Οικονομική Επιθεώρηση, Nοέμβριος 2020, τ. 1000

Του Αντώνη Κεφαλά

 

Η ΠΙΤΣΟΣ φεύγει – η Microsoft έρχεται

Το παράδοξο στην ιστορία αυτή δεν είναι η αποχώρηση της ΠΙΤΣΟΣ, είναι η έλευση της Microsoft

Η Ελλάδα της μεταπολίτευσης δεν είχε μάθει σε εισόδους – ιδιαίτερα ξένων. Μόνο σε εξόδους. Το πάνθεον είναι εντυπωσιακό. Καλύπτει όλη την γκάμα από την ESSO στην Pirelli και από τον Νιάρχο στον Τσάτσο. Όλοι έφευγαν. Όχι με την ουρά στα σκέλη αλλά με το κεφάλι ψηλά. Έφευγαν και διέπρεπαν αλλού: από την Τουρκία στα Βαλκάνια και από την Αίγυπτο στη Δ. Ευρώπη.

Τα αίτια σχεδόν ατέλειωτα. Η απαρίθμησή τους προκαλεί μόνο θλίψη. Αυξήσεις κόστους (εργατικού και κεφαλαίων) πάνω από τον πληθωρισμό. Έλεγχοι τιμών. Ασταθής συναλλαγματική ισοτιμία. Υψηλή φορολογία. Απεργίες, με… αμοιβή. Συνδικαλιστικές ηγεσίες που ενδιαφέρονταν για τους εαυτούς τους, όχι για τα μέλη τους και τους ανέργους. Συνδικάτα του δημόσιου τομέα που στρέφονται κατά της κοινωνίας. Κλειστά επαγγέλματα. Κλειστές αγορές. Προβλήματα στις μεταφορές, ανθρώπων και προϊόντων. Ατέλειωτη γραφειοκρατία. Κομματικοποιημένη κρατική μηχανή. Αδιαφάνεια στις αποφάσεις. Ενδημική διαφθορά. Εχθρική τοπική αυτοδιοίκηση. Υποβαθμισμένα δικαιώματα ιδιοκτησίας. Αδύναμη δικαιοσύνη. Εξασθενημένο κράτος δικαίου. Πάνω απ’ όλα, ιδεολογική έχθρα προς την ιδιωτική πρωτοβουλία.

Κανένα κόμμα δεν απέφυγε τον συγκεκριμένο κατήφορο. Η Νέα Δημοκρατία τον ξεκίνησε ήδη από το 1974. Το ΠΑΣΟΚ τον ανήγαγε σε υψηλή τέχνη με επικεφαλής υπουργούς όπως ο Γεράσιμος Αρσένης και ο Βασίλης Κεδίκογλου. Το τοπίο της ελληνικής οικονομίας είναι σπαρμένο με τα ερείπια πάλαι ποτέ κραταιών μονάδων, που δεν κατάφεραν να επιβιώσουν από τη λαίλαπα. Από την έχθρα προς κάθε μορφή ιδιωτικής πρωτοβουλίας.

Το σύνθημα ήταν εθνικοποίηση με άλλο όνομα: κοινωνικοποίηση. Η λέξη κρατικοποίηση σπάνια ακουγόταν. Το παιγνίδι των δημοσίων σχέσεων καλά κρατούσε. Και παιζόταν από ειδικούς.

Δύο ήταν οι βασικοί άξονες της μεθόδευσης: η προσφυγή στη δικαιοσύνη με βάση κάποια αστεία ή και κατασκευασμένη αφορμή και η αύξηση των στοιχείων του κόστους, ιδιαίτερα του εργατικού, με τις τελικές τιμές ουσιαστικά καθηλωμένες. Όταν αναπόφευκτα οι ζημιές συσσωρεύονταν, τότε ερχόταν η στιγμή να κατηγορηθεί η ιδιοκτησία ή το μάνατζμεντ ή και τα δύο για κακή διαχείριση, ξεζούμισμα της επιχείρησης προς ίδιο όφελος, φυγή κερδών στο εξωτερικό, πολυτελή βίο σε βάρος της τίμιας εργατιάς.

Η κατάσταση δεν πρόλαβε να αλλάξει στη σύντομη διακυβέρνηση του Κωνσταντίνου Μητσοτάκη. Μόνο χάρις στον Στέφανο Μάνο, ήρθαν στην Ελλάδα οι Panafon, STET και Hochtief.

Η άνοδος του καπιταλισμού-καζίνο ξεπέρασε την Ελλάδα στο διάβα της, αφού όμως έκανε μια μικρή στάση, το 1999, και πήρε όσα κέρδη ήταν διαθέσιμα. Με την κρίση του 2010 έφυγαν από την Ελλάδα ακόμη και οι κάτοχοι των κρατικών ομολόγων. Η χώρα είχε μετατραπεί σε επιχειρηματικά νεκρό πεδίο. Νεκρό παρέμεινε, φυσικά, και στην εποχή ΣΥΡΙΖΑ.

