Οικονομική Επιθεώρηση, Φεβρουάριος 2021, τ. 1003

ANAΛΥΣΗ του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Η εκμάθηση της αβεβαιότητας

Όπου και να κοιτάξει κανείς, ο ορίζοντας δεν επιτρέπει εύκολα συμπεράσματα

Μετά την κοινωνική κόπωση και όλες τις περιπέτειες του 2020, η νέα χρονιά ξεκίνησε στην Ελλάδα με σχετική υποχώρηση των κρουσμάτων κορονοϊού – και με σταδιακό άνοιγμα, πρώτα των σχολείων, ύστερα της αγοράς. Μέχρι την ώρα που γράφονται οι γραμμές αυτές, η πύκνωση κρουσμάτων στην Αττική δεν δείχνει να ανατρέπει τις αποφάσεις αυτές. (Σε αντίθετη φορά οι κυριότερες ευρωπαϊκές χώρες.) Έστω και με προβλήματα, ξεκίνησαν και οι εμβολιασμοί, με προσδοκία επιτάχυνσης και διεύρυνσής τους.
Όμως –ακόμη– το κυρίαρχο στοιχείο της ζωής είναι η αβεβαιότητα. Και το βασικό ζητούμενο η εκμάθηση της ζωής με αβεβαιότητα. Ας δούμε τις διάφορες πτυχές αυτής της πραγματικής πρόκλησης.

Η δύσκολη πορεία των ελληνοτουρκικών

Ξεκινούν λοιπόν οι διερευνητικές επαφές Ελλάδας-Τουρκίας, δύο μήνες πριν από την προγραμματισμένη Κορυφή της ΕΕ (της 25ης/26ης Μαρτίου, λες και τη διάλεξαν επίτηδες την ημερομηνία!), όπου υποτίθεται ότι θα προχωρούσε προς κάτι σαν απόφαση όλη εκείνη η ιστορία κυρώσεων (ή, έστω, «μέτρων») της Ευρώπης απέναντι στην Τουρκία.
Επί εβδομάδες εκπέμφθηκαν αντικρουόμενα σήματα κι από τις δυο πλευρές των ελληνοτουρκικών – π.χ. ο Κυριάκος Μητσοτάκης έφτασε να ζητά από την αντίπερα ακτή του Αιγαίου «να πάψουμε να παίζουμε τις κουμπάρες»· αλλά και η Άγκυρα πολλαπλασίαζε σε κάθε επίπεδο τα ανοίγματα και τις διαβεβαιώσεις αγαθών προθέσεων προς τις Βρυξέλλες, προς Βερολίνο, προς Παρίσι. Μάλιστα, εντελώς πρόσφατα, υπήρξε και θερμή ανταλλαγή επιστολών Ερντογάν-Μακρόν, με τον τελευταίο να προσφωνεί «Αγαπητέ Ταγίπ». Τελικώς, επισημοποιήθηκε η επανέναρξη, μετά από 5 χρόνια ανάπαυλα, των διερευνητικών επαφών (η αγγλική διατύπωση: exploratory talks), που «έδωσαν» 60 γύρους στο διάστημα 2002-2016. Εκκίνηση του 61ου γύρου στην Πόλη.

Η ρητορική έχει αλλάξει και στις δυο πλευρές: σ’ εμάς, η διαβεβαίωση ότι «διάλογο με “πειρατές” δεν κάνει κανείς» μπαίνει στο ψυγείο. Αν μάλιστα προωθηθεί και συνάντηση Μητσοτάκη-Ερντογάν… Στην απέναντι πλευρά, η συνεχής προβολή θέσεων αναθεωρητισμού πηγαίνει σε δεύτερο πλάνο. Αν και, πάλι οι μονομερείς ενέργειες δεν δείχνουν να παγώνουν: NAVTEX για τουρκικές ασκήσεις με πραγματικά πυρά, μέχρι και στην καρδιά του Αιγαίου, εκδόθηκαν όχι για λίγες εβδομάδες αλλά σχεδόν για το σύνολο της χρονιάς.

