Η κοσμογονία της «ευφυούς» γεωργίας

Posted by economia 12/02/2020 0 Comment(s) Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Iανουάριος 2020, τ. 990

AΓΡΟΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΣ ΚΛΑΔΟΣ του Γιώργου Μανέττα

 

 

 

 

Την «επανάσταση του… αυτονόητου» καλείται να κάνει η Ελλάδα προκειμένου να αξιοποιήσει στο έπακρο τον τεράστιο πλούτο που διαθέτει στον αγροδιατροφικό τομέα. Οι πομπώδεις εξαγγελίες που έχουν γίνει διαχρονικά από τους εκάστοτε υπουργούς Γεωργίας περί «αναγέννησης της υπαίθρου» και επιστροφής των νέων στα χωράφια αποδείχθηκαν κενές περιεχομένου. Όλη η προσπάθεια εξαντλήθηκε στα χαρτιά και δεν πέρασε σχεδόν ποτέ στην πράξη. Ή, όταν πήγε να γίνει πράξη, ήταν αποσπασματική, χωρίς σύστημα και συνέχεια – κοινώς, ήταν εντελώς ερασιτεχνική. Τώρα όμως η χώρα μας έχει μια μοναδική ευκαιρία να κάνει το μεγάλο άλμα και να περάσει στη διεθνή πρωτοπορία, ενσωματώνοντας στην καλλιεργητική πρακτική τη σύγχρονη τεχνολογία μέσα από ολοκληρωμένο σχεδιασμό.

Αυτό είναι κάτι που επισημάνθηκε μετ’ επιτάσεως στο 2ο ετήσιο διεθνές συνέδριο AgriBusiness Forum με θέμα «Το μέλλον του αγροδιατροφικού τομέα στην ψηφιακή εποχή», που έλαβε χώρα στις Σέρρες 1-2/11/2019 και όπου έδωσαν το «παρών» 50 διακεκριμένοι ομιλητές της διεθνούς, ευρωπαϊκής και ελληνικής γεωργίας. Συνολικά τις εργασίες του AgriBusiness Forum, το οποίο αποτελεί πλέον το απόλυτο γεγονός για την αγροτεχνολογία στην Ελλάδα, παρακολούθησαν και 250 σύνεδροι από καινοτόμες και νεοφυείς επιχειρήσεις, αγρότες, παραγωγοί, τράπεζες, πανεπιστήμια και φορείς του ιδιωτικού και δημοσίου τομέα, καθώς και τέσσερα εκπαιδευτικά εργαστήρια με εξειδικευμένους επιστημονικούς συνεργάτες.

Ο μετασχηματισμός της αγροδιατροφικής αλυσίδας και η μετάβασή της στην ψηφιακή εποχή θεωρούνται καθοριστικοί παράγοντες προκειμένου να μην χάσει η χώρα το τρένο της «ευφυούς γεωργίας». Τα χρονικά περιθώρια, όπως παρατηρούν παράγοντες του κλάδου, δεν είναι απεριόριστα· σημειώνουν μάλιστα πως τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή για να στραφεί ο αγροτικός κόσμος στο αύριο της γεωργίας.

Εάν οι αγρότες αποκτήσουν πρόσβαση σε δεδομένα τηλεπισκόπησης, όπως οι δορυφορικές εικόνες και οι μετεωρολογικοί σταθμοί στο χωράφι, θα μπορούσαν να μειώσουν κατακόρυφα το κόστος παραγωγής και να εκτοξεύσουν την απόδοση ανά στρέμμα. Συγκεκριμένα, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ υπολογίζει πως ο αγροτικός τομέας θα είναι σε θέση να παράγει 100-300 εκατ. τόνους περισσότερα προϊόντα, μειώνοντας παράλληλα το κόστος παραγωγής από 40 έως 100 δισ. δολάρια, ενώ την ίδια στιγμή η χρήση νερού μπορεί να μειωθεί κατά 50-180 δισ. κυβικά μέτρα.

