Οικονομική Επιθεώρηση, Noέμβριος 2020, τ. 1000

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ του Νίκου Παπανδρέου

Η εκλογική κρίση της 3ης Νοεμβρίου

Ένα κείμενο που μαθαίνουν από μικρή ηλικία οι Αμερικανοί είναι η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας (Declaration of Independence, 1776). Σ’ αυτό το κείμενο, εμπνευσμένο από τις αρχές του Διαφωτισμού, αλλά και αρχαίων ημών φιλοσόφων, διαβάζουμε τα συνταρακτικά για τότε «νέα» ότι «όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι και έχουν προικιστεί από τον Δημιουργό τους με ορισμένα αναφαίρετα Δικαιώματα, μεταξύ των οποίων είναι η Ζωή, η Ελευθερία και η επιδίωξη της Ευτυχίας». Η επιδίωξη της ευτυχίας θεωρείται για τον Αμερικανό αναφαίρετο δικαίωμα. Μακριά από τις ενοχικές τάσεις που βλέπουμε σε άλλους πολιτισμούς.

Φυσικά, όταν έγραφαν ότι «όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ίσοι», δεν εννοούσαν τους μαύρους. Έπρεπε να γίνει ολόκληρος εμφύλιος μεταξύ του Νότου και του Βορρά για να καταργήσουν οι Αμερικανοί τον θεσμό της σκλαβιάς – με την προσθήκη του άρθρου 13 στο Σύνταγμα. Όχι ότι τελείωσαν οι νομικές ανισότητες τότε. Μόνο το 1965 άρθηκαν όλα τα εμπόδια για να μπορούν οι μαύροι να ψηφίζουν κανονικά.

Υπάρχει μάλιστα κάτι παράλογο στον εκλογικό νόμο: ενώ μπορεί ένας υποψήφιος να έχει την πλειοψηφία (βλέπε Χίλαρι το 2016), οι «εκλέκτορες» ανά Πολιτεία μπορεί να δώσουν τη νίκη στον χαμένο. Οι «εκλέκτορες» που κρίνουν το αποτέλεσμα υπάρχουν έτσι ώστε να προστατευτούν οι σκλαβο-κτήμονες του Νότου. Για να συμφωνήσουν την ένταξή τους σε μια ενιαία ομοσπονδία, οι Βόρειοι έπρεπε να τους δώσουν κάτι. Επειδή οι Πολιτείες του Νότου είχαν μικρότερο λευκό πληθυσμό σε σχέση με τις μεγάλες Πολιτείες του Βορρά, φοβήθηκαν την υπεροχή των Βορείων που θα έβγαζαν δικό τους πρόεδρο, ο οποίος μπορεί στη συνέχεια να καταργούσε τον θεσμό της σκλαβιάς.

Έτσι, ισχυρίστηκαν ότι οι μαύροι στις νότιες Πολιτείες πρέπει να μετρηθούν ως πολίτες – χωρίς φυσικά ανθρώπινα δικαιώματα. Κι έτσι εξασφάλισαν δυσανάλογα μεγάλο αριθμό εκλεκτόρων – βάσει του συνόλου του πληθυσμού από το άθροισμα λευκών και μαύρων. Έτσι, εδραίωσαν τη δυνατότητα οι Πολιτείες του Νότου να κρίνουν τον νικητή. Και για τις πρώτες εκλογικές αναμετρήσεις κατάφεραν να εκλέγουν πάντα «δικό τους πρόεδρο», και δη από τον Νότο.
Πέραν αυτού, στον Νότο η αστυνομία δημιουργήθηκε για να κυνηγά σκλάβους που το έσκασαν. Στον Βορρά η αστυνομία εδραιώθηκε μεταξύ άλλων για να ελέγξει τις απεργίες και το εργατικό κίνημα. Γι’ αυτούς και άλλους λόγους, η αστυνομία ενσωμάτωσε τη φιλοσοφία ότι προστατεύει τους «λευκούς και πλουσίους» από τους επικίνδυνους ταραξίες, όπως είναι οι μαύροι και οι αριστεροί.

Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι βλέπουμε σε βίντεο εν ψυχρώ δολοφονίες φτωχών μαύρων. Ο θάνατος του Τζορτζ Φλόιντ στα χέρια ενός αστυνομικού –τρομακτικά σύνηθες φαινόμενο πια– προκάλεσε ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά κινήματα της χώρας. Για τους διαμαρτυρόμενους ο Τραμπ είχε να πει μόνο ότι είναι αριστεροί και επικίνδυνοι· και έστειλε και δυνάμεις καταστολής, που μόνο χειροτέρεψαν την κατάσταση.

Πολλές φορές έχει δώσει εύσημα σε παραστρατιωτικές ομάδες που υποστηρίζουν την άρια φυλή. Προσφάτως ζήτησε τη δημιουργία «στρατού» πολιτών που θα ελέγξουν τα εκλογικά κέντρα για ατασθαλίες το βράδυ της ψηφοφορίας. Σε λάιβ συνέντευξη έδωσε εύσημα σε ένα ακροδεξιό γκρουπούσκουλο ονόματι Proud Boys.

Ο Τραμπ συνειδητά αναβιώνει αυτές τις παλιές διαχωριστικές γραμμές μαύρων-λευκών. Ποντάρει έτσι στον φόβο των λευκών για τη «μαύρη» βία στους δρόμους. Για παράδειγμα, η πρότασή του για «στρατό» λευκών για την επιτήρηση το βράδυ των εκλογών θυμίζει παλαιότερες εποχές της Κου Κλουξ Κλαν. Με αυτήν την πρόσκληση, αποθαρρύνει τους μαύρους από το να εμφανιστούν στα εκλογικά κέντρα τη μέρα των εκλογών.

Εκεί όπου ελέγχουν τις Πολιτείες, οι Ρεπουμπλικάνοι κάνουν τα πάντα για να αποκλείσουν τους μαύρους ψηφοφόρους. Στήνουν κάλπες σε μεγάλη απόσταση από μαύρες γειτονιές ώστε να δυσκολέψουν την έλευσή τους. Αλλού έχουν αυστηροποιήσει τα κριτήρια ταυτοποίησης, έτσι ώστε όταν φτάσει ο φτωχός μαύρος στις κάλπες να μην μπορεί καν να συμμετάσχει στις εκλογές επειδή δεν έχει μαζί του λ.χ. τα κατάλληλα χαρτιά, όπως δύο ταυτότητες με φωτογραφίες.

Η πιο καραμπινάτη προσπάθεια αποκλεισμού μαύρων ψηφοφόρων γίνεται στη Φλόριντα, όπου το 17% του πληθυσμού είναι μαύροι αλλά εκπροσωπούν το 50% των φυλακισμένων. Το συντηρητικότατο Ανώτατο Δικαστήριο της Φλόριντα «έκρινε» ότι άτομα με πρώην καταδίκες μπορούν να ψηφίσουν μόνον αν δεν χρωστάνε κανένα πρόστιμο, δικαστικά χρέη και τα τέλη τους. Η απόφαση εμποδίζει εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες να ψηφίσουν, αρκετοί από τους οποίους είναι μαύροι.

Στην Πολιτεία του Ιλινόι ένας πλούσιος δεξιός (Jacob Wohl) πληρώνει μια εταιρεία για να τηλεφωνούν στους μαύρους ψηφοφόρους και να τους αποθαρρύνουν να ψηφίσουν. Τους λένε ότι μόλις εγγραφούν, τα προσωπικά τους στοιχεία θα προστεθούν σε μια δημόσια βάση δεδομένων και ότι θα μπορούσαν να συλληφθούν για εκκρεμή εντάλματα ή να αναγκαστούν να συμμετάσχουν σε δοκιμές εμβολίων Covid-19, με εντολές των «κυρίαρχων λευκών».

Τέλος, ο Τραμπ επίτηδες έχει σπείρει κομφούζιο όσον αφορά την εγκυρότητα της εκλογικής διαδικασίας. Μάλιστα έχει πει ότι, αν κερδίσει, τότε οι εκλογές έχουν γίνει σωστά. Αν χάσει, κατά τον ίδιο, αυτό σημαίνει ότι έγιναν παρανομίες και ότι του έκλεψαν τις εκλογές.

