Ν. Μπερνίτσας: Βλέπω ένα πλέγμα πιο ευνοϊκό για επενδύσεις

Posted by economia 17/08/2020 0 Comment(s) Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Aύγουστος 2020, τ. 997

συνέντευξη στον Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

 

 

 

 

 

 

 

Αισιόδοξος εμφανίζεται ο Νότης Μπερνίτσας για την πορεία της ελληνικής οικονομίας

 

 

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στην Οικονομική υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη, κατά τον πρώτο της χρόνο, επέδειξε συλλογική δέσμευση προώθησης των επενδύσεων και προβλέπει ότι σύντομα μεγάλοι επενδυτές θα αδράξουν την ευκαιρία να επενδύσουν στην Ελλάδα, μία χώρα με ισχυρούς θεσμούς και το ισχυρότερο νόμισμα στον κόσμο

 

 

 

 

 

Καθώς βρισκόμαστε σε μια φάση όπου όλοι στρέφουν το βλέμμα στην ανάκαμψη/ to restart μέσω επενδύσεων, τι λέει η πείρα από μια δικηγορική εταιρεία με δραστηριότητα στον χώρο των επιχειρηματικών; Έχει βελτιωθεί η στάση στον τομέα των επενδύσεων - στην πράξη, όχι στις προθέσεις ή τις αναλύσεις;

Σε όλες τις Κυβερνήσεις διαχρονικά υπάρχουν εστίες και κέντρα που προωθούν τις επενδύσεις και επιδεικνύουν ένα φιλο-επενδυτικό πνεύμα. Η διαφορά με τη σημερινή φάση είναι ότι δεν πρόκειται απλώς για ορισμένες Υπηρεσίες ή Υπουργούς, όπως συχνά στο παρελθόν. Σήμερα, φαίνεται να υπάρχει όχι μόνο γενική φιλοεπενδυτική κατεύθυνση της Κυβέρνησης, αλλά και μία συλλογική δέσμευση προώθησης των επενδύσεων.

 

 

Αυτό, δε, γίνεται αισθητό στην απέναντι πλευρά – στον επενδυτή και μάλιστα στον ξένο επενδυτή; «Εισπράττεται» απ’ αυτόν;

Ακόμη μπορεί να μην εισπράττεται πλήρως. Έχουν πάντως ήδη γίνει αρκετές παρεμβάσεις στο αδειοδοτικό μέτωπο και στα περιβαλλοντικά καθώς και στα χωροταξικά θέματα όπως και στο ρυθμιστικό πλαίσιο για τις εναλλακτικές πηγές ενέργειας, που διευκολύνουν τις διαδικασίες. Όμως αυτές θα χρειαστεί να δοκιμαστούν στην πράξη, για να πεισθούν οι επενδυτές για την πραγματική αλλαγή κλίματος.

Εκείνο που βλέπω, είναι ένα συνολικό πλέγμα πιο ευνοϊκό για τις επενδύσεις. Αυτό το συνολικό πλέγμα προκύπτει και από τις σημειακές τομές με το πολυνομοσχέδιο που κατετέθη το καλοκαίρι που μας πέρασε και έχει ήδη γίνει νόμος του κράτους, και με το περιβαλλοντικό νομοσχέδιο Χατζηδάκη – το οποίο κατηγορήθηκε, σε ακραία μορφή, τελείως άδικα, γιατί η αλήθεια είναι ότι δεν καταργεί τις ρυθμίσεις για την προστασία του περιβάλλοντος.

 

 

 

Επιχειρεί όμως τομές, φέρνει νέες προσεγγίσεις…

Για μένα, απλώς διευκολύνει την πραγματοποίηση επενδύσεων. Θα προσθέσω πάντως και την προσπάθεια απλοποιήσεως και επιταχύνσεως των διαδικασιών του Ν.4412/16 για τις δημόσιες συμβάσεις στα δημόσια έργα, προμήθειες και υπηρεσίες που είναι στη φάση προετοιμασίας. Ελπίζουμε ότι οι διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων συμβάσεων, έργων προμηθειών και υπηρεσιών θα απλοποιηθούν και θα συντομευθούν.