Πρόκειται για μια κοσμογονία, η οποία, εάν συμβεί, δεν θα έχει προηγούμενο. Και μάλλον είναι απαραίτητη, αφού κατά προσέγγιση 2 δισεκατομμύρια επιπλέον άτομα θα κατοικούν στον πλανήτη μας μέχρι το 2050 –από τα περίπου οκτώ δισεκατομμύρια σήμερα– και η παγκόσμια ζήτηση για τρόφιμα αναμένεται να αυξηθεί κατά περίπου 60%.

Σύμφωνα με μελέτη της UBS, ο τρόπος με τον οποίο καλλιεργούνται, μεταφέρονται και καταναλώνονται τα τρόφιμα θα εξαρτάται πλέον και θα καθοδηγείται από καινοτομίες όπως η κάθετη καλλιέργεια, οι τροφές που παρασκευάζονται σε εργαστήρια και η υδατοκαλλιέργεια φυκών. Ήδη, οι προηγμένες τεχνολογικές τάσεις και τα συστατικά που συνθέτουν την Τέταρτη Βιομηχανική Επανάσταση, όπως τα Μεγάλα Δεδομένα (Big Data), το Διαδίκτυο των Πραγμάτων (IoT) και η τεχνητή νοημοσύνη (ΑΙ), ενσωματώνονται σταδιακά σε ολόκληρο το φάσμα της αλυσίδας εφοδιασμού της αγροτικής παραγωγής.

 

 

«Έρχονται τα ρομπότ-αγρότες»

Διεθνή μέσα ενημέρωσης επισημαίνουν πως νεοσύστατες εταιρείες και βιομηχανικοί γίγαντες ανταγωνίζονται για τη δημιουργία νέων μηχανών που θα ενισχύσουν την παραγωγή τροφίμων και την κερδοφορία των εκμεταλλεύσεων. Οι νεοσύστατες επιχειρήσεις, τα ταμεία επιχειρηματικών κεφαλαίων και οι μεγάλες γεωργικές εταιρείες επιστρατεύουν τα ρομπότ προκειμένου να λύσουν τα πιο ακανθώδη προβλήματα στη γεωργία. Σε αυτή τη φάση υπάρχουν δύο τύποι ρομπότ σε ανάπτυξη: αυτά που βοηθούν τους γεωργούς να μειώσουν κόστη, όπως αυτά για ζιζανιοκτόνα, παρασιτοκτόνα και λιπάσματα, και αυτά που αντικαθιστούν τους εργάτες κατά τη συγκομιδή.

Ήδη κάποιες τεχνολογίες είναι αρκετά διαδεδομένες: αυτόματοι ελκυστήρες, τηλεκατευθυνόμενα ελικόπτερα για ψεκασμό και drones που αξιοποιούνται για τη επιθεώρηση χωραφιών και ζώων. Ένας τύπος ρομπότ που είναι στα πρώτα στάδια της εμπορικής εκμετάλλευσης μπορεί να ξεχορταριάσει, μειώνοντας την ανάγκη για ζιζανιοκτόνα. Ρομπότ, όμως, που θα μαζεύουν φρούτα απέχουν πολύ από το να βγουν στο εμπόριο. Φρούτα και λαχανικά δεν αναπτύσσονται με ομοιόμορφα μεγέθη, ούτε ωριμάζουν με τον ίδιο ρυθμό. Επιπλέον, είναι δύσκολο να κατασκευαστεί ένας βραχίονας ρομπότ που να είναι αρκετά επιδέξιος και ελαστικός ώστε να μην τραυματίζει τα φρούτα.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η αύξηση της γεωργικής παραγωγικότητας, η διασφάλιση της περιβαλλοντικής υγείας, καθώς και η ικανοποίηση των εξελισσόμενων καταναλωτικών προτιμήσεων και των διατροφικών τάσεων μπορούν κάλλιστα να επιτευχθούν με τη συμβολή και την εφαρμογή νέων ευφυών τεχνολογιών.

 

 

«Ισχύς εν τη ενώσει»

Όπως ανέφερε ο Γιώργος Στρατάκος, Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, στο πλαίσιο του 2ου AgriBusiness Forum που διεξήχθη πρόσφατα στις Σέρρες, η ανάπτυξη και διάχυση νέων καλλιεργητικών και μεταποιητικών μεθόδων, καθώς και η αξιοποίηση και ενσωμάτωση των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών αποτελεί βασικό πυλώνα του οράματος της νέας κυβέρνησης για τον έξυπνο μετασχηματισμό του συστήματος.

Μια άλλη κρίσιμη παράμετρος για τη δημιουργία μιας ανταγωνιστικής γεωργίας είναι η οργάνωση των παραγωγών, μικρών και μεγάλων, μέσα από κανάλια που θα τους προσφέρουν πλεονέκτημα. Ζητούμενο, όπως είπε ο Γ. Στρατάκος, είναι η καθετοποιημένη σύνδεση παραγωγικών φορέων με τη δημιουργία ομίλων από το «χωράφι στο ράφι», η οποία περιλαμβάνει στρατηγικές συμμαχίες και συνεργατικούς σχηματισμούς (clusters). Μάλιστα, σημείωσε πως οι συνεταιρισμοί οφείλουν να ξαναδούν το περιεχόμενο και τη δραστηριότητά τους υπό το πρίσμα των νέων δεδομένων που έχει δημιουργήσει το παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον και τα δεδομένα της χώρας.

 

 

 

 

Γ. Μπαλακάκης: «Ή κάνουμε σήμερα το βήμα προς την ευφυή γεωργία ή θα χάσουμε το τρένο»

Συνέντευξη στον Γιώργο Μανέττα

 

 

«Ή θα αλλάξουμε ή θα βουλιάξουμε». Ένα σύνθημα που παραμένει επίκαιρο, ειδικά για τον αγροδιατροφικό τομέα της χώρας, ο οποίος εξακολουθεί να είναι δέσμιος παρωχημένων πρακτικών και προσκολλημένος στην πολιτική των επιδοτήσεων. Όπως λέει στην Οικονομική ο επικεφαλής της οργανωτικής επιτροπής του AgriBusiness Forum Γιάννης Μπαλακάκης, ο αγροτικός τομέας πρέπει να εκσυγχρονισθεί με ταχύτατο ρυθμό και να πρωτοστατήσει στη λεγόμενη «έξυπνη γεωργία», υιοθετώντας μοντέλα και πρακτικές που θα αυξήσουν την απόδοση και θα μειώσουν το κόστος παραγωγής, ενώ κρίσιμη χαρακτηρίζει την αλλαγή νοοτροπίας του Έλληνα αγρότη, ο οποίος πρέπει να λειτουργήσει πλέον ως επιχειρηματίας. «Ή κάνουμε σήμερα το βήμα προς την ευφυή γεωργία ή θα χάσουμε το τρένο», σημειώνει χαρακτηριστικά, θέλοντας να καταδείξει το κατεπείγον της υπόθεσης.

 

 

Πώς προέκυψε το συνέδριο AgriBusiness και τι καινούργιο φιλοδοξεί να φέρει στη δημόσια συζήτηση για την ανάταξη του αγροδιατροφικού τομέα της χώρας; Ποια είναι η στόχευσή του;