Πώς θα τις αμφισβητήσει; Μπορεί, για παράδειγμα, αργά το βράδυ των εκλογών να προηγείται του Μπάιντεν. Τότε θα κηρύξει τον εαυτό του νικητή – πριν να έχουν καταμετρηθεί οι ψήφοι, ιδιαίτερα εκείνες που φτάνουν με το ταχυδρομείο και δεν έχουν ακόμη μετρηθεί. Μπορεί να δώσει εντολή, ως πρόεδρος της χώρας, να σταματήσει η υπόλοιπη καταμέτρηση και να παγώσει τα αποτελέσματα ως έχουν.

Κατά το Σύνταγμα, ο πρόεδρος έχει τρομερή δύναμη. Σε περίπτωση κατάφωρης παραβίασης της λαϊκής ψήφου, ο Μπάιντεν μπορεί να καλέσει συνέντευξη Τύπου και να παραπονεθεί. Ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να καλέσει την ελίτ των ενόπλων δυνάμεων να καταλάβουν τα εκλογικά κέντρα και να πάρουν τις κάλπες στα χέρια τους. Τραβηγμένο; Ίσως.
Από την άλλη, ας δούμε πώς βλέπει τη δημοκρατία ένας πρώην σύμβουλος του Τραμπ, ο Ρότζερ Στόουν. (Είχε αποφυλακιστεί με παρέμβαση Τραμπ κατόπιν εμπλοκής του με Ρώσους χρηματοδότες.) Δήλωσε ότι, εάν χάσει ο Τραμπ τον Νοέμβριο, δεν πρέπει να παραιτηθεί αλλά να κρατήσει την εξουσία με τη βία και στη συνέχεια να φυλακίσει τους Κλίντον και τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ.

Αν λοιπόν δεν παραιτηθεί και προκαλέσει την επιθυμητή αμφισβήτηση για το εκλογικό αποτέλεσμα, υπάρχει το ενδεχόμενο να χρειαστεί να αποφασίσει για το ποιος πραγματικά κέρδισε τις εκλογές ο Άρειος Πάγος (Supreme Court). Γι’ αυτό κόπτεται από τώρα να ψηφίσει η Γερουσία να συμπληρώσει τη θέση που έμεινε κενή με τον θάνατο της Ρουθ Μπέιντερ Γκίνσμπεργκ και να βάλει τη δική του Έιμι Μπάρετ. Έτσι αισθάνεται πιο σίγουρος ότι το δικαστήριο θα τον δικαιώσει, έχοντας εξασφαλίσει έναν Άρειο Πάγο με 6 Ρεπουμπλικάνους και 3 Δημοκράτες.

Αλλά ακόμη κι αν δεν δούμε αυτά τα χειρότερα σενάρια, γεγονός είναι ότι υπάρχει τεράστιο νομικό κενό. Πέραν αυτού, λείπει στην Αμερική ένας ουδέτερος εκλογικός «διαιτητής». Ένα τέτοιο θεσμικό όργανο μπορεί να φαίνεται δύσκολο να δημιουργηθεί, αλλά πολλές Πολιτείες της Αμερικής έχουν δικαστικά πάνελ που επιλύουν επιτυχώς αμφισβητούμενες εκλογές.

Προς το παρόν, η ειρηνική μεταβίβαση εξουσίας εξαρτάται από παλιές συνήθειες, έναν αόρατο κώδικα εμπιστοσύνης. Δηλαδή εξαρτάται από την καλή διάθεση των «παιχτών» να φύγουν από την εξουσία ως τζέντλεμεν. Αλλά εδώ και τέσσερα χρόνια έχουμε δείγματα ότι η Αμερική και ο πρόεδρος είναι έτοιμοι να παραβούν όλους τους κανόνες για να παραμείνει αυτός στον θρόνο του Λευκού Οίκου. Ένα είναι σίγουρο: αυτά που θα γίνουν το βράδυ της 4ης Νοεμβρίου δεν θα τα έχουμε ξαναδεί.