Η Χριστουγεννιάτικη σκηνοθέτηση της εμπορικής συμφωνίας για υλοποίηση του Brexit

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Με μια αίσθηση του σκηνικού σασπένς όπου η χειριστικότητα καταστάσεων του Μπόρις Τζόνσον ήρθε κι έδεσε με την σεμνοπρέπεια Ούρσουλας φον ντερ Λάϊεν/Μισέλ Μπαρνιέ – δηλαδή η καρικατούρα ενός Ηνωμένου Βασιλείου που δεν είναι πλέον και τόσο Ηνωμένο (η Σκωτία με κάθε τρόπο επιδιώκει να διατηρήσει σύνδεση με την ΕΕ, ενώ «έκλεισε τα σύνορα» με την Αγγλία τις ημέρες χάους όταν ανακαλύφθηκε στον νότο η νέα μετάλλαξη Covid-19) ή μιας Μεγάλης Βρετανίας που δεν είναι πλέον Μεγάλη, συν η εικόνα μιας Ευρωπαϊκής Ένωσης που επιχαίρει για την τήρηση των κανόνων όσο και για την αποχώρηση σημαντικού πλην ενοχλητικού μέλους της – ολοκληρώθηκε η εδώ και περισσότερα από τέσσερα χρόνια πορεία προς το Brexit. Ξεκίνησε με ένα δημοψήφισμα που κρίθηκε στο νήμα. πορεύθηκε με διαπραγματεύσεις που θύμιζαν διάλογο κωφών. έδωσε εικόνες πολιτισμένου εκβιασμού, όπως με την κινητοποίηση μονάδας του Βασιλικού (Βρετανικού Πολεμικού) Ναυτικού όταν φάνηκε να προκύπτει εμπλοκή για τα αλιευτικά δικαιώματα ή όπως με τις εκατοντάδες φορτηγά που έμειναν αποκλεισμένα στο Ντόβερ ανήμερα των Χριστουγέννων του 2020 σε μια επίδειξη πυγμής με επιδημιολογικό ένδυμα εκ μέρους της Γαλλίας. και κατέληξε με έκφραση χορογραφημένου ενθουσιασμού Τζόνσον/φον ντερ Λάϊεν – και πάμε παρακάτω.

Το «παρακάτω» σημαίνει ότι μέσα σε λίγα 24ωρα – μεταξύ 28ης και 31ης Δεκεμβρίου – θα χρειαστεί η συμφωνία να περάσει από Βουλή των Κοινοτήτων και Βουλή των Λόρδων εκείθεν της Μάγχης (πρόβλημα επιψήφισης δεν θα υπάρξει, καθώς στην άνετη πλειοψηφία των Τόρις θα προστεθούν και οι περισσότερες ψήφοι των Εργατικών, ο ηγέτης των οποίων σερ Κηθ Στάρμερ αψήφησε εσωκομματικές προστριβές με αντιρρησίες προκειμένου να δείξει πόσο πολιτικό κεφάλαιο σπατάλησε ο Μπόρις Τζόνσον για μια συμφωνία που ήταν αυτονόητο ότι θα ερχόταν…), από Ευρωκοινοβούλιο στην εδώ πλευρά (όπου θα υπάρξουν γκρίνιες για την διακωμώδηση της κοινοβουλευτικής κύρωσης σε τέτοια ασφυκτικά χρονικά πλαίσια) και με τις όποιες εθνικές κοινοβουλευτικές αντιρρήσεις.

Ο πυρήνας της εμπορικής συμφωνίας ΕΕ/Βρετανίας «τύπου ΕΕ/Καναδά», όπως έσπευσε να εξηγήσει ο Μπόρις Τζόνσον, δηλαδή… όσο χαλαρότερη γίνεται, είναι η ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων χωρίς δασμούς ή ποσοστώσεις – πλην αν υπάρξουν εκατέρωθεν παρασπονδίες που οδηγήσουν σε επιβολή περιοριστικών μέτρων (οι τυχόν διαφορές δεν – ΔΕΝ – θα κρίνονται με συμμετοχή του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, πράγμα που ήταν βαρύτατου συμβολισμού για το Λονδίνο, αλλά με Επιτροπή τύπου panel του ΠΟΕ).

