H πολιτική του «Τις πταίει;», οι ημέρες κορωνοϊού και η διαχείριση του φόβου

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Στο απόγειό της, η προσέγγιση του «Τις πταίει;» στις τωρινές – ημέρες του κορωνοϊού – διεθνείς σχέσεις έφθασε με την συνολική στροφή των ΗΠΑ στην καταγγελία κατά της Κίνας για απόκρυψη των στοιχείων περί επιδημίας κορωνοϊού ή/και για ευθύνη της σε διαφυγή του ιού από βιολογικό εργαστήριο στην Γουχάν (με πρόσθετη συνωμοσιολογία ότι επρόκειτο για δοκιμή βιολογικού όπλου) ή/και για σύμπλευση του ΠΟΥ με την Κινεζική Κυβέρνηση. Άποψη του Ντόναλντ Τραμπ; Όχι μόνον! Βαθμιαία πάει να γίνει αυτή κεντρική Αμερικανική προσέγγιση/θέση, με τον ΥΠΕΞ Μάικ Πομπέο να την διακηρύσσει Urbi et Orbi (ο Τραμπ σαφώς ενδιαφέρεται μόνον για την εσωτερική/προεκλογική χρήση…), με τους Δημοκρατικούς ηγέτες να διστάζουν να διαφοροποιηθούν απολύτως, με την ανακίνηση θέματος αποζημίωσης τρισεκατομμυρίων δολαρίων από την Κίνα, τέλος με την τοποθέτηση ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν π.χ. να μην αποπληρώσουν μέρος του χρέους τους που βρίσκεται στα χέρια του Πεκίνο (1,09 τρις δολάρια, δηλαδή πάνω από 15% των 7 τρις Αμερικανικών χαρτιών εις χείρας ξένων – το συνολικό δημόσιο χρέος των ΗΠΑ είναι 24 τρις). Όσο για τον ΠΟΥ, ας ψάξει να την βρει την χρηματοδότηση των ΗΠΑ αλλού…

Όμως, μην μένουμε μόνο σ’ εκείνην την όχθη του Ατλαντικού και τις άγαρμπες καταγγελίες κατά «the Chinese virus». Και απ’ εδώ, στην Ευρώπη/ΕΕ είχαμε ηγέτες όπως ο Εμμανουέλ Μακρόν να μιλούν με μόλις υποκρυπτόμενη απειλή κατά «της διαχείρισης του ιού από την Κίνα», ή την Ούρσουλα φον ντερ Λάϊεν να καλεί το Πεκίνο «να προσέλθει στην διερεύνηση της πηγής του κορωνοϊού». Αλλά και μέσα στην «Ευρώπη», πόσοι δεν καταγγέλλουν την Ρώμη για ευθύνη της διασποράς – σε Αυστρία; σε Βαυαρία; – εν συνεχεία και στο εσωτερικό της Γερμανίας.

Σε απλά λόγια: το «Τις πταίει;», που τόσο κοντά το έχουμε στην Ελλάδα στην καρδιά μας ως πολιτικό εργαλείο, αποδεικνύεται στην πανδημία σωτήριο για πολλά πολιτικά συστήματα. Το «Τις πταίει;», ταιριάζει απόλυτα και με την άλλη κεντρική πολιτική επιλογή των ημερών κορωνοϊού: την διαχείριση του φόβου, την διαχείριση της αίσθησης απειλής. Όταν πλέον όλοι προσήλθαν στην προσέγγιση του lock-down ως συνώνυμου, της αντιμετώπισης (σωστότερα: της προσπάθειας αντιμετώπισης – μην βλέπουμε την Ελλάδα όπου όντως έγκαιρο πάγωμα απέδωσε, – γιατί lock-down επέβαλαν με καθυστέρηση και στην καθημαγμένη Ιταλία, και στην Μεγ. Βρετανία που έστειλε Πρωθυπουργό στην εντατική, και στην Γαλλία όπου ελικόπτερα ή τραίνα πήγαιναν ασθενείς σε ΜΕΘ γειτονικών χωρών…) της απειλής, το αναγκαίο πολιτικό εργαλείο ήταν ο φόβος. Και οι άνθρωποι τον αγκάλιασαν τον φόβο, την αίσθηση απειλής – όμως επειδή η αίσθηση αυτή είναι πνιγηρή, «έπρεπε» να φταίει κάποιος άλλος/κάποιοι άλλοι. Καθώς, λοιπόν, η αρχέγονη τάση στην πανδημία ήταν «ο καθένας για τον εαυτό του» –  το ζήσαμε αυτό στην αλληλέγγυα «Ευρώπη» οδυνηρά επί αρκετές βδομάδες, το έζησαν όμως και στις ΗΠΑ που λειτουργούν ως ομοσπονδιακό μεν, όμως λειτουργικά ενιαίο Κράτος – η αναζήτηση του «Τις πταίει;» ήταν εύκολο καταφύγιο για τα πολιτικά συστήματα.

Ωραία έως εδώ! (Δηλαδή τι ωραία; Φρίκη). Το πρόβλημα με την διαχείριση του φόβου είναι άλλο – και το ζούμε, το ζουν τα πολιτικά μας συστήματα τώρα, με την έξοδο από τα lock-downs. Ο φόβος εγκαθίσταται σχετικά εύκολα όταν η απειλή είναι πειστική. όμως στην έξοδο λειτουργεί παράξενα. Αφενός πολλοί, μα πάρα πολλοί, συνεχίζουν να ζουν «εν φόβω» ακόμη κι όταν δίνονται διαβεβαιώσεις ΄τοι «πετύχαμε, τώρα ανοίγουμε». Αφετέρου (άλλοι) πολλοί, αισθάνονται ότι «το κακό έφυγε» (ή πάντως απομακρύνθηκε…) και υπεραντιδρούν σε αισιοδοξία, επανέρχονται στην αίσθηση του άτρωτου που έχει ο σύγχρονος άνθρωπος με τα όπλα της επιστήμης κλπ., και ξεφεύγουν εντελώς. Ως συνήθως, το πολιτικοποιούμε αυτό στην Ελλάδα στις πλατείες και τα take-away events. Όμως συμβαίνει λίγο-πολύ παντού.

Κι έτσι φθάνουμε στον επόμενο σταθμό – στο νέο «Τις πταίει;». Αν οι οικονομίες λυγίσουν κάτω από το βάρος των lock-downs, θα «φταίνε» οι πολίτες που δεν πείθονται ότι είναι ασφαλείς, να βγουν/να δουλέψουν/να καταναλώσουν. Αν η πανδημία έρθει με πρόωρο δεύτερο κύμα, θα «φταίνε» όσοι πηγαίνουν σήμερα στις πλατείες, αύριο στις παραλίες – που είναι η Αστυνομία; τουρισμός; χωρίς τεστ; χωρίς αποστάσεις; χωρίς σωστή χρήση μάσκας; τι λέτε τώρα!

Το πρόβλημα για τα πολιτικά συστήματα είναι άλλο: ότι, το τέλος-τέλος, αυτό το παιχνίδι του «Τις πταίει;» καταλήγει στο ότι το φταίξιμο βαραίνει όποιου βρεθεί στο πηδάλιο την κρίσιμη ώρα. Το κόστος της εξουσίας, αυτά – όλα τα άλλα λειτουργούν μόνον προσχηματικά.