Η ΠΙΤΣΟΣ έφυγε επειδή η τοπική αυτοδιοίκηση δεν ήθελε την ανάπτυξη. Πριν από την ΠΙΤΣΟΣ είχαν φύγει οι Ιζόλα και η Εσκιμό. Ο κλάδος των ηλεκτρικών συσκευών είναι έντονα ανταγωνιστικός σε διεθνές επίπεδο. Η επιβίωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα της εταιρείας να εκσυγχρονίζεται διαρκώς – οπότε χρειάζεται αρκετά κέρδη για να επανεπενδύει, μειώνοντας έτσι και το κόστος κεφαλαίου. Στην Ελλάδα αυτά τα περιθώρια δεν υπήρχαν.

Η Microsoft ήρθε στην Ελλάδα επειδή η εικόνα της χώρας άλλαξε.

Η ευρύτερη περιοχή ήταν στο στόχαστρο της εταιρείας. Η επικέντρωση στην Ελλάδα ήταν αποτέλεσμα της καλής χημείας που αναπτύχθηκε ανάμεσα στον πρόεδρο της Microsoft Brad Smith και στον πρωθυπουργό.

Η άνοδος της Νέας Δημοκρατίας στην εξουσία δεν αποτελούσε από μόνη της ικανή συνθήκη για την έλευση του τεχνολογικού κολοσσού. Αυτό που μέτρησε ήταν η αλλαγή στη μορφή της Ν.Δ. που επέφερε ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Η ηγεσία της Microsoft διαπίστωσε ότι η Ν.Δ. του 2019 έχει μικρή σχέση με τη Ν.Δ. του 2012 ή του 2007. Στελέχη της εταιρείας μιλάνε για κόμμα που χαρακτηρίζεται από τον επαγγελματισμό μεγάλου μέρους του προσωπικού του, σύγχρονη οργάνωση, σαφείς στόχους και ξεκάθαρη βούληση.

Στη συνέχεια μέτρησαν παράγοντες όπως το ύψος της φορολογίας επί των κερδών (που μειώθηκε από τη Ν.Δ.), η απλοποίηση των διαδικασιών (τις οποίες απλοποίησε η Ν.Δ.), η διαθεσιμότητα γης και το ανθρώπινο δυναμικό. Κατά τη Microsoft, η χώρα μας διαθέτει άριστο, σχετικά φτηνό και άπλετο ανθρώπινο δυναμικό στους τομείς όπου δραστηριοποιείται.

Μεγάλη σημασία είχε, όμως, και ένας –κατά μία έννοια– άυλος παράγοντας: η δεκαετής κρίση με την τεράστια μείωση του εθνικού εισοδήματος. Για τα στελέχη της εταιρείας ήταν σαφές ότι η Ελλάδα είχε διαθέσιμο παραγωγικό δυναμικό και την προοπτική γρήγορης ανόδου μετά την πτώση. Η δυναμική ήταν εκεί με άλλα λόγια. Η πεποίθηση πως η κυβέρνηση θα εκμεταλλευόταν αυτή τη δυναμική μεταδόθηκε από τον ίδιο τον πρωθυπουργό.

Δύο είναι τα ερωτήματα που προκύπτουν τώρα. Πρώτον, σε ποιο βαθμό θα περάσει η κυβερνητική θέληση στα επόμενα κλιμάκια της κρατικής μηχανής και του πολιτικού κόσμου; Και, δεύτερον, άλλες εταιρείες θα ακολουθήσουν το παράδειγμα της Microsoft;

Μερικοί βιάστηκαν να απαντήσουν θετικά, καθώς σχεδόν ταυτόχρονα με την ανακοίνωση της επένδυσης της Microsoft ανακοινώθηκε ότι γραφείο στην Ελλάδα ανοίγει η Amazon. Θα παρατηρούσα ότι άλλο γραφείο και άλλο δημιουργία κέντρου logistics ή δομών ικανών να αναλάβουν μεγάλα συμβόλαια ψηφιακής τεχνολογίας.

Για την Ελλάδα, εξάλλου, αν η είσοδος ξένων εταιρειών σταματήσει με τη Microsoft, η εικόνα δεν θα είναι θετική. Καταρχάς, για την κάθε Microsoft υπάρχει και μία ΠΙΤΣΟΣ. Και, κατά δεύτερο λόγο, η χώρα μας χρειάζεται άμεσες ξένες επενδύσεις για να αναπτυχθεί. Η εξαγορά π.χ. της Εθνικής Ασφαλιστικής είναι πράγματι μια ξένη επένδυση. Αλλά, στην πράξη, πρόκειται για αλλαγή ιδιοκτησίας – η οποία μπορεί να επιφέρει βελτίωση παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας. H επένδυση της Microsoft, όμως, αφορά την εξ υπαρχής δημιουργία παραγωγικού δυναμικού και θέσεων εργασίας και ταυτόχρονα την εισαγωγή γνώσεων στην αιχμή της τεχνολογικής προόδου.

Αυτή είναι η κρίσιμη διαφορά ανάμεσα σε μια άμεση ή έμμεση ξένη επένδυση και μια επένδυση που χαρακτηρίζεται ως greenfield. Ο όρος δεν έχει σχέση με την πράσινη ανάπτυξη αλλά με τη θεμελίωση νέου, συγχρόνου, παραγωγικού ιστού.

Από μία άποψη, η Microsoft αποτελεί ένα σοβαρό τεστ για την ελληνική πραγματικότητα. Ένα τεστ αν θα υπερισχύσει η νοοτροπία της μεταπολίτευσης ή η καινοτόμος προσέγγιση που επιδιώκει να καθιερώσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης.