«Να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να “γιορτάζουν” τα ορθογραφικά τους λάθη»

Posted by economia 04/03/2020 0 Comment(s) Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Mάρτιος 2020, τ. 992

Συνέντευξη στον Χάρη Σαββίδη

 

 

 

 

 

Είναι ένας από τους πλέον διακεκριμένους επιστήμονες με ελληνική καταγωγή. Ήδη από τη δεκαετία του ’60 επέλεξε να εντρυφήσει στη... σκέψη των υπολογιστών και οι προβλέψεις του για την πορεία της τεχνολογίας, που δημοσίευσε προ σχεδόν τριών δεκαετιών, αποδείχθηκαν εξαιρετικά εύστοχες. Ο Νίκολας Νεγκροπόντε μιλάει στην Οικονομική Επιθεώρηση για τις αλλαγές που επιφέρει στην εκπαιδευτική διαδικασία η τεχνολογική πρόοδος. Μεταξύ άλλων, βρίσκει χρησιμότερο να μάθει ένα παιδί να πληκτρολογεί από το να γράφει, εισηγείται την κατάργηση βαθμών και εξετάσεων στο σχολείο, θεωρεί τη δημόσια εκπαίδευση «κλειδί» για τη διάδοση των τεχνολογιών χωρίς ανισότητες και χαρακτηρίζει την ιδιωτική εκπαίδευση ως «το χειρότερο που έχει συμβεί». Αναφέρει δε τον εθνικισμό ως το πλέον δυστοπικό φαινόμενο παγκοσμίως και προειδοποιεί ότι πλέον εξελίσσεται σε πανδημία.

 

 

 

 

 

 

 

Η 8χρονη κόρη μου διαμαρτύρεται ότι αδίκως ταλαιπωρείται με την προπαίδεια και την ορθογραφία, αφού θα μπορεί όλη της τη ζωή να προσφεύγει σε αριθμομηχανές και ορθογράφους. Λέει ότι καλύτερα να μάθουμε την 3χρονη αδελφή της να πληκτρολογεί και όχι να γράφει με μολύβι. Τι θα της απαντούσατε;

Είναι γεγονός ότι στις μέρες μας δεν απαιτείται να μάθει κανείς πολλά για τίποτα, αφού μπορεί να απευθυνθεί σε διαδικτυακά εργαλεία (Siri, Alexa κλπ). Δεδομένου αυτού, υπάρχουν μερικές βασικές γνώσεις, πλην όμως η αριθμητική και η ορθογραφία διαφέρουν: Τα μαθηματικά είναι βαθιά εννοιολογικά, αφηρημένα όσο και πρακτικά. Η ενασχόληση με αριθμούς θα έπρεπε να έχει πλάκα, οπότε η εκμάθησή τους είναι μέρος της διαδικασίας μάθησης του «πώς μαθαίνουμε». Τα μαθηματικά είναι πραγματικά ένα παγόβουνο με πολλά, σχεδόν απεριόριστα επίπεδα κατανόησης.

 

Η ορθογραφία, αντιθέτως, μπορεί να είναι αρκετά αυθαίρετη, ανάλογα και με τη γλώσσα. Τα αγγλικά είναι τα χειρότερα και τα τουρκικά τα ευκολότερα, γιατί η γραφή αντιστοιχεί σε μεγάλο βαθμό στην προφορά των λέξεων. Το συναρπαστικό κομμάτι της ορθογραφίας θα έπρεπε να αφορά τα λάθη. Θα έπρεπε να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να «γιορτάζουν» τα ορθογραφικά τους λάθη, να παίζουν με αυτά ή ακόμα και να κάνουν πλάκα. Η πληκτρολόγηση είναι πολύ πιο πολύτιμη από το γράψιμο με το χέρι. Προσωπικά ταλαιπωρήθηκα πολύ γιατί δεν έμαθα να πληκτρολογώ στο σχολείο. Μία τρίχρονη είναι κάπως μικρή για γραπτό λόγο, αλλά σε κάθε περίπτωση είναι καλό να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να χρησιμοποιούν το πληκτρολόγιο με όλα τους τα δάχτυλα – όχι μόνο με τους αντίχειρες.

