H επιλογή ύφους – και το περιεχόμενο

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Καθώς όντως ο Απρίλιος θα είναι (ο πιο) δύσκολος μήνας – αυτό το δέχονται οι περισσότεροι, έγινε και επίσημη θέση δια χειλέων Κυριάκου Μητσοτάκη – , καθώς η παράταση των απαγορεύσεων και το φάσμα της καραντίνας (αναπόφευκτα) και η εγκατάσταση της αίσθησης απειλής (που, για πολλούς, γίνεται φόβος) αρχίζουν και κατατρώγουν τις αντοχές των ανθρώπων, οι θέσεις και ο τρόπος έκφρασής τους από τους υπεύθυνους/επισήμους/αρμοδίους/δικαιούμενους δημόσιου καθοδηγητικού λόγου, λειτουργούν όλο και περισσότερο σαν σύνολο. Τι θα πει αυτό; Ότι το περιεχόμενο των θέσεων αυτών προσλαμβάνεται – είτε το επιδιώκουν οι ίδιοι οι υπεύθυνοι/αρμόδιοι κλπ. είτε όχι. είτε το αντιλαμβάνονται, είτε όχι – σαν ενιαίοι σύνολο, μαζί με το ύφος που υιοθετούν.

Ακριβώς επειδή ζούμε σε μια «δημοκρατία της πειθούς» – αξίζει γνήσια συγχαρητήρια όποιος μπόλιασε τον λόγο του Κυριάκου Μητσοτάκη με την φόρμουλα αυτή, την οποία εν συνεχεία επικαλούνται πολλοί από τα μετερίζια της εξουσίας, χωρίς κατ’ ανάγκην να συμμερίζονται, ή και να δείχνουν ότι κατανοούν το περιεχόμενό της – το γεγονός ότι οι ημέρες απαιτούν και φέρνουν μπροστά μέτρα επιβολής ως μέτρα ανάγκης, όπως η αποθάρρυνση έως απαγόρευση μετακινήσεων, όπως η γενίκευση της κοινωνικής απόστασης, όπως η γνήσια καραντίνα όπου ισχύει/θα ισχύσει, όπως η υπό προϋποθέσεις πρόσβαση στις δομές υγείας που στενάζουν (είσαι σπίτι και αισθάνεσαι περίεργα, έχεις και κάποιο πυρετό, είναι ο βήχας ξηρός ή όχι; όμως καλείσαι να κινηθείς τηλεφωνικά με τον γιατρό σου – έχεις; – πάντως να μην πας εξωτερικά ιατρεία νοσοκομείου), όπως η οδύσσεια της μάσκας (μάσκα δεν πρέπει να φορούν όλοι, παρά μόνον οι γιατροί και νοσηλευτές και οι πάσχοντες από τον Covid-19. όμως όλοι πρέπει να συμπεριφερόμαστε σαν να είμαστε φορείς του ιού: δηλαδή ΦΟΡΑΩ ή ΔΕΝ ΦΟΡΑΩ μάσκα;!;), όλα αυτά κάνουν το ύφος με το οποίο εκφέρεται ο λόγος της ενημέρωσης και η ανακοίνωση των μέτρων της κρίσης σημαντικό όσο και η ουσία, το ίδιο το περιεχόμενο.

Το δίπολο Τσιόδρα-Χαρδαλιά στην καθημερινή επίσημη ενημέρωση – όταν θα έχει περάσει αυτό το κύμα, πολλά θα άξιζε να αναλυθούν και να γραφτούν για το πώς λειτούργησε αυτή η ρουτίνα, λίγο σαν BBC τα χρόνια της Κατοχής ή σαν Deutsche Welleτα χρόνια της Χούντας (μιας και φύτρωσαν όλες αυτές οι αναφορές σε πολέμους και καταστάσεις ανάγκης), πάντως σαν πηγή εμπιστοσύνης μέσα στο ιντερνετικό χάος των ημερών – έδειξε εξαρχής τι σημαίνει η διαφορά ύφους. Ακόμη και όταν, εμφανώς ενοχλημένος από τις αντιπαραθέσεις με συναδέλφους της φυλής των γιατρών, ο Σωτήρης Τσιόδρας ανέβαζε αντίθεση, το έκανε με τρόπο που αποτελούσε έκκληση στην λογική, στην ανάγκη της κοινωνικής συμβίωσης, στην ενημερωμένη ευθύνη. Ακόμη και όταν το ίδιο αυτό κίνητρο κουβαλούσε – προδήλως  – ο Νίκος Χαρδαλιάς, κατόρθωνε με την υπορρέουσα οξύτητα και το ύφος επιβολής («θα κάνετε το σωστό!») να παραπέμψει σε εντελώς άλλη πρόσληψη της – πώς την λέγαμε πριν – δημοκρατίας της πειθούς. Με κορύφωση εκείνη την ημέρα όπου, αυτονόητα εξοργισμένος από την έξοδο των Αθηναίων για την επαρχία το προπερασμένο Σαββατοκύριακο (με αληθινό κίνδυνο να διασπαρεί ο ιός σε χωριά και παραλίες…), έκρινε ότι θα γινόταν πειστικότερος όταν επεσήμαινε στους άφρονες ότι στα διόδια καταγράφονται/μπορούν να καταγραφούν οι πινακίδες των αυτοκινήτων τους! Δηλαδή, τι ακριβώς ήταν εκείνος ο υπαινιγμός; Απειλή δίωξης; Αντίστοιχα με την καταγγελτική απόγνωση/κατακεραύνωση όσων προσέτρεξαν στις τράπεζες στο γύρισμα του μήνα, να πάρουν στο χέρι την σύνταξή τους: δύσκολα θα φανταζόταν κανείς ότι οι (ηλικιωμένοι κυρίως) που στήθηκαν στις ουρές χωρίς τήρηση αποστάσεων, το έκαναν για να περάσουν ένα ευχάριστο πρωινό – μάλλον μιαν ανάγκη μαζί και με άγχος εξέφραζαν – προς τι η οργίλη περιγραφή και η δημόσια στηλίτευσή τους σχεδόν ως αντικοινωνικών στοιχείων;

Βέβαια δεν περιοριζόταν σε αυτήν την σκηνοθεσία της κρίσης η αντίθεση ύφους. Ας επιτρέψει ο αναγνώστης μια απότομη μεταφορά σε ένα εντελώς άλλο πλαίσιο – εκείνο της κρίσης συνείδησης της Εκκλησίας (εν ονόματι των πιστών της, εννοείται) μπροστά στο θέμα της αποθάρρυνσης-που-έγινε-απαγόρευση των λειτουργιών. Στην ομοφωνία της τελικής (;) στάσης της Ιεράς Συνόδου προσήλθαν (υποθέτει κανείς αφού «ομοφωνία»), και ο Δημητριάδος Ιγνάτιος και ο Μεσογαίας Νικόλαος. Συγκρίνετε όμως την αγωνιώδη προσπάθεια του πρώτου να δείξει στους πιστούς ότι η προσευχή από το σπίτι κάνει ναό τον ίδιο τον άνθρωπο, με την κατακεραυνωτική προσέγγιση του δεύτερου (δις διδάκτορος κλπ.) ότι ούτε ο Εμβέρ Χότζα είχε τολμήσει να κλείσει τους ναούς.

Σε κανένα, λοιπόν, δεν έλλειψε η καλή προαίρεση από όλους εκείνους που διεκδικούν δημόσιο λόγο άνωθεν – διότι έχουν δημόσιο χρέος δημόσια υποχρέωση έκφρασης και αυτό αντιλαμβάνονται. Όλα όμως παίζονται, όλα θα κριθούν στο ύφος. Από εκεί θα ξεχωρίσει η έννοια της πειθούς («παρά τα παρατράγουδα») από εκείνην της επιβολής («για το καλό σας»). Ίσως θα έκανε καλό σε όσους σταθούν σ’ αυτό το κρίσιμο σταυροδρόμι τις εβδομάδες που έρχονται, να στραφούν περισσότερο προς την δράση:  υποδειγματικό το ύφος, συνοδευτικό των δράσεων του Δήμου Αθηναίων (στις οποίες δεν δίστασε να επιστρατεύσει από Εκκλησία και Ερυθμό Σταυρό μέχρι Γιατρούς του Κόσμου και ΑΡΣΙΣ – τις τρομερές ΜΚΟ που μέχρι προ ημερών απωθούνταν επισήμως από την μέριμνα των μεταναστών), του Κωστή Μπακογιάννη. Και, σε άλλο αζιμούθιο, η παραδοχή του – υφολογικά ακόμη πιο συγκρατημένου –  Χρήστου Σταϊκούρα, όταν εκείνος υπενθύμιζε ότι και λάθη θα γίνονται, αλλά κυρίως πρέπει κάτι να γίνεται.