Νομίζω ότι το αντιεπενδυτικό κλίμα έχει υποχωρήσει εντυπωσιακά στο επίπεδο της πολιτικής αντιπαράθεσης και οι νέοι ή τουλάχιστον ένα μεγάλο ποσοστό των εισερχομένων σήμερα στην αγορά επιθυμούν να έχουν μία δημιουργική εργασία και όχι να είναι επιδοτούμενοι με οριακή απασχόληση. Αυτό σημαίνει ότι κυρίως όσοι έφυγαν τον καιρό της κρίσης και επιστρέφουν, από επιλογή ή αναγκαστικά, αλλά όχι μόνο αυτοί επιθυμούν να ενταχθούν στην οικονομική ζωή του τόπου και προσβλέπουν στην αξιοποίηση των δεξιοτήτων που απέκτησαν.

Νομίζω ότι και το γεγονός της θετικής παρέμβασης του Κράτους για την επίλυση προβλημάτων επενδύσεων, όπως οι παρεμβάσεις για την άμεση έναρξη των εργασιών στο Ελληνικό, διαμορφώνουν ένα θετικό πλαίσιο.

 

 

Ας πούμε ότι ισχύει μια τέτοια θετική εξέλιξη. Κι έρχεται τώρα η κρίση του κορωνοϊού. Έρχεται το νέο πάγωμα της επενδυτικής δραστηριότητας – ήδη το α΄ 3μηνο του 2020, δηλαδή πριν χτυπήσει το lock-down είχε τις επενδύσεις σε υποχώρηση κάπου -6,5% .Χρειάζεται κάποια πρόσθετη χαλάρωση, κάποια πρόσθετη ενίσχυση π.χ. όπως από την υπόσχεση του Ταμείου Ανάκαμψης; Και την αντέχει το σύστημα;

Το σύστημα…Μεγάλη κουβέντα! Όλοι οι πρόσθετοι πόροι που πρόκειται να αξιοποιηθούν τώρα, όπως θα διατεθούν από την ΕΕ, έχουν προϋποθέσεις προκειμένου να κινητοποιηθούν. Το πολύ ενθαρρυντικό σήμερα, είναι ότι διεθνώς υπάρχει αφθονία ρευστού χρήματος στους επενδυτές, όχι όμως και τόσο μεγάλες δυνατότητες επενδύσεων. Οπότε οι πιο ευέλικτοι φορείς που είναι τα διάφορα funds έχουν τα μάτια τους ανοιχτά και αξιοποιούν ευκαιρίες ανεξαρτήτως της στάσης των πιο παραδοσιακών επενδυτών. Αυτό, μας δημιουργεί ευκαιρίες.

 

 

Αυτοί, όμως, στο μέτρο που θέτουν σ’ αυτήν την στροφή την Ελλάδα στο στόχαστρό τους, θα έρθουν για να μείνουν αρκετά; Ή κινδυνεύουμε να τους δούμε να κινούνται γρήγορα προς την έξοδο άμα κάτι σκαλώσει;

Όπως όλα τα funds – με εξαίρεση λιγοστών όπως τα pension funds που έχουν με λογική μακροπρόθεσμων επενδυτών – έτσι και τα σήμερα δραστηριοποιούμενα funds έχουν έναν ορίζοντα 3-5, το πολύ 7 ετών ιδίως για επενδύσεις, που σχετίζονται με γη και αξιοποίησή της. Το μεγάλο όμως στοίχημα για την Ελλάδα δεν είναι τα funds – τα οποία είναι παρόντα, και είναι πολύ ενεργά στην Ελλάδα…

 

 

 

Αλήθεια, πότε παρατηρήθηκε αυτό;

Θα έλεγα, από την στιγμή που διεφάνη ότι υπάρχει η προοπτική εξόδου από τα Μνημόνια. Ήρθαν αρχικά ορισμένοι που ήταν οι πιο θαρραλέοι, ακολούθησαν και άλλοι. Το πιο σημαντικό: εκείνοι που ήρθαν πρώτοι – παράδειγμα η CVC στον νοσοκομειακό τομέα – έκαναν επανειλημμένες πράξεις στην Ελλάδα. Όχι μια αλλά συνεχείς επενδύσεις χωρίς να αναμένουν αν η πρώτη θα αποδώσει για να κάνουν την επόμενη επένδυση.

