H άρση των πατεντών και οι δυσκολίες των ουσιαστικών συζητήσεων

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Προς στιγμήν φάνηκε ότι η παραδοσιακή Ελληνική προσέγγιση στα ουσιαστικά θέματα – και ουσιαστικότερο θέμα από την διευκόλυνση της ανάπτυξης των εμβολίων κατά του ιού SARS-CoV-2 σε έναν κόσμο όπου μόλις 8% του συνολικού πληθυσμού έχει εμβολιασθεί, όπου παραδείγματα όπως της Ινδίας, μετά την Βραζιλία και την Νότια Αμερική δείχνουν ότι η εμφάνιση νέων μεταλλάξεων επιτείνει  την ανησυχία καθώς η λογική κλεισίματος των συνόρων δεν δίνει λύση – δηλαδή η προσέγγιση του επιδερμικού πολιτικού καυγά, θα ήταν μια ακόμη έκφραση της Ελληνικής ιδιαιτερότητας στο ουσιαστικότερο ζήτημα της απελευθέρωσης των πατεντών. Ζήτημα που πυροδότησε η Αμερικανική/Μπάιντεν/Κάθι Τάϊ τοποθέτηση ,  προσερχόμενη στις ανησυχίες χωρών όπως η Ινδία ή η Νότια Αφρική…

Άμα κανείς πάει πίσω στις πρώτες εβδομάδες της συζήτησης για την πανδημία της  Covid-19, θα ανασύρει την πρώιμη τοποθέτηση Ηλία Μόσιαλου, άνοιξη του 2020, ότι τα εμβόλια που θα αναπτύσσονταν θάπρεπε να αποτελέσουν παγκόσμιο δημόσιο αγαθό, με την εμπορική προστασία που δίνουν οι πατέντες να υποχωρεί μπροστά στην απειλή της πανδημίας. Με την έκκληση Μόσιαλου – η οποία δεν απείχε, άλλωστε, από αντίστοιχες επισημάνσεις ΠΟΥ – είχε όντως ευθυγραμμισθεί, τότε, και ο Κυριάκος Μητσοτάκης που αρχικά παρακολουθούσε από κοντά την ιντερνετική προσπάθεια διαφωτισμού που είχε αναλάβει ο Έλληνας μεν, πλην διεθνούς εμβέλειας, Μόσιαλος. Στην συνέχεια, την έκκληση για άρση των πατεντών και ενώ η πανδημία αναπτυσσόταν απειλητικά αλλά και η ανάπτυξη εμβολίων έδινε πλέον αποτελέσματα, στο κίνημα για απελευθέρωση από τις δεσμεύσεις της πατέντας, από αριστερή/κοινωνική λογική, και γι μαζική παραγωγή εμβολίων παγκοσμίως, προσήλθε με έμφαση ο Αλέξης Τσίπρας.

Στην αυτόματη ανάγκη για πολιτική οξύτητα, από βήματος Βουλής – και, εδώ, υπάρχει το οπτικοακουστικό υλικό που δεν «σβήνει» – ο Πρωθυπουργός εγκάλεσε σαρκαστικά τον αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης ότι επανήλθε στην λογική του «με έναν νόμο και ένα άρθρο», όταν έκανε έκκληση για προσπάθεια εγχώριας παραγωγής εμβολίων. Οπότε, όταν ήρθε η υψηλού προφίλ Αμερικανική πρόταση/απόφαση, με τον ΠΟΥ να σπεύδει να χειροκροτήσει (με φόντο τις τρομερές εικόνες της Ινδίας, της οποίας βέβαια οι 245.000 νεκροί είναι 6 φορές λιγότεροι από τις δικές μας 10.000 αν κανείς θυμηθεί ότι ο εκεί πληθυσμός είναι 1,37 δισεκατομμύρια ψυχές), ακολούθησε η γνώριμη εικόνα αλληλοκατηγοριών: ποιος πρότεινε πρώτος τι και ποιος «αδειάστηκε» από την γραμμή Μπάϊντεν-ΠΟΥ.

