Ελληνικές τράπεζες: Οι έκπτωτες βασίλισσες των Βαλκανίων

Posted by economia 13/06/2019 0 Comment(s) Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Ioύνιος 2019, τ. 983

ΤΡΑΠΕΖΕΣ της Βάσως Αγγελέτου

 

 

 

Την ώρα που οι τράπεζες βυθίζονταν σε σφοδρή κρίση την τελευταία δεκαετία στη χώρα μας, ένα άλλο δράμα εκτυλισσόταν εκτός συνόρων: οι ελληνικές τράπεζες, από βασίλισσες των Βαλκανίων και κυρίαρχες των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αναγκάστηκαν σε βίαιες αποεπενδύσεις από το 2013 έως σήμερα. Ο λόγος ήταν οι ενισχύσεις κεφαλαίων που χρειάστηκαν τα έτη 2013 έως 2015 και ο όρος που έθεσε η Επιτροπή Ανταγωνισμού της ΕΕ (DG Comp) να κλείσουν τις θέσεις τους εκτός Ελλάδος προκειμένου να περιορίσουν τις κεφαλαιακές τους ανάγκες.

 

 

Μεταξύ των αγορών που δεσμεύτηκαν να εγκαταλείψουν οι τέσσερις συστημικές τράπεζες περιλαμβάνονται και η Ρουμανία, η Βουλγαρία, η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Σερβία, η Βόρεια Μακεδονία, η Ουκρανία, η Αλβανία, η Νότια Αφρική, η Πολωνία κ.ά. Στο απόγειο της επέκτασής τους, τα εγχώρια ιδρύματα διατηρούσαν παρουσία σε 16 χώρες με δίκτυο 3.500 καταστημάτων και 50.000 εργαζομένων. Το ενεργητικό τους εκτός Ελλάδος άγγιζε τα 90 δισ. ευρώ περίπου και οι χορηγήσεις δανείων ξεπερνούσαν τα 60 δισ. ευρώ. Χαρακτηριστικό είναι ότι την οκταετία 1999-2007 δεν υπήρξε ούτε μία χρονιά που να μην γίνει εξαγορά ξένης τράπεζας από ελληνική. Η επέλαση στο εξωτερικό κορυφώθηκε το 2006 με την εξαγορά επτά ξένων ιδρυμάτων, με τις ελληνικές τράπεζες να επενδύουν συνολικά 3 δισ. ευρώ. Η τελευταία εξαγορά ξένης τράπεζας από ελληνική πραγματοποιήθηκε στις αρχές του 2008.

 

 

Το τριετές Σχέδιο Αναδιάρθρωσης που συμφώνησαν οι εγχώριες τράπεζες ολοκληρώθηκε στο τέλος του 2018, με τις περισσότερες θέσεις εκτός συνόρων να έχουν ρευστοποιηθεί. Σήμερα, διατηρούν διεθνή παρουσία σε Κύπρο, Ρουμανία, Βουλγαρία, Ουκρανία, Λουξεμβούργο, Μάλτα και Βόρεια Μακεδονία, με 12 θυγατρικές και λιγότερους από 10.000 εργαζομένους. Τις αυστηρότερες δεσμεύσεις ανέλαβαν, όπως ήταν φυσικό, οι τράπεζες που έλαβαν τις ισχυρότερες κεφαλαιακές ενέσεις, και δη η Εθνική Τράπεζα και η Τράπεζα Πειραιώς. Σε μικρότερο βαθμό αναγκάστηκαν σε αποεπενδύσεις η Eurobank και η Alpha Bank.