 

 

Στις περισσότερες χώρες το εκπαιδευτικό σύστημα αναπτύχθηκε πριν από 100-150 χρόνια, για να εξοπλίσει τους εργαζομένους με το γνωσιακό κεφάλαιο που ήταν χρήσιμο στην οικονομία της εποχής. Πώς θα έπρεπε να αλλάξει για να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα; Η εκπαιδευτική διαδικασία, με τη συγκεκριμένη διδακτέα ύλη, τους βαθμούς και τις εξετάσεις, παραμένει χρήσιμη την εποχή της 4ης βιομηχανικής περιόδου;

Σε όλες τις χώρες ασχολούνται περισσότερο με την εκπαίδευση παρά με τη μάθηση – οι δύο έννοιες όμως δεν είναι ταυτόσημες. Υποθέτουμε ότι η μία οδηγεί στην άλλη, αλλά αυτό συχνά δεν ισχύει. Για παράδειγμα, δεν είναι και τόσο θετικό να μάθεις μερικά βασικά πράγματα για τα μαθηματικά με κόστος να τα μισήσεις.

 

Ο λόγος που εστιάζουμε στην εκπαίδευση και προσπαθούμε να βρούμε το βέλτιστο σύστημα που προσφέρει αποτελέσματα και αξιολόγηση είναι ότι μπορούμε να τα μετρήσουμε – και σε αυτή τη βάση να εντοπίσουμε τα επιτεύγματα του παιδιού. Συνήθως τα επιτεύγματα αυτά είναι απλώς η δυνατότητά του να συμμετέχει σε εξετάσεις.

 

Σχεδόν οτιδήποτε κάνουμε στην εκπαίδευση αποσκοπεί στο να γίνει διαχειρίσιμο το διοικητικό σύστημα. Για παράδειγμα, ο διαχωρισμός με βάση την ηλικία είναι από τις χειρότερες πρακτικές στην εκπαίδευση, αλλά σχεδόν όλες οι χώρες τον υιοθετούν επειδή είναι βολικός. Ομοίως, βαθμοί και εξετάσεις θα έπρεπε να καταργηθούν, δίνοντας τη θέση τους στα αυταπόδεικτα στοιχεία που μας παρέχει η συμπεριφορά του παιδιού.

 

Μου αρέσει να επισημαίνω ότι ο λόγος που πρέπει να μετρήσεις ένα αποτέλεσμα ενδεχομένως να είναι ότι δεν είναι αρκετά σημαντικό.

 

 

Τι καινούργιο θα φέρει στην εκπαιδευτική διαδικασία η διάδοση της χρήσης εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης;

Η σύντομη απάντηση είναι νέους τρόπους διδασκαλίας, με μεγαλύτερη κατανόηση τόσο του παιδιού όσο και του γνωστικού αντικειμένου. Τα πιο σημαντικά αποτελέσματα, με επιδράσεις σε βάθος χρόνου, θα προκύψουν όταν αρχίσουμε να σκεφτόμαστε σχετικά με τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Στην πρώτη φάση ανάπτυξης της τεχνητής νοημοσύνης και των τεχνολογιών εκμάθησης αντιμετωπίσαμε τον προγραμματισμό των υπολογιστών ως μέσο για να διερευνήσουμε τους τρόπους με τους οποίους σκεφτόμαστε και τη διαδικασία διόρθωσης των σφαλμάτων (debugging) ως μια προσέγγιση μέσω της οποίας μαθαίνουμε τους τρόπους με τους οποίους μαθαίνουμε. Αυτό μπορεί να ακούγεται αφηρημένο αλλά στην πραγματικότητα είναι πολύ απτό: Ένα συγκεκριμένο και διαφωτιστικό παράδειγμα αποτελούν τα παιδιά που είναι προγραμματιστές υπολογιστών, τα οποία μαθαίνουν την ορθογραφία με διαφορετικό τρόπο και συχνά είναι καλύτερα σε αυτήν, καθώς γνωρίζουν από τη φύση τους να εντοπίζουν λάθη. Μοιράζονται μεταξύ τους τα λάθη που έκαναν και κάνουν πλάκα μ’ αυτά, αντί να τα κρύβουν κάτω από το χαλί.

 

 

Η εξέλιξη της τεχνολογίας τις τελευταίες δεκαετίες διευρύνει τις ανισότητες στην πρόσβαση στη γνώση;

Με όλο τον σεβασμό, η τεχνολογική πρόοδος κάνει ακριβώς το αντίθετο. Μπορεί να υπάρχει μια περίοδος πρόωρης υιοθέτησής της από τους πλουσίους, αλλά το κόστος υιοθέτησης συνήθως μειώνεται πολύ γρήγορα. Η δημόσια εκπαίδευση είναι το κλειδί για να μπουν αυτές οι τεχνολογίες στις ζωές των παιδιών. Εδώ όμως, ως παράπλευρη σημείωση, το χειρότερο που έχει συμβεί ποτέ στη δημόσια εκπαίδευση είναι η ιδιωτική εκπαίδευση.

 

 

Προ ετών πρωτοστατήσατε σε μια πρωτοποριακή πρωτοβουλία παραγωγής τόσο φθηνών λάπτοπ, ώστε να μπορούν να τα αποκτήσουν παιδιά αναπτυσσόμενων οικονομιών. Πώς εξελίχθηκε η πρωτοβουλία;

Ο οργανισμός Ένα Λάπτοπ ανά Παιδί (One Laptop per Child ή OLPC) δημιουργήθηκε ως μη κερδοσκοπικός, με αποτέλεσμα από τη δημιουργία του να έχει ένα μοναδικό πλεονέκτημα: όλα τα έξοδα για έρευνα ή διοικητικές λειτουργίες χρηματοδοτούνται ξεχωριστά, στη βάση της φιλανθρωπίας και όχι των πωλήσεων. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα ότι μπορούσαμε να δημοσιοποιούμε, συνήθως στις εφημερίδες, τις προσφορές του OLPC αρκετό καιρό πριν από τους διαγωνισμούς όπου συμμετείχαμε. Αν, λοιπόν, μια εταιρεία ήθελε να κερδίσει εκείνη έναν δημόσιο διαγωνισμό για προσφορά φορητών υπολογιστών σε παιδιά, έπρεπε να προσφέρει τιμή χαμηλότερη της δημοσιευμένης δικής μας. Το αποτέλεσμα ήταν να φτάσουν περίπου 25 εκατομμύρια λάπτοπ στα χέρια παιδιών, τα οποία δεν πρόκειται να τα είχαν αποκτήσει σε άλλη περίπτωση. Εμείς κάναμε μόνο περίπου 4 εκατομμύρια από αυτά. Το ότι εμφανιστήκαμε ως ένας αξιόπιστος παραγωγός και ασκήσαμε ισχυρή πτωτική πίεση στις τιμές αποδείχτηκε πως ήταν αρκετό.

 

 

Δημιουργεί περιορισμούς στην έρευνα η στενή σχέση των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων με τον ιδιωτικό τομέα;

Υπάρχουν πολλά είδη έρευνας. Σε γενικές γραμμές η έρευνα ποικίλλει, από τη βασική μέχρι την εφαρμοσμένη, εκ των οποίων η πλέον βασική θα πρέπει να είναι ανοικτή σε όλους και ευρέως δημοσιευμένη. Στο άλλο άκρο, της εφαρμοσμένης έρευνας, τα συμφέροντα των εταιρειών και η αναζήτηση ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος επιβάλλουν πιο κλειστά αποτελέσματα για ιδιωτική χρήση. Η φύση της ακαδημαϊκής κοινότητας παραπέμπει σε περισσότερο ανοικτή έρευνα, επομένως σε βασική έρευνα. Οι Ιάπωνες την αποκαλούν «προ-ανταγωνιστική έρευνα». Μερικές μεγάλες εταιρείες, όπως η IBM και η Microsoft, υπήρξαν ενεργοί και ισχυροί συνεργάτες στη βασική και ανοικτή έρευνα. Άλλες, ας πούμε η Apple, είναι πολύ κλειστές. Αναρωτηθείτε πόσα επιστημονικά άρθρα έχετε δει ποτέ από επιστήμονες της Apple.

 

 

Απειλείται το επάγγελμα του δασκάλου από την τεχνολογική εξέλιξη; Θα περιοριστούν οι θέσεις εργασίας στην Παιδεία τις επόμενες δεκαετίες;

Κάθε επάγγελμα απειλείται αλλά και ενισχύεται από την τεχνολογική πρόοδο. Προ εικοσαετίας δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε ότι η οδήγηση ενός αυτοκινήτου μπορεί να αυτοματοποιηθεί. Εκείνη την περίοδο, λειτουργώντας μυωπικά, εστιάζαμε σε καταστάσεις όπως η φθίνουσα ανάγκη για ταμίες στις τράπεζες, ως αποτέλεσμα της ανάπτυξης και των προοπτικών που διαφαίνονταν για τα ΑΤΜ. Κατ’ αναλογία, ας μην κοροϊδευόμαστε και σήμερα.

