Η μεγάλη ανατροπή, το τέλος της ανεμελιάς και η πολιτική προετοιμασία για τα χειρότερα

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Συνεχίζεται η «μετάφραση» της υψηλής πτήσης των τιμών της ενέργειας σε πολιτικό αποτέλεσμα, δηλαδή σε πίεση επί της δημοτικότητας των Κυβερνήσεων που δεν προλαβαίνουν να λαμβάνουν μέτρα για άμβλυνση της επίπτωσης της ακρίβειας στα νοικοκυριά. Όσοι μπορούν (και το αποφασίζουν, πολιτικά κρίνοντας) σωρεύουν οριζόντια μέτρα στήριξης – πιο χαρακτηριστική η μείωση του ΦΠΑ στο φυσικό αέριο από 19% σε 7%, στην Γερμανία δηλαδή στον μειωμένο/ «κοινωνικό συντελεστή» για το υπόλοιπο του 2022 «και βλέπουμε». Αντίστοιχες πιέσεις έχουν ήδη ενσωματωθεί στην τελική ευθεία της κούρσας για την διαδοχή του Μπόρις Τζόνσον στην Βρετανία (μεταξύ Λιζ Τρας και Ρίσι Σούνακ). Ενώ στην Γερμανική Κυβέρνηση συνασπισμού, εσωτερικοί τριγμοί έχουν ξεκινήσει μεταξύ Πρασίνων/Σοσιαλδημοκρατών αφενός και Φιλελευθέρων αφετέρου γύρω από μέτρα όπως η μείωση του ΦΠΑ.

Πριν τρεις εβδομάδες, μια τοποθέτηση από πλευράς ΔΝΤ – όχι επίσημη θέση, αλλά εύγλωττα διατυπωμένο paper τριών στελεχών: Ola Celasun, Dora Iakova και Ian Parry που αναρτήθηκε ως blog στην επίσημη σελίδα του Ταμείου. Ήδη η αρχική παράγραφος δίνει όλη την ουσία: «με τα ορυκτά καύσιμα να αναμένεται να παραμείνουν ακριβά για αρκετόν καιρό [σημειωτέον ότι η ύφεση στις τιμές του αργού, που πήγαινε το βαρέλι στα 85 δολάρια, αντιστράφηκε εν τω μεταξύ και ξαναβρισκόμαστε στην περιοχή των 100 δολαρίων/βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο είναι στα 280 ευρώ/μεγαβατώρα] οι Κυβερνήσεις θα πρέπει να αφήσουν τις τιμές λιανικής να αυξηθούν προκειμένου να προωθηθεί η εξοικονόμηση ενέργειας, ενώ την ίδια στιγμή να προστατεύσουν τα φτωχότερα νοικοκυριά».

Λίγο πιο επεξεργασμένα, διευκρινίζεται ότι «οι Κυβερνήσεις δεν είναι δυνατόν να αποτρέψουν την απώλεια πραγματικού εθνικού εισοδήματος που προκύπτει από αυτό το σοκ στους όρους εμπορίου […]. Τα μέτρα πολιτικής θα πρέπει να μετακινηθούν από ευρείες κινήσεις στήριξης, όπως οι έλεγχοι επί των τιμών σε στοχευμένα μέτρα βοήθειας όπως μεταβιβαστικές πληρωμές προς νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος, τα οποία πλήττονται περισσότερο από  τους υψηλούς λογαριασμούς ενέργειας».

Δηλαδή… το αντίθετο απ’ αυτό που εν γένει συμβαίνει. Προσοχή! Το περί στοχευμένων ενισχύσεων συνεχώς και σεμνοπρεπώς εκφωνείται, πλην στην πράξη τα οριζόντια μέτρα ανθούν! Θυμηθείτε, κοντά σ’ εμάς, την ειλικρινή και υπερήφανη ανακοίνωση. Κ. Σκρέκα για την επιδότηση ρεύματος «για το σύνολο των οικιακών καταναλώσεων και χωρίς εισοδηματικά κριτήρια». συν την διαβεβαίωσή του ότι «όσο κι αν διαρκέσει η ενεργειακή κρίση, η Κυβέρνηση θα στηρίζει».

Έτσι, λοιπόν, η παραδοχή του ΔΝΤ σε Working Paper ότι το μέσο Ευρωπαϊκό νοικοκυριό θα δει φέτος αύξηση στο κόστος ζωής το 2022 «κατά 7% μεγαλύτερη από εκείνην που προβλέπαμε στις αρχές του 2021 [προσέξτε πού τοποθετείται η καμπή: ΟΧΙ στις πολεμικές επιχειρήσεις στην Ουκρανία ή στην επιβολή κυρώσεων, αλλά νωρίτερα]», καθώς και η άλλη παραδοχή ότι υπάρχουν «μείζονες διαφορές στην επίπτωση ανάλογα με τις χώρες λόγω διαφορών στο ρυθμιστικό καθεστώς, στις αντιδράσεις της πολιτικής στις δομές της αγοράς, στις συναπτόμενες συμβάσεις [μετάφραση: όσοι περάσατε από μακροπρόθεσμα συμβόλαια στις αγορές spot, καλή σας τύχη!]» δεν αποτρέπει την κεντρική σύσταση: «Οι Κυβερνήσεις θα πρέπει να αφήσουν την πλήρη αύξηση του κόστους των καυσίμων να περάσει στους τελικούς καταναλωτές, ώστε να ενθαρρύνεται η εξοικονόμηση ενέργειας και η απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα».