Επίσης αυτή τη στιγμή στους διαγωνισμούς του ΤΑΙΠΕΔ έχουν εμφανισθεί τα μεγαλύτερα infrastructure funds του πλανήτη. Θα δούμε βέβαια τι θα γίνει στο τέλος, αλλά πάντως είναι εδώ,

 

 

 

Και εντάξει, ήρθαν! Θα μείνουν;

Για μένα το μεγάλο στοίχημα είναι, όταν αυτοί κάνουν επιλογή ρευστοποίησης της επένδυσης και εξόδου για τους επενδυτές τους, αν θα έλθουν στη θέση τους συστημικοί  παίκτες ή αν θα έρθουν μόνο risk-oriented επενδυτές.

 

 

 

Ποια είναι η διαίσθησή σας; Θα προσέλθουν στην Ελλάδα στο επόμενο διάστημα «βαριοί», μονιμότεροι επενδυτές;

Θα έλεγα ότι ναι. Δείτε για παράδειγμα την συνεχιζόμενη συγκέντρωση της αγοράς στον τομέα της νοσοκομειακής φροντίδας: πρόκειται για μια κατάσταση που, σταδιακά, θα προσελκύσει και άλλους θεσμικούς επενδυτές. Σε ορισμένους τομείς, όπως οι επικοινωνίες, οι τεχνολογικές επενδύσεις και άλλες συναφείς ακόμη κι αν υπάρξει έξοδος από σημερινούς κεντρικούς παίκτες, θα έχουν κίνητρο να έλθουν είτε επενδυτές με μακροχρόνια προοπτική (στρατηγικοί παίκτες) είτε θεσμικοί επενδυτές.

Ειδικά, οι ενεργειακές υποδομές της χώρας που ιδιωτικοποιούνται,, τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής προσελκύουν στρατηγικούς Ευρωπαίους και μη επενδυτές.

 

 

 

Αυτή σας η – συγκρατημένη θάλεγα – αισιοδοξία, πιστεύετε ότι θα ενισχυθεί από το επιχειρούμενο τώρα άνοιγμα τον τομέα της ενέργειας. Ο οποίος ούτως ή άλλως είναι ένας βαρύς, μικροπρόθεσμος τομέας;

Απόλυτα! Και εκεί όπου είχε υπάρξει μια καθίζηση – όχι στην δραστηριοποίηση των εταιρειών και στο πώς έβλεπαν την αγορά, αλλά στην αδειοδοτική λειτουργία που καθυστερούσε επ’ άπειρον – εκεί βλέπω τα πράγματα να επιταχύνονται. Και οι εγκατεστημένοι παίκτες έχουν τεράστιο ενδιαφέρον για τις εναλλακτικές πηγές ενέργειας, για υποβρύχια καλώδια μεταφοράς ενέργειας και υποδομές, αλλά υπάρχουν και νέοι που ήδη χτυπούν την πόρτα.

 

 

 

Μια παράκαμψη, εδώ; είχατε στο παρελθόν, αλλά και εν συνεχεία, εξοικείωση με το σύστημα των Βρυξελλών. Σήμερα, η «μεγάλη λευκή ελπίδα» είναι το νέο Πακέτο, το Ταμείο Ανάκαμψης κοκ. Ας υποθέσουμε ότι προχωορύν τα πράγματα στην ΕυρωπαΪκή πλευρά, ότι συμφωνείται δηλαδή το Πακέτο , ψηφίζονται και οι διαδικασίες. Αυτό λοιπόν το εργαλείο – όχι μόνον τα κονδύλια, αλλά και οι διαδικασίες υλοποίησης – είναι η σημερινή Ελλάδα ωριμότερη απ’ ό,τι, ας πούμε, του ΄80 ή του 2000 για να το υλοποιήσει σε projects;

 