 

Πρέπει να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε ότι υπάρχουν ρόλοι που είναι μόνο για τους ανθρώπους, λόγω της διαίσθησης και της φαντασίας. Καλύτερα να το σκεφτούμε ως εξής: ποια είναι η πηγή της χαράς; Γιατί κάποιοι καταφέρνουν να περνάνε μια ευχάριστη ζωή γεμάτη παιχνίδι που είναι μασκαρεμένο σαν δουλειά; Οι περισσότεροι εργάζονται για να κερδίσουν χρήματα και να κάνουν μετά αυτό που πραγματικά θέλουν να κάνουν. Μήπως είναι αυτή η εξίσωση που θα αλλάξει;

 

 

Παρά την κριτική που ασκείται στο ελληνικό δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα, οι απόφοιτοί του συχνά διαπρέπουν στο εξωτερικό, προτείνοντας, μάλιστα, πλήθος ερμηνειών –από την έμφαση που δίνεται στο ελληνικό σχολείο στα μαθηματικά (ιδίως στη γεωμετρία), μέχρι την αξία της ελληνικής γλώσσας (ως εργαλείου σκέψης, ανάλυσης και κατανόησης). Ποια εικόνα έχετε εσείς για τους αποφοίτους των ελληνικών σχολείων και πανεπιστημίων; Πού αποδίδετε τα προτερήματα και πού τις αδυναμίες που συνήθως απαντάτε;

Η ελληνική διασπορά είναι καταξιωμένη στην ακαδημαϊκή κοινότητα και συχνά στον επιχειρηματικό κόσμο. Αυτό θα το απέδιδα περισσότερο στον πολιτισμό και τη γλώσσα παρά σε κάποια μυστική συνταγή του εκπαιδευτικού συστήματος. Ο ελληνικός πολιτισμός έχει μακρά ιστορία παγκόσμιας εμβέλειας, πολύ περισσότερο από όσο θα δικαιολογούσε το μέγεθος της χώρας. Προσθέτοντας τη γλώσσα, κυρίως την ανάγκη να γνωρίζει κάποιος εκτός από ελληνικά και μια άλλη, καταλήγουμε σε μια πραγματική άσκηση για το μυαλό. Οι Έλληνες μεγαλώνουν έχοντας την τάση να κατανοούν πάνω από μία οπτική γωνία, καθώς μπορούν να αλλάζουν γλώσσες. Όσον αφορά το υψηλό επίπεδο των επιτυχιών τους, θα αναφέρω την ελαφρώς ερειστική και υπερβολικά ανταγωνιστική φύση των Ελλήνων.

 

 

Το τελευταίο διάστημα ανακοινώθηκαν σημαντικά επιτεύγματα στην προσπάθεια ανάπτυξης κβαντικών υπολογιστών. Είναι αυτό το next big thing;

Είναι σίγουρα μεγάλο (big) και μπορεί να είναι ένα από τα επόμενα (next). Θα υποστήριζα, όμως, ότι η πυρηνική σύντηξη είναι μεγαλύτερο «next big thing» και ίσως να μην απέχει χρονικά περισσότερο.

 

 

 

Η ισχύς και ειδικά οι δυνατότητες ελέγχου που προσφέρει η τεχνολογία μπορούν να οδηγήσουν σε δυστοπικά καθεστώτα. Με ποιους κανόνες θα εμποδίσουμε να συμβεί κάτι τέτοιο; Αρκεί ένα κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο ή μήπως απαιτούνται ευρύτερες αλλαγές στο ηθικό πλαίσιο των κοινωνιών μας; Έχει να παίξει εδώ ιδιαίτερο ρόλο η εκπαίδευση;

Για μένα, το πλέον δυστοπικό φαινόμενο παγκοσμίως, που αναπτύσσεται και δεν συρρικνώνεται, είναι ο εθνικισμός. Έχει εκλάβει μορφή πανδημίας. Όλοι όσοι συγκαταλεγόμαστε μεταξύ των δημιουργών του διαδικτύου πιστεύαμε (αν και μιλώ κυρίως για τον εαυτό μου) ότι η συνδεσιμότητα των ανθρώπων θα δημιουργούσε έναν κόσμο πιο ενωμένο και με περισσότερη κατανόηση, που θα κυριαρχείται λιγότερο από τα εθνικά κράτη, με λιγότερες διαιρέσεις και περισσότερους κοινούς παρανομαστές. Στην πραγματικότητα, όμως, μέχρι τώρα δεν έχει λειτουργήσει έτσι, όχι εξαιτίας της τεχνολογίας αλλά λόγω του τρόπου με τον οποίο επιλέξαμε να τη χρησιμοποιούμε – περισσότερο για προσωπικό όφελος και λιγότερο για το κοινό καλό.

Leave a Comment

 .