H χαλάρωση των μέτρων: ζητήματα ουσίας, ζητήματα ύφους

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Πέρασαν και οι φετινές γιορτές του Πάσχα, με το βαρύτερο lock-down της περιόδου, ουσιαστικά curfew – έτσι που μάθαμε να ζούμε αυτήν την «κατάσταση πολέμου» (κατά Κ. Μητσοτάκη και Εμμ. Μακρόν και Ντ. Τραμπ – μόνος ο Γερμανός Πρόεδρος Φρανκ-Βάλτερ Στάινμαγιερ είχε την τόλμη να αποκρούσει την μεταφορική χρήση της εννοίας «πόλεμος»), εισάγουμε και την ορολογία των βομβαρδισμών! – και όλες οι προσδοκίες στρέφονται πλέον στην χαλάρωση των μέτρων περιορισμού. Σενάρια για την σταδιακή άρση και για τις «ευπαθείς ομάδες» που θα χρειαστεί να περιμένουν περισσότερο, πληροφορίες για το ποιοι κλάδοι θα επανέλθουν νωρίτερα και ποιοι αργότερα, εικασίες για το θερμό μέτωπο των σχολείων – και κατακλείδα, παντού, ότι ο Πρωθυπουργός θα έχει τον τελικό λόγο (με την εισήγηση των τεχνοκρατών της υγείας, των ειδικών κοκ, βεβαίως), ότι ο Πρωθυπουργός θα ανακοινώσει τις επιλογές…

Επειδή η χαλάρωση των περιοριστικών μέτρων – το βλέπουμε ανά την Ευρώπη αυτό: προηγήθηκαν Αυστρία και Δανία, όμως και η Γερμανία προχωράει ήδη ακόμη και οι βαρύτατα πληγείσες Ισπανία και Ιταλία – είναι εντελώς διαφορετικής φύσεως απ’ ό,τι η επιβολή τους, θα χρειαστεί μια αντίστοιχα διαφορετική μεθόδευση. Και σε επίπεδο ουσίας, και σε επίπεδο ύφους.

Ουσίας: είναι φανερό ότι μέτρα προφύλαξης, με απολυμάνσεις και κοινωνική απόσταση, θα χρειαστεί όχι απλώς να εξαγγελθούν αλλά και να περιγραφούν με τρόπο που να γίνουν εφαρμόσιμα. Θα ανοίξουν τα μικρότερα καταστήματα, σωστό. Η πάλι θα ξεκινήσουν κάποια σχολεία κλιμακωτά. Ποιος/πώς θα εξηγήσει τις αποστάσεις, την ρουτίνα συμπεριφοράς; «Μην πιάνετε τα βιβλία» στα βιβλιοπωλεία; «Μην δοκιμάζετε ρούχα», στα μαγαζιά; «Μην πλησιάζεις τον συμμαθητή σου, μην του δίνεις στυλό»; Σοβαρά; Συν η δύσκολη συζήτηση για την χρήση της μάσκας: την μάθαμε ως συντελεστή κινδύνου επί Τσιόδρα, πώς θα την ζήσουμε ως επιβεβλημένη, τώρα; «Δεν φοράτε σωστά την μάσκα σας», θα λένε στην ουρά, «δεν είναι 2 μέτρα η απόστασή σας». Άντε να διαχειριστείς τον κόσμο! Και η διαχείριση των ηλικιών 65-70-75, πώς ακριβώς θα γίνει;

Κι αν τολμήσει κανείς να κοιτάξει προς τον τουριστικό κλάδο, πώς ακριβώς θα ξαναλειτουργήσουν – λέει – ξενοδοχεία χωρίς τους χώρους κοινής παρουσίας (μπαρ, εστιατόρια); Στις δε παραλίες, μετά την αδιανόητη γνωμοδότηση/απόφανση του Λιμενικού ότι το κολύμπι «δεν αποτελεί άθληση», ποιος/πώς θα διαχειρίζεται τις αποστάσεις μεταξύ λουομένων; μεταξύ ομπρελών; πώς το μέγεθος της παρέας; Πώς ακριβώς θα επιχειρηθεί η τιθάσσευση του θηρίου της καταγγελίας, του «Κύριε χωροφύλαξ, αυτοί δεν βάζουν μάσκα!»;

Είναι προφανές ότι σε όλα αυτά, η απάντηση είναι μια – και δεν είναι καθόλου «Ελληνική»: θα χρειαστεί να επιστρατευθεί η λογική, rule of reason για να ξαναγυρίσουμε στα κυρίαρχα Αγγλικά. Η λογική που θα λειτουργήσει ως αυτοπειθαρχία στην έξοδο, όπως τα μέτρα περιορισμού λειτούργησαν ως αυτοπειθαρχία στην επιβολή τους και την τήρησή τους.

Εδώ φθάνουμε στο ύφος: οι αρμόδιοι θα χρειαστεί – ακόμη κι αυτό δεν ταιριάζει με το κυρίαρχο αφήγημα της επιτυχίας των μέτρων λόγω Κυβερνητικής επιβολής (το θυμωμένο πρότυπο Χαρδαλιά) αλλά πλησιάζει προς εκείνο της επιτυχίας λόγω συνειδητοποίησης του κόσμου (το επεξηγηματικό, υπομονετικό πρότυπο Τσιόδρα), να περπατήσουν με σοβαρότητα και με προσοχή την κουραστική οδό της πειθούς. Το μάλωμα δεν θα οδηγήσει πουθενά, η επεξήγηση θα είναι μονόδρομος – τώρα, στην έξοδο. Ο ίδιος ο Κ.Μητσοτάκης θα χρειαστεί να ξεσκονίσει τα περί «Δημοκρατίας της πειθούς».

Και , πάντως, επειδή δεν θα αργήσει η συνειδητοποίηση της οικονομικής επίπτωσης του Covid-19, του παγώματος των πάντων, θα χρειαστεί να καταλάβουν οι δημοφιλέστατοι διαχειριστές των πραγμάτων ότι αν επιχειρηθεί η αναζωογόνηση της αγοράς με εντολές και με αυστηράδες – το «Αμάν πια! Καταναλώστε επιτέλους!» – η κατάσταση θα ξεφύγει προς το κωμικό. Και το κωμικό… εκδικείται (όπως θα εκδικηθούν και τα γάντια και οι μάσκες που οι πλέον επιμελείς των συμπολιτών μας ήδη χρησιμοποιούν, και εν συνεχεία… τα πετάνε στον δρόμο, όταν τελειώσουν την έξοδό τους. Αφού πείσθηκαν ότι οι ίδιοι προστατεύθηκαν, αν τα πάρει ο αέρας μαζί με τον φίλτατο ιό, να τα πάει παρακάτω).