 

 

Διαχρονικά, η εξέλιξη της παρουσίας των ελληνικών τραπεζών το κρίσιμο διάστημα 2013-2017 έχει ως εξής, σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία:

 

 

 

Το «οργανωμένο σχέδιο» και ο αντίλογος των δανειστών

 

Έντονη κριτική έχει ασκηθεί στους Ευρωπαίους δανειστές ότι επέβαλαν στις ελληνικές τράπεζες να τραπούν σε άτακτη φυγή από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Έχει γίνει εκτενής λόγος για «οργανωμένο σχέδιο» εις βάρος του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, το οποίο αναγκάστηκε να παραδώσει τη «βαλκανική αυτοκρατορία» στα χέρια των Αυστριακών, των Ούγγρων, των Ιταλών και άλλων γειτονικών τραπεζικών ομίλων, που ορέγονταν τα χρυσά κέρδη που πρόσφεραν την προηγούμενη δεκαετία αυτές οι αγορές.

 

 

Παράγοντες του τραπεζικού κλάδου και στελέχη της αγοράς με θεσμικό ρόλο αναφέρουν στην Οικονομική ότι διόλου τυχαίος δεν ήταν αυτός ο όρος για τη διάσωση των ελληνικών τραπεζών, αφού η κατοχή σε πολλές περιπτώσεις σημαντικών μεριδίων της τραπεζικής αγοράς στις γειτονικές χώρες αποτελούσε σημαντικό μοχλό επιρροής της Ελλάδας στην περιοχή, σε οικονομικό και γεωπολιτικό επίπεδο. «Οι δανειστές της χώρας άδραξαν την ευκαιρία των ανακεφαλαιοποιήσεων για να βγάλουν την Ελλάδα από το παιχνίδι των Βαλκανίων», αναφέρουν καλά πληροφορημένες πηγές. Αναγνωρίζουν, πάντως, ότι το επιχείρημα το οποίο επικαλέστηκαν οι Ευρωπαίοι εταίροι ήταν εύλογο. Αυτό που υποστήριξαν ήταν ότι δεν έχει λογική οι τράπεζές τους να ανταγωνίζονται τις ελληνικές στις αγορές της «Νέας Ευρώπης» όταν την ίδια στιγμή τις διέσωζαν μέσω του δανεισμού τους στη χώρα.

 

 

Στον αντίποδα, πάντως, υψηλόβαθμα στελέχη του κλάδου αναφέρουν πόσες δυσκολίες συνάντησαν οι ελληνικές τράπεζες για την εδραίωσή τους στις γειτονικές χώρες. Σε πολλές περιπτώσεις, τα πρότυπα εταιρικής διακυβέρνησης και διαφάνειας ήταν ανύπαρκτα και οι ελληνικές τράπεζες αντιμετωπίστηκαν ως «κατακτητές» από τους εργαζομένους – και πολύ περισσότερο από τις διοικήσεις των εν λόγω τραπεζών. Το ξήλωμα των εγχώριων διοικήσεων δεν ήταν πάντοτε η λύση στην απόκτηση του ελέγχου των θυγατρικών, ο οποίος σε αρκετές περιπτώσεις αποδείχθηκε στόχος ανέφικτος.

 

 

Η αντεπίθεση της Eurobank

 

Κόντρα στο ρεύμα κινείται η Eurobank, η οποία είχε τις μικρότερες δεσμεύσεις αποεπένδυσης έναντι των δανειστών και σήμερα απολαμβάνει ισχυρή κερδοφορία από τις δραστηριότητές της στο εξωτερικό. Το 2013 συμφώνησε μείωση του ενεργητικού της εκτός Ελλάδος σε 8,8 δισ. ευρώ, από 11,6 δισ. ευρώ, ωστόσο μετά την ολοκλήρωση του Σχεδίου Αναδιάρθρωσης, στα τέλη του 2018, προχώρησε στην εξαγορά της θυγατρικής της Πειραιώς στη Βουλγαρία, διευρύνοντας το μερίδιο αγοράς της στο 20%, κερδίζοντας τη 2η/3η θέση στην τοπική τραπεζική αγορά.

 

 

Πράγματι, το 2018 τα καθαρά κέρδη της από το εξωτερικό ανήλθαν σε 145 εκατ. ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 11,8% ετησίως. Η βουλγαρική Eurobank Bulgaria συνεισφέρει κατά το πλείστον στην εν λόγω κερδοφορία, γεγονός που εξηγεί γιατί προχώρησε η τράπεζα στην εξαγορά της Piraeus Bank Bulgaria. Στρατηγική της διοίκησης είναι η εξαγορά τραπεζών που της εξασφαλίζουν παρουσία στην κορυφαία πεντάδα των τραπεζών της εκάστοτε χώρας, γεγονός που εξηγεί και την αποχώρησή της από τη Ρουμανία και την Πολωνία. Υψηλόβαθμο στέλεχος επιβεβαιώνει στην Οικονομική ότι στα σχέδια της τράπεζας περιλαμβάνεται η αγορά και άλλων θυγατρικών – κατά προτίμηση στη Βόρεια Μακεδονία, όπου δεν έχει σήμερα παρουσία. «Θα βλέπαμε κάθε ευκαιρία πώλησης που θα προέκυπτε στα Βαλκάνια», αναφέρει χαρακτηριστικά.

 

 

 

Αναλυτικά για κάθε τράπεζα, η εικόνα διαμορφώνεται ως εξής:

 

Alpha Bank: Διατηρεί σήμερα τρεις θυγατρικές στο εξωτερικό και συγκεκριμένα σε Κύπρο (22 καταστήματα, 693 άτομα), Ρουμανία (130 καταστήματα, 1.976 άτομα) και Αλβανία (33 καταστήματα, 429 άτομα). Από την έναρξη της υλοποίησης του Σχεδίου Αναδιάρθρωσης προχώρησε σε αποεπενδύσεις 5,3 δισ. ευρώ σε όρους ενεργητικού, αποχωρώντας από τη Βουλγαρία, τη Σερβία και τη Βόρεια Μακεδονία. Στα σχέδιά της είναι να διατηρήσει μόνο τη Ρουμανία, αφού στην Κύπρο καταγράφει ζημιές.

 

Εθνική Τράπεζα: Παραμένει στην Κύπρο (τράπεζα & ασφαλιστική), Ρουμανία (τράπεζα, Leasing & ασφαλιστική) και Βόρεια Μακεδονία (τράπεζα), για την οποία μάλιστα έλαβε έγκριση από την DG Comp να διατηρήσει την εκεί θυγατρική της Stopanska. Τις θέσεις της σε Ρουμανία και Κύπρο έχει δεσμευτεί να τις ρευστοποιήσει εντός του έτους, ενώ πρόσφατα πούλησε το δίκτυο των καταστημάτων της στην Αίγυπτο στην Bank Audi με έδρα το Κατάρ. Το 2016 πούλησε την τουρκική Finansbank και έναν χρόνο αργότερα αποχώρησε από τη Ρουμανία και τη Ν. Αφρική.

 

Τράπεζα Πειραιώς: Είναι η μοναδική τράπεζα που έχει ουσιαστικά μηδενίσει την παρουσία της στο εξωτερικό, αφού διατηρεί μια μικρή μόνο θέση στην Ουκρανία – την οποία σχεδιάζει επίσης να κλείσει. Το 2015 αποχώρησε από την Αίγυπτο και τις ΗΠΑ, ενώ το 2018 ολοκλήρωσε το Σχέδιο Αναδιάρθρωσης με πωλήσεις των θυγατρικών σε Σερβία, Ρουμανία και Αλβανία.

 

Eurobank: Χάρη στο περιορισμένο ποσοστό της ανακεφαλαιοποίησής της με κρατικά κεφάλαια, διατήρησε τον μεγαλύτερο βαθμό ευελιξίας μεταξύ των ελληνικών τραπεζών. Στο χαρτοφυλάκιο των διεθνών δραστηριοτήτων της περιλαμβάνονται οι θυγατρικές σε Σερβία (80 καταστήματα), Βουλγαρία (174 καταστήματα), Κύπρο (8 καταστήματα) και Λουξεμβούργο. Πρόσφατα ανακοίνωσε την εξαγορά της Piraeus Bank Bulgaria, προσθέτοντας στην παρουσία της στη χώρα 70 καταστήματα και 900 εργαζομένους.

Leave a Comment