Αξίζει να ξαναδιαβάζεται κάθε τόσο η διατύπωση αυτή, που σύντομα μπορεί να χαραχθεί με φλεγόμενα γράμματα στις κυρίως προτάσεις πολιτικής του Ταμείου. Άλλωστε, έχουμε αξιόπιστη πληροφόρηση ότι αυτή η «γραμμή» πήγαινε να εκφρασθεί ευρύτερα στις Βρυξέλλες – με ποια λογική; Ότι είναι σχεδόν και ευκαιρία η κρίση αυτή, προκειμένου να επισπευσθεί η ενεργειακή μετάβαση… Μόνον η ισχυρή αποθάρρυνση παρόμοιων τοποθετήσεων από Κράτη μέλη με ειδικό βάρος – Γαλλία, Γερμανία – απέτρεψαν τέτοιου είδους τοποθετήσεις. Ραντεβού για τον Οκτώβριο… αλλά διόλου ωραία πράγματα, αυτά.

Ήρθε όμως τώρα και, πολύ πολιτικότερα αλλά και σχεδόν μελοδραματικά, ο Εμμανουέλ Μακρόν – ο οποίος έχει τις εκλογές πίσω του, όχι σε απόσταση αναπνοής όπως π.χ. οι Ιταλοί, ή έστω σε ορίζοντα μηνών όπως εμείς ή οι Ισπανοί… – μόλις επέστρεψε από τρεις εβδομάδες διακοπών στο Fort de Bregancon, του 13ου αιώνα, στην Cote d’ Azur (επίσημη θερινή κατοικία των Γάλλων Προέδρων από εποχής Στρατηγού Ντε Γκωλ), συγκάλεσε υπουργικό Συμβούλιο. Το οποίο προϋπάντησε εισαγωγικά με βαριές προειδοποιήσεις:  «Εκείνο που ζούμε τώρα είναι μια εξέλιξη που έχει επίπεδο μείζονος ανατροπής (grande bascule) ή μείζονος αναστάτωσης»

Δεν έμεινε όμως μόνον σ’ αυτήν την διατύπωση/envolée, του λόγου που λένε και οι Γάλλοι. Προχώρησε σε λειτουργική προειδοποίηση: «Ζούμε το τέλος της αφθονίας (abondance) των βεβαιοτήτων και της ανεμελιάς». Εξειδίκευσε, λοιπόν, ότι τελειώνει η εποχή της αφθονίας ενεργειακών πόρων, αλλά και του νερού, υποσχόμενος επιπλέον την διεξαγωγή «Κυβερνητικού σεμιναρίου» προκειμένου να συζητηθούν πιο εκτεταμένα όλες αυτές οι προκλήσεις – μάλιστα ο Πρόεδρος Μακρόν ζήτησε επιπλέον από τους υπουργούς του να μιλούν την (δύσκολη) γλώσσα της αλήθειας «με περισσή καθαρότητα, αλλά χωρίς καταστροφολογία», συν «να σεβαστούν τον λόγο που έχει δώσει η Κυβέρνηση». Και άλλα αντίστοιχα.

Προειδοποίησε, δε, ότι όσοι θεωρούσαν ότι «δημοκρατία και δικαιώματα του ανθρώπου αποτελούν την τρέχουσα θεολογία», θα πρέπει να το ξανασκεφτούν, βλέποντας την άνοδο των «αντιφιλελεύθερων καθεστώτων».

Κάτι το αληθινά σκοτεινό και βαρύ σε ευθύνες βλέπει στο μέλλον ο Εμμανουέλ Μακρόν – έστω και με ψαλιδισμένα τα φτερά στις κάλπες και μαδημένες τις φιλοδοξίες να ηγηθεί της Ευρώπης κλπ. – και μεριμνά (α) να διεκτραγωδήσει ο ίδιος προληπτικά την κατάσταση, (β) να κανοναρχήσει τους υπουργούς τους, να μην κάνουν προσωπικές καριέρες λόγω κρίσης και (γ) να δείξει προς την κατεύθυνση μιας μεγαλύτερης/βαρύτερης/υπαρξιακού χαρακτήρα απειλής στον ορίζοντα.

Άσχημα πράγματα.