Πιστεύω ναι. Και μπορώ να εξηγήσω το γιατί. Η εμπειρία μας από την σχετική μόνον επιτυχία μας σ’ αυτόν τον τομέα ανάγεται στο εξής: Υπάρχει μια τεράστια δυσπιστία τόσο από το Ευρωπαϊκό σύστημα όσο και από το εσωτερικό στον τρόπο με τον οποίο γίνεται η διαχείριση των πόρων των Ευρωπαϊκών Ταμείων, οπότε κάθε τόσο προκειμένου να εγκριθεί ένα έργο ή μια δράση και να εκταμιευθεί ένα ποσό, έμπαινε ένα ακόμη πρόσθετο γρανάζι πολυπλοκότητας και δυσκολίας. Η πολυπλοκότητα και η γραφειοκρατία, κατά την δική μου αντίληψη, επαυξάνουν την διαφθορά. Την επαυξάνουν, δεν την μειώνουν! Επομένως, η προσπάθεια που επιχειρείται τώρα με το «Επιτελικό Κράτος» – εφόσον βεβαίως λειτουργήσει με τον τρόπο που ελπίζουμε – είναι οτι θα αναλάβουν  τις ευθύνες τους τόσο οι υπουργοί όσο και οι επικεφαλής της δημόσιας διοίκησης. Όποιος έχει τις ευθύνες πρέπει να έχει και τα αντίστοιχα δικαιώματα και ευχέρειες. Πρέπει να φύγουμε από την λογική ότι, προκειμένου να εγκριθεί μια σύμβαση 5000 ευρώ θα πρεπει να περνάμε μέσα από ατελείωτα γρανάζια γραφειοκρατίας. Πρέπει να δοθεί εφεξής ευχέρεια αναθέσεων: με διαφάνεια, με ισότητα μεταχείρισης και με ίσες ευκαιρίες – αλλά να δοθεί διακριτική ευχέρεια σ’ εκείνους που θα φέρουν, τελικώς, την ευθύνη.

Προς την κατεύθυνση αυτή θα βοηθήσει η προωθούμενη αναμόρφωση του Ν. 4412/2016 για τις δημόσιες συμβάσεις.

 

 

 

Και η Ευρωπαϊκή πλευρά θα παρακολουθήσει μιαν τέτοια λογική; Διότι μέχρι τώρα τι έχουμε; Επισώρευση και παράλληλη λειτουργία δυο χαρωπών γραφειοκρατιών: της δικής μας και των Βρυξελλών…

Βεβαίως και θα τους παρακολουθήσει. Επαναλαμβάνω όμως: εφόσον υπάρξει μια διαδικασία που να είναι διαφανής και πειστική, βεβαίως και θα την παρακολουθήσει η Ευρωπαϊκή πλευρά.

 

 

 

Θεωρείτε ότι έχουμε δείγμα γραφής των Βρυξελλών – ας πούμε την τελευταία 10ετία – που να δείχνει ωρίμανσή τους;

Όχι. Νομίζω ότι η γραφειοκρατία των Βρυξελλών γίνεται όλο και πιοδυσκίνητη σχεδόν τοξική, , όμως ευτυχώς οι ανάγκες είναι πλέον τέτοιες – και η συνειδητοποίησή τους, επίσης – ώστε να είναι υποχρεωμένη να χαλαρώσει . Μπορούν βεβαίως να αξιώσουν (και πρέπει να αξιώσουν), αφού και το δικό μας το Σύνταγμα το αξιώνει, την ίση μεταχείριση, την δημοσιότητα και την διαφάνεια Όμως αντιλαμβάνονται οι Βρυξέλλες – και το είδαμε τώρα με τον τρόπο και την ταχύτητα που εγκρίνουν τις κρατικές ενισχύσεις… - ότι χρειάζεται να ενισχύσουν την υγιή επιχειρηματικότητα και τις αναγκαίες για την αντιμετώπιση της κρίσης πρωτοβουλίες. Να σωθούν δηλαδή υγιείς επιχειρήσεις…

 

 

 

Με αντάλλαγμα, φυσικά.