Το συνέδριο προέκυψε από την ανάγκη να αποτελέσει μια σταθερή πλατφόρμα, μέσω της οποίας σημαντικοί επιστημονικοί, επιχειρηματικοί και θεσμικοί φορείς θα μπορούν να συνομιλούν και θα συντονίζουν τον βηματισμό τους όσον αφορά τη «γεωργία του μέλλοντος». Ενδεικτικά να αναφέρω πως φορείς όπως η Αμερικάνικη Γεωργική Σχολή, το ΑΜ του Τέξας, ο ΕΛΓΟ Δήμητρα, το Ινστιτούτο Γεωπονικών Επιστημών, το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, τα Υπουργεία Αγροτικής Ανάπτυξης, Υποδομών & Μεταφορών και Τουρισμού, αλλά και η Interamerican, η Eurobank, η Corteva και η Ευδόκιμη Γη επιδιώκουν μέσα από το AgriBusiness Forum να καταθέσουν προτάσεις για τον μετασχηματισμό της αγροδιατροφικής αλυσίδας και τη μετάβασή της στη νέα ψηφιακή εποχή. Διακεκριμένοι καθηγητές από το εξωτερικό αλλά και εκπρόσωποι του επιχειρηματικού και αγροτικού κόσμου συστρατεύθηκαν από την αρχή και έδωσαν ώθηση και δυναμική στο συνέδριο. Περισσότεροι από 50 ομιλητές διεθνούς κύρους ετησίως δίνουν το «παρών» και αναλύουν διεξοδικά τα μοντέλα που εφαρμόζονται στο εξωτερικό, τα οποία συνεισφέρουν σημαντικά στην τόνωση του ΑΕΠ του αγροδιατροφικού τομέα. Παραδείγματα και πρακτικές από τις κορυφαίες χώρες στον κόσμο στον τομέα της αγροδιατροφής, όπως οι ΗΠΑ και η Ολλανδία, γίνονται αντικείμενο ανάλυσης και αποτελούν πεδίο γόνιμου διαλόγου.

 

 

Πόσο πρόσφορο είναι το έδαφος για να εφαρμοστούν στην Ελλάδα τα νέα μοντέλα της έξυπνης γεωργίας; Πώς αντιμετωπίζουν τη σύγχρονη προσέγγιση στην καλλιέργεια οι Έλληνες αγρότες;

Η πλειονότητα αντιλαμβάνεται πως η εφαρμογή σύγχρονων καλλιεργητικών πρακτικών είναι επιτακτική ανάγκη. Βέβαια, υπάρχουν ακόμη και εκείνοι οι παραδοσιακοί αγρότες που δείχνουν απρόθυμοι να εκπαιδευθούν πάνω στα νέα συστήματα.

Μείζον ζήτημα αποτελεί και ο τρόπος με τον οποίο ο Έλληνας αγρότης αντιλαμβάνεται την οικονομική διάσταση της δραστηριότητάς του. Δυστυχώς, στην Ελλάδα έχει εμπεδωθεί μια στρεβλή αντίληψη όσον αφορά την έννοια του γεωργού επιχειρηματία. Και αυτό γιατί η ελληνική γεωργία εδώ και περίπου έναν αιώνα ακολουθεί ένα συγκεκριμένο μοτίβο, το οποίο βασίζεται στις κρατικές και ευρωπαϊκές επιδοτήσεις.

Πρέπει ο γεωργός να εκλαμβάνει τον εαυτό του ως επιχειρηματία και όχι ως εργάτη γης. Όσες χώρες ακολουθούν το μοντέλο του επιχειρηματία αγρότη έχουν εξαιρετικά μεγάλους δείκτες απόδοσης και ανάπτυξης. Ο σημερινός γεωργός πρέπει να χαρτογραφήσει και να μελετήσει τον τρόπο άντλησης των εσόδων του, και να κατανοήσει ότι μέσα από τις συνέργειες και τη δημιουργία ενός οικοσυστήματος παραγωγών θα μπορέσει να προωθήσει καλύτερα το προϊόν του, αποκομίζοντας μεγαλύτερο όφελος στο τέλος της μέρας.

Γι’ αυτό και είναι κρίσιμο να υπάρξουν πρωτοβουλίες οι οποίες θα οδηγήσουν τα πράγματα με συστηματικό τρόπο προς αυτή την κατεύθυνση. Το πρώτο στοιχείο είναι η εκπαίδευση της νέας γενιάς και η ποιότητά της, το δεύτερο η διασύνδεση της έρευνας με τον παραγωγό και την ίδια αγορά, ώστε να επιτευχθεί η προσαρμοστικότητα στα νέα δεδομένα.