Πάμε όμως πιο κοντά στην ουσία: στη δική μας πλευρά του Αιγαίου καταβάλλεται προσπάθεια να «αποδειχθεί» ότι οι διερευνητικές επαφές δεν αποτελούν διάλογο/talks, πολύ λιγότερο διαπραγμάτευση που θα οδηγούσε σε κάτι δεσμευτικό. Ακόμη πιο σημαντικό: σταθερά δίνεται η διαβεβαίωση ότι μόνο αντικείμενο θα αποτελέσει η χάραξη/οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας (για τις οποίες, άμα διαπιστωθεί εν τέλει διαφωνία, θα επιδιωχθεί επίλυση από τη Χάγη, με τη σύναψη συνυποσχετικού). Συν, σταθερά γίνεται η επισήμανση ότι βάση δεν μπορεί παρά να είναι οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου.

Στην απέναντι πλευρά, βασική θέση αποτελεί η διεύρυνση της ημερήσιας διάταξης σε θέματα που φθάνουν μέχρι την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών (την αληθινή κόκκινη γραμμή για την Ελλάδα) και πάντως περιλαμβάνουν όλα όσα συνδέονται με τις θαλάσσιες ζώνες (γκριζάρισμα περιοχών στο Αιγαίο, αναφορά στα 6-9-12 μίλια, κυρίως όμως δικαίωμα σε υφαλοκρηπίδα νησιών και νησίδων με αιχμή το καθεστώς του συμπλέγματος της Μεγίστης). Υπάρχει όμως και το άλλο: η Άγκυρα επισημαίνει ότι η ημερήσια διάταξη των διερευνητικών θα κινηθεί στα θέματα που περιέλαβαν οι προηγούμενοι 60 γύροι (2002-2016), υπό ελληνικές κυβερνήσεις κάθε αποχρώσεως και με 6 τουλάχιστον διαφορετικούς υπουργούς Εξωτερικών.

Να είμαστε λοιπόν προετοιμασμένοι: οι διερευνητικές του 2021 –εφόσον πάρουν μπρος στα σοβαρά– θα απειλούνται σε κάθε βήμα με σταμάτημα. Με το όνομα του παιχνιδιού, ενώπιον της όχι πάντα προσεκτικής διεθνούς κοινότητας, να είναι: «blame game». Σε ποιον θα κολλήσει η ρετσινιά μιας διακοπής;

Η παράλληλη πορεία των εξοπλιστικών

Τις μέρες ακριβώς που μπαίναμε στην τελική ευθεία προς τις διερευνητικές, πραγματοποιούσε την πρώτη του δοκιμαστική πτήση ένα αναβαθμισμένο σε Viper F-16, το πρώτο της σειράς. Η αναβάθμιση έγινε από τη Lockheed Martin, σε συνεργασία με την ΕΑΒ. Έχουν περάσει 40 μήνες αφότου αποφασίστηκε η αναβάθμιση 85 F-16, που αποτελούν την ραχοκοκαλιά της Πολεμικής Αεροπορίας της Ελλάδας του 2021. Κόστος: 1,2 δισ. δολάρια.

Παράλληλα, με ευρύτερη συναίνεση τελικώς, ψηφίστηκε στη Βουλή η συμφωνία για την απόκτηση 18 γαλλικών μαχητικών Rafale 4ης+ γενεάς με τα 6 πρώτα παραδοτέα μέχρι το καλοκαίρι του 2021. Η ψήφιση έγινε με θετική ΝΔ, ΣΥΡΙΖΑ, ΚΙΝΑΛ, Ελλ. Λύση, με ΚΚΕ και ΜέΡΑ25 αρνητικά. Το κόστος της προμήθειας: λίγο πάνω από τα 1,9 δισ. ευρώ, με πρόσθετα 400 εκατομμύρια για τα βλήματα Meteor (πολλαπλών στόχων αέρος-αέρος) και για αναβάθμιση των τωρινών Scalp και Exocet των αποσυρόμενων αντίστοιχων αεροσκαφών Mirage.

Καθώς υπήρχε μια σχετική αναταραχή στα άλλα όπλα, ιδίως δε στο Ναυτικό, που «έχασε» τη δυναμική των φρεγατών Belh@rra, χρειάστηκαν διαβεβαιώσεις του ΥΕΘΑ Ν. Παναγιωτόπουλου ότι η τωρινή προμήθεια της προτασσόμενης Αεροπορίας δεν θα περιθωριοποιήσει άλλες ανάγκες εκσυγχρονισμού.
Πάντως, κανείς δεν φάνηκε να σημειώνει (στη δημόσια συζήτηση) μια δυσάρεστη απουσία: η συμφωνία αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής Ελλάδας-Γαλλίας, στην οποία είχαν στηριχθεί τόσες προσδοκίες όταν κορυφωνόταν η ένταση στα ελληνοτουρκικά, η οποία θα συναπτόταν παράλληλα με την προμήθεια των Rafale, δεν ακούγεται πλέον!

Εν τω μεταξύ, η οικονομία…

Διόλου ασήμαντο να σημειωθεί ότι αυτές οι καταστάσεις «τρέχουν» με την ελληνική οικονομία να δέχεται ισχυρότερη από την –επισήμως, τουλάχιστον– αναμενόμενη πίεση λόγω της πανδημίας του κορονοϊού, των έστω και σε ελάφρυνση lockdown κ.λπ. Ήδη ανακοινώθηκε ζαλιστικό νούμερο πρωτογενούς ελλείμματος για το σύνολο του 2020: 18,2 δισ. ευρώ (προσωρινά στοιχεία).

Βέβαια, κατά την ανακοίνωση από τον αναπληρωτή υπουργό Οικονομικών Θοδωρή Σκυλακάκη, η έμφαση δεν τέθηκε στη σύγκριση με το πρωτογενές πλεόνασμα 5 δισ. ευρώ της προηγούμενης χρονιάς (του 2019), αλλά στη σύγκριση με την πρόβλεψη για πρωτογενές έλλειμμα 19,6 δισ. που είχε διατυπωθεί για το 2020. Με ελληνικό ΑΕΠ κάπου στα 168 δισ. μετά τη βύθιση της πανδημίας έναντι των 183,5 του αναθεωρημένου 2019, το περσινό έλλειμμα είναι στο 11% του ΑΕΠ έναντι πλεονάσματος 2,7% του 2019. Όμως… πότε ήταν η πρόβλεψη για το 2020; Στο τέλος του φθινοπώρου, στην εισηγητική έκθεση του Προϋπολογισμού 2021! Επιπλέον, το αποτέλεσμα του 2020 «βοηθήθηκε» από σχεδόν 650 εκατ. ευρώ από επιστροφή ANFAs, συν κατά 605 εκατ. από υποεκτέλεση του τακτικού προϋπολογισμού.

Την ίδια στιγμή –και αυτό είναι ουσιωδέστερο για το πώς θα πάνε τα πράγματα από δω και πέρα– οι επίσημες προβλέψεις για ανάκαμψη με ρυθμό 4,5% για το 2021 (έναντι της υποχώρησης κατά 10,5% για το σύνολο της χρονιάς που έκλεισε) χλομαίνουν όσο οι μέρες προχωρούν. Ενώ οι επίσημες προβλέψεις δεν μετακινούνται, η συνισταμένη των προβλέψεων τραπεζών και οίκων δείχνει πλέον προς το 2,5%. Δεν πρόκειται για ελληνική ιδιαιτερότητα, εδώ. Και για τις οικονομίες της ΕΕ/Ευρωζώνης, αντίστοιχη είναι η υποχώρηση καθώς τα lockdown συνεχίζονται και το δεύτερο και τρίτο κύμα της πανδημίας εξαπλώνεται.

Εδώ, η αισιοδοξία μετακαλεί αναγκαστικά εις ενίσχυσίν της την επιτάχυνση της προόδου των εμβολιασμών. Είναι να μην δικαιωθεί μια επισήμανση Γ. Στουρνάρα (στο CNBC, αρχές Δεκεμβρίου 2020…) ότι, αν δεν προχωρήσουν γρήγορα οι εμβολιασμοί, τότε είναι που θα έχουμε πρόβλημα! Ήδη, όσοι χειροκροτούσαν για την έγκαιρη διαπραγμάτευση από κοινού προμήθειας εμβολίων σε επίπεδο ΕΕ τώρα αρχίζουν να ανησυχούν για τις καθυστερήσεις. Και ξεκινούν πρωτοβουλίες αρχηγών κυβερνήσεων (όπως Μητσοτάκη-Κουρτς-Φρεντέρικσεν) για επίσπευση των εγκρίσεων και της προώθησης των εμβολίων.