Σαφώς, με το αντίστοιχο αντάλλαγμα. Δείτε την περίπτωση Lufthansa με την απαίτηση να αποκτήσει το κράτος μετοχική συμμετοχή στην εταιρεία 20% +5%.

 

 

 

Να προχωρήσουμε σ’ ένα παλιό, όμως παγίως επανερχόμενο ζήτημα: αισθάνεσθε ως δικηγόρος, ευρισκόμενος σε σταθερή επαφή με τον επιχειρηματικό κόσμο, ότι υπάρχει κάποια ωρίμανση στον τρόπο απονομής της Δικαιοσύνης - τόσο από πλευράς ταχύτητας όσο και (ας επιτραπεί η διατύπωση...) ποιότητας/προβλεπτότητας των αποφάσεων, ιδίως της Διοικητικής Δικαιοσύνης, ιδιαίτερα του ΣτΕ; Βοήθησε /αξιοποιήθηκε ο θεσμός της πρότυπης δίκης; Θα βοηθούσε - εκτιμάτε - η καθιέρωση ειδικών τμημάτων ή/και η  εμπέδωση ειδικής διαδικασίας για τα θέματα επενδύσεων;

Νομίζω ναι, υπάρχει ωρίμανση. Θα έλεγα ότι το ΣτΕ έχει αισθητά βελτιώσει τους ρυθμούς εκδίκασης των υποθέσεων αρμοδιότητας του.

 

 

 

Δηλαδή;

Δηλαδή οι 11 αναβολές που ήταν κάτι το σύνηθες, δεν υπάρχουν πλέον! Αυτή η κατάχρηση εξέλιπε και το ΣτΕ πλέον αποφαίνεται πιο γρήγορα. To ΣτΕ, παρά τις όποιες επιμέρους ενστάσεις που θα μπορούσε να έχει κανείς, λειτουργεί ως μια πιο ανοικτή δομή. Μπορεί και συνομιλεί με τα ενδιαφερόμενα μέρη, χωρίς να αισθάνεται ότι προδίδει τον ρόλο του. Υπάρχουν και πρόσθετα προσόντα, και ανάλογες αξιώσεις για όσους εντάσσονται στο Συμβούλιο της Επικρατείας. και το εκεί κλίμα, οι επαφές με την Δύση, με την Γαλλία, ακόμη και τα 1-2 sabbatical στην διάρκεια της καριέρας τους βοηθούν τους δικαστές και λειτουργούν αναζωογονητικά.

Τώρα, μιας και το ανακινείτε, ένα ειδικό τμήμα επενδύσεων θα ήταν κάτι που θα με έβρισκε σύμφωνο. Όχι φυσικά ως ένδειξη διακριτικής μεταχείρισης υπερ. των επενδυτών, αλλ’ ως εξειδίκευση που παρέχει μεγαλύτερη ταχύτητα εκδίκασης των υποθέσεων. Εκεί όπου συνεχίζει να υπάρχει ένας προβληματισμός, είναι στα διοικητικά δικαστήρια – αλλά και εκεί γίνεται προσπάθεια να είναι πιο βατά τα πράγματα, αν και βελτιώσεις στους χρόνους απονομής δεν βλέπω…

 

 

 

Και η πολιτική δικαιοσύνη;

Εκεί, ας πούμε, κρατιέται το παλιό σύστημα και επικρατεί συχνότερα μια διεκπεραιωτική διαδικασία και νοοτροπία – στον Άρειο Πάγο και στα κατώτερα πολιτικά δικαστήρια. Αισθάνεσαι λίγο το «πάμε στην επόμενη υπόθεση»… Για τα ποινικά δεν μπορώ να εκφράσω άποψη.