Δυστυχώς, εάν δεν πάμε σε ένα νέο ολοκληρωμένο μοντέλο, υπάρχει ταβάνι στην ανάπτυξη του αγροτικού μας τομέα.

 

 

Πού οφείλεται η αποτυχία υιοθέτησης ενός νέου μοντέλου γεωργικής ανάπτυξης; Και το λέω αυτό γιατί τα προηγούμενα χρόνια υπήρξαν αρκετές τέτοιες προσπάθειες για την υιοθέτηση πρακτικών έξυπνης γεωργίας, όπως η τοποθέτηση αισθητήρων στα χωράφια που παρακολουθούν τα επίπεδα της υγρασίας του εδάφους και διάφορα άλλα στοιχεία χρήσιμα για την καλλιέργεια.

Η χρήση της γεωργίας ακριβείας είναι πολύ σημαντική. Και εκεί πρέπει να πάμε. Το σημαντικό ωστόσο δεν είναι η τοποθέτηση απλώς κάποιων αισθητήρων στα χωράφια, αλλά η δυνατότητα ανάλυσης και μετάφρασης των δεδομένων που μας δίνουν. Εάν δεν συνδυαστούν κατάλληλα οι διάφοροι τύποι αισθητήρων σε έδαφος και από αέρος, τότε η όποια επένδυση τίθεται εν αμφιβόλω. Κατά την άποψή μου, η ικανότητα ερμηνείας των δεδομένων είναι το άλφα και το ωμέγα προκειμένου να αυξηθεί η αποδοτικότητα και να μειωθεί το κόστος παραγωγής.

 

 

Τι θεωρείτε ότι πρέπει να γίνει ώστε να εκσυγχρονισθεί ο Έλληνας αγρότης;

Σίγουρα τα μέτρα που θα ληφθούν πρέπει να είναι ρηξικέλευθα, ώστε να έχουν αποτέλεσμα. Με δεδομένο πως ακόμη δεν γνωρίζουμε πώς ακριβώς θα διαμορφωθεί η νέα ΚΑΠ, πρέπει οι αγρότες να αρχίσουν να συνειδητοποιούν ότι είναι επιχειρηματίες. Επίσης, πρέπει να σταματήσει η σημερινή πολυδιάσπαση στην εκπροσώπηση του αγροτικού κόσμου και οι Έλληνες παραγωγοί να εκπροσωπούνται από έναν δυνατό φορέα. Γιατί, σε διαφορετική περίπτωση, υπονομεύονται τα συμφέροντά τους. Από κει και πέρα, πρέπει επιτέλους να γίνει πράξη η διασύνδεση της επιστήμης, της έρευνας και των παραγωγών με την αγορά και να εκπαιδευθεί κατάλληλα η νέα γενιά των αγροτών αναφορικά με τη σημασία και τα οφέλη του ψηφιακού μετασχηματισμού, με απλό και κατανοητό τρόπο.

Η Ελλάδα, με την εξαιρετική ποικιλομορφία εδάφους, μπορεί αναμφίβολα να παραγάγει πολλά και διαφορετικά προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας. Το μειονέκτημά της, που είναι οι μικροί κλήροι, αμβλύνεται μόνο με τη συνεργασία πολλών παραγωγών. Αυτή είναι άλλη μια μεγάλη πρόκληση που θεωρώ πως αντιμετωπίζει η χώρα μας. Δεν έχουμε την πολυτέλεια του χρόνου, καθώς πολλές άλλες ανταγωνιστικές χώρες έχουν ήδη συνειδητοποιήσει την ανάγκη για ταχεία αλλαγή. Έτσι, ή θα κάνουμε το βήμα ή θα χάσουμε το τρένο.

 

Leave a Comment