«Ευτυχώς» για την εθνική μας αυταξία, οι εικόνες που προέκυψαν στην Ευρωπαϊκή – π.χ. – δημόσια συζήτηση δεν ήταν και πολύ-πολύ καλύτερες. Μετά την Αμερικανική πρωτοβουλία, αρκετοί Ευρωπαίοι ηγέτες – ο καθείς/η καθεμιά με την δική του/της λογική –  προσέτρεξαν: για παράδειγμα ο Εμμανουέλ Μακρόν ή ο Πέδρο Σάντσεθ. Όμως και η ηγεσία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ζεματισμένη από την αποτυχία της στον χειρισμό της συντονισμένης προμήθειας εμβολίων, αρχικώς ευθυγραμμίσθηκε με την λογική άρσης των πατεντών. Αντιθέτως, η Καγκελάριος Μέρκελ υπήρξε εξαρχής σαφώς αντίθετη. [Για να μην πολιτικοποιούμε/εθνικοποιούμε άκριτα την συζήτηση: η Moderna, η μόνη Αμερικανική εταιρεία που διαθέτει πατέντα για mRNA εμβόλιο, είχε εξαρχής εξηγήσει ότι δεν θα ήταν αντίθετη στο waiver των πατεντών. η BioNTech ή η CureVac, η πρώτη με την πατέντα για το εμβόλιο παρασκευής Pfizer, αμφότερες Γερμανικές, κράτησαν την αντίθετη στάση].

Όσο προχωρούσε, όμως, η συζήτηση τόσο άρχισε να γίνεται φανερό πως τα ζητήματα πατέντας/βιομηχανικής ιδιοκτησίας δεν είναι παρά μια μόνον άκρια του θέματος: άπαξ και ελευθερωθούν οι πατέντες, πάλι χρειάζεται να υπάρξει κατάλληλη τεχνογνωσία στις γραμμές παραγωγής που – ειδικά για τα mRNA εμβόλια – δεν είναι καθόλου απλή υπόθεση. Όχι δε μόνον στην κυρίως παραγωγή, αλλά και στην εξασφάλιση της διατήρησης των εμβολίων σε σταθερή κατάσταση (η βαθύτατη κατάψυξη είναι μια πτυχή αυτού του θέματος). Αλλά και πέραν τούτου, όπως π.χ. απέδειξε η περίπτωση της Ινδίας η οποία διαθέτει τεράστιο και κατάλληλο παραγωγικό δυναμικό φαρμάκων, χρειάζεται να υπάρχει και διαθεσιμότητα πρώτων υλών – και όχι μόνον «ευγενών» πρώτων υλών φαρμακευτικού τύπου, ας μην παραβλέπεται και η απίστευτη κάποια στιγμή μάχη για τους περιέκτες/μπουκαλάκια.

Ειλικρινά ή προσχηματικά, αυτές οι πρόσθετες διαστάσεις του θέματος έδωσαν – ιδίως στα πλαίσια της Κορυφής της ΕΕ στο Πόρτο της Πορτογαλίας – την ευκαιρία σε αρκετούς ηγέτες να επανατοποθετηθούν. Χαρακτηριστικότερη η περίπτωση Μακρόν, που ακριβώς άλλαξε την αρχική του τοποθέτηση περί άρσης των πατεντών προς την κατεύθυνση μιας πολύ πιο νερόβραστης έκκλησης για διεθνή συνεργασία ώστε να καταστούν εμβόλια ευρύτερα διαθέσιμα σε χώρες του Τρίτου Κόσμου (στα πλαίσια της COVAX). Ακόμη περισσότερο από πλευράς της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλας φον ντερ Λάϊεν, η οποία ούτως ή άλλως δύσκολα λησμονεί ότι η ίδια και η καριέρα της είναι δημιούργημα της Καγκελαρίου Μέρκελ…

Έτσι, λοιπόν, πορεύεται η παγκόσμια δημόσια συζήτηση για τα θέματα εμβολίων και πατέντας – πάλιν, διευκρινήσεις δίνει προσεκτικά/διαφωτιστικά ο Ηλίας Μοσιαλος – όσο κι αν στην Ελληνική εκδοχή της κινείται στην πολύ πιο βολική οπαδική εκδοχή. Μπορεί κανείς να παρακολουθήσει τον καυγά στο Διαδίκτυο: τα παραδοσιακότερα μετερίζια του μηντιακού μας ζωολογικού κήπου δεν προλαβαίνουν σε ταχύτητα τις μεταπτώσεις της συζήτησης.