Παρά το γεγονός ότι το κείμενο της Συμφωνίας, μετά των παραρτημάτων, πέρασε από αρχικά 600 σελίδες σε άνω των 1800, η ουσιαστική διαπραγμάτευση θα συνεχιστεί/θα συνεχίζεται επί μήνες: από τα θέματα χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών μέχρι τις τεχνικές συμφωνίες για ζητήματα όπως της κυκλοφορίας φαρμάκων, των μηχανισμών ασφαλείας προϊόντων ή της πνευματικής ιδιοκτησίας. Όλα αυτά, επειδή η πραγματικότητα της αγοράς ξεπερνάει τις ανάγκες πολιτικής θεατρικότητας και διακήρυξης κανόνων. Αυτή ήταν εξαρχής η γνωστή διάσταση της διαπραγμάτευσης για το «μετά-το-Brexit» . Πάντως, η επόμενη μέρα θα ξεκινήσει με το καθεστώς όσων πολιτών της ΕΕ «27» βρίσκονταν και σπουδάζουν ή εργάζονται στην Μεγ. Βρετανία ριζικά διαφοροποιημένη θεσμικά: εδώ, η παραδοσιακά ρεαλιστική στάση των Βρετανών θα χρειαστεί να επανεφεύρει τις πρακτικές που – ήδη πριν την δεκαετία του΄70 και του ΄80 – είχαν κάνει την χώρα αυτή μαγνήτη και στα εκπαιδευτικά και στα ερευνητικά και τα εργασιακά «ποιότητας». Το αντίστροφο θα λειτουργήσει όχι τόσο όσον αφορά τις ατομικές περιπτώσεις Βρετανών στην ηπειρωτική Ευρώπη, όσο για τις οργανωμένες οικονομικές δραστηριότητες με κύριες του χρηματοπιστωτικού, ασφαλιστικού ακόμη και ναυτιλιακού τομέα: σ’ αυτές, δεν θα στοιχηματίζαμε σε αντίστοιχη ρεαλιστική υποδοχή από μέρους των «Ευρωπαίων». Το βέβαιο είναι ότι, για να ξεκαθαρίσει σ’ όλα αυτά ο ορίζοντας, δηλαδή για να μετρηθούν οι πραγματικές συνέπειες του Brexit, θα χρειαστούν κάποια χρόνια.

Το μέλλον, ίσως σε μακρότερο ορίζοντα, θα δείξει και πόσο θα «λείψει» η Βρετανική διάσταση από την ΕΕ σε τομείς κρίσιμους μεν όπως η εξωτερική πολιτική, οι σχεδιασμοί της ασφάλειας, ο χώρος των πληροφοριών όπου ναι μεν η ΕΕ ούτε αληθινή αρμοδιότητα διαθέτει, ούτε (για να είμαστε ειλικρινείς…) προσπάθησε ποτέ να δράσει με κάπως συντονισμένο τρόπο (μας το έδειξε και η πικρή περιπέτεια των ΕλληνοΤουρκικών σχέσεων, του κυνηγητού των κυρώσεων κοκ), πλην όμως η Βρετανική παρουσία ανέκαθεν έπαιξε ρόλο. Ήδη μετά την εσωτερική απόφαση για Brexit, η ματιά του Λονδίνου είχε ξεμακρύνει: τώρα όμως, πλέον…

Μια ακροτελεύτια παρατήρηση: η τοποθέτηση Κυριάκου Μητσοτάκη για την συμφωνία, πέραν των συγχαρητηρίων σε Μπαρνιέ/φον ντερ Λάϊεν, με την ικανοποίηση για το ότι «η Ευρωπαϊκή ενότητα παρέμεινε ισχυρή» και το ότι «προστατεύτηκαν τα συμφέροντα των Κρατών μελών της ΕΕ» είναι τυπική της Ευρωπαϊκής στάσης: πρώτα, αν μη μόνα, τα εσωτερικά συμφέροντα, η συνολική ισορροπία δευτερεύουσα…