.

Λύση στην Αν. Μεσόγειο –και κατ’ επέκταση στην ευρύτερη διαμάχη Ελλάδας-Τουρκίας– μπορεί να επέλθει μόνο αν αναγνωριστεί η ιστορικά κοινή μοίρα των κρατών της Μεσογείου. Μόνο αν υπάρξει η κατανόηση ότι ο μαξιμαλισμός οδηγεί σε πλήρη αδιέξοδο – όπου όλοι ανεξαιρέτως θα χάσουν. Και μόνο αν συνειδητοποιηθεί πως η λύση υποχρεωτικά σημαίνει πως όλοι θα χάσουν κάτι. Σύμφωνα με την ορολογία, μια win-win κατάσταση μπορεί να επέλθει μόνο μέσα από μια loss-loss κατάσταση.

Η σύγκληση μιας διεθνούς διάσκεψης για την Αν. Μεσόγειο είναι η μόνη λύση. Η εναλλακτική είναι κόπος, πόνος και αίμα.

Αφήστε ένα σχόλιο