Επειδή όμως αναφερθήκατε και στην έννοια της προβλεπτότητας κατά την απονομή της δικαιοσύνης, εκείνο που θα έτεινε κανείς να πει σ’ έναν ξένο πελάτη είναι ότι κατά τη διάρκεια της κρίσης, οσάκις ετίθετο θέμα αξιώσεως καταβολής ποσών ή αποζημιώσεων από το Δημόσιο, τα πολιτικά δικαστήρια αλλά και τα διοικητικά φαίνονταν πολύ πιο εφεκτικά στο να δικαιώσουν τον ενάγοντα παρά στην αντίθετη περίπτωση. Αυτό είναι κάτι αρκετά ενοχλητικό. Επιπλέον στους δικαστές της πολιτικής δικαιοσύνης δεν υπάρχει εξοικείωση, ιδίως με τα χρηματοοικονομικά αντικείμενα και παρατηρείται έλλειψη έκθεσης στο διεθνές γίγνεσθαι. Βλέπετε, ο καλός φοιτητής, που δεν διαθέτει προσλαμβάνουσες εξ άλλων λόγων – οικογενειακές ή κοινωνικές καταβολές – εμφανίζεται με περιορισμένο γνωστικό υπόβαθρο, τελειώνει λαμπρά την Νομική, δικηγορεί τυπικά 2-3 χρόνια, μπαίνει στην Σχολή Δικαστών, αλλά μόλις διοριστεί έχει να αντιμετωπίσει πολύπλοκες καταστάσεις χωρίς την απαραίτητη επιστημονική και κοινωνική αντίληψη των εξειδικευμένων συναλλαγών.

 

 

 

 

Αποτελεί, με το πέρασμα που χρόνου, διέξοδο η διαιτησία; Ή δεν μπόρεσε να ριζώσει στην άνυδρη Ελληνική γη;

Όχι δεν μπόρεσε να ριζώσει. Κι αυτό είναι πολύ κρίμα, καθώς ασφαλώς και υπάρχει η αναγκαία ύλη. Για πάρα πολλούς λόγους μεταξύ των οποίων ότι οι κυρίως ενδιαφερόμενοι, θεωρούν ότι ο διαιτητής που υποδεικνύει η δική τους πλευρά πρέπει να λειτουργεί στο διαιτητικό δικαστήριο ως ο δικηγόρος τους. Αυτό δηλαδή που δηλώνει ο διαιτητής εγγράφως πριν αναλάβει τα καθήκοντα του, ότι θα έχει ανεξαρτησία γνώμης, θα πρέπει να γίνει συνειδητή στους διαδίκους ότι θα τηρηθεί και στην πράξη.

 

 

 

Έχει υπάρξει διαχρονικά βελτίωση στην Ελληνική πραγματικότητα;

Βελτίωση έχει υπάρξει. Αλλ’ οι περιπτώσεις είναι περιορισμένες. Θα χρειαζόταν θεσμική κατοχύρωση των Ελληνικών διαιτητικών οργάνων, πράγμα που αποτελεί προϋπόθεση για να υπάρξει αξιοπιστία. Αυτή την στιγμή οι ξένοι θέλουν να αποφύγουν οποιαδήποτε ελληνική διαιτητική διαδικασία.

 

 

 

 

Πριν κλείσουμε αυτήν μας την περιπλάνηση, να δούμε δυο μεγάλες προσδοκίες που υπάρχουν τις τελευταίες – τουλάχιστον – τρεις δεκαετίες. Η μια είναι η κωδικοποίηση, η δεύτερη εκείνο που γνωρίσαμε ως «καλή νομοθέτηση» - ιδίως δε σε όσα ζητήματα έχουν να κάνουν με την ενσωμάτωση Ευρωπαϊκού Δικαίου. Βλέπετε κάποια αισθητή περίοδο στο ένα ή στο άλλο επίπεδο;

Μέχρι τα τελευταία χρόνια, η εναρμόνιση του Ελληνικού δικαίου με το Ευρωπαϊκό γινόταν με τρόπο απολύτως δουλικό.

 

 

 

 

Δηλαδή αντιγραφή…

Ακριβώς: αντιγραφή! Εκεί όπου το Ευρωπαϊκό Δίκαιο στις Οδηγίες του αφήνει διακριτική ευχέρεια, εμείς την κόβουμε. Επειδή δεν έχουμε εμπιστοσύνη στην διοίκηση; στις δικαιοδοτικές αρχές; Αυτό καθιστά την Ελληνική Διοίκηση προβληματική, δείχνει να μην έχει εμπιστοσύνη στα στελέχη της – δεν ξέρω αν δικαίως η αδίκως… - και δεν τους επιτρέπει να ασκήσουν ορισμένες ευχέρειες.

Εδώ, κάτι αρχίζει να αλλάζει και σ’ εμάς. Στην τελευταία αναθεώρηση του πλέγματος των διατάξεων για τις δημόσιες συμβάσεις δημοσίων έργων, προμηθειών και υπηρεσιών, αυτό είναι το κυρίως αίτημα.

Τώρα, όσον αφορά την κωδικοποίηση και την καλή νομοθέτηση, ο Υπουργός Γ. Γεραπετρίτης έχει εξαγγείλει σημαντικές πρωτοβουλίες…

 

 

 

 

Προοπτικές; Σε τρία, σε δέκα ή σε τριάντα χρόνια θα έχουμε αποτέλεσμα;

Αυτά ασφαλώς δεν γίνονται από την μια μέρα στην άλλη. Για την ορθή νομοθέτηση – βέβαια είμαι εκ φύσεως αισιόδοξος – θάλεγα ότι ο ορίζοντας είναι το πολύ η 2ετία. Για την εφεξής πορεία αυτό: για την κάλυψη του παρελθόντος άλλη ιστορία – εδώ μπαίνει στην μέση η κωδικοποιητική προσέγγιση. Ήδη έχουν γίνει σημαντικές προσπάθειες προς αυτή την κατεύθυνση.

  

 

 

 

Με τι κόσμο, όλα αυτά; Ποιοι άνθρωποι θα τα κάνουν;

Βλέπω ότι αρχίζουν να προσέρχονται νέοι άνθρωποι ως συνεργάτες στο περιβάλλον των Υπουργείων– κάτι που, είχα αισθανθεί ξανά επί εποχής Σημίτη. Στην πρώτη τετραετία Σημίτη είχε υπάρξει ένα πολύ σημαντικό άνοιγμα στην κοινωνία και επιλογή προσώπων σύγχρονης νοοτροπίας που είχα να δω από την εποχή της προσπάθειας ένταξης στην ΕΟΚ μεταξύ 1976-1979. Βλέπω πάλι ότι παραμερίζονται συχνά οι κομματικές επιλογές και οι αντίστοιχες πεποιθήσεις δεν είναι προϋπόθεση για την απασχόληση των συνεργατών των Υπουργείων. Αυτό, άμα το δει κανείς σε διαχρονική βάση, είναι μία τομή, κάτι ιδιαίτερα γοητευτικό. Ανεξαρτήτως του τι πιστεύει και τι ψηφίζει κανείς, το θέμα είναι να γίνεται η κάθε Κυβέρνηση καλύτερη από την προηγούμενη. Και δεν νομίζω ότι είμαι ο μόνος που πιστεύει σ' αυτό. Υπάρχει μία βούληση να ξεκολλήσουν τα πράγματα και μία υποχώρηση των κομματικών εμμονών.

 

 

 

Τελευταίο βήμα, τώρα: επενδύσεις – επενδυτές – ξένες επενδύσεις. Έχετε γνωρίσει πλήθος ξένων επενδυτών, επίδοξων και ενεργών. Είναι δυνατόν ο ξένος επενδυτής να δραστηριοποιηθεί σοβαρά σε μιαν Ελλάδα, όταν ο ντόπιος ομόλογός του συνεχίζει να είναι διστακτικός; Και ο Κυριάκος Μητσοτάκης το μισο-είπε, αυτό…

Ναι, όντως, το είπε. Μπορεί να με θεωρήσετε υπεραισιόδοξο, αλλά θεωρώ ότι η κατάσταση βελτιώνεται. Ξέρετε, υπήρξαν τραυματικές διαχρονικά εμπειρίες των Ελλήνων επενδυτών. Ας δούμε την γενιά των γονιών μας, είχαμε πολύν κόσμο που επένδυσε σε ομόλογα ή σε μετοχές και τα έχασε όλα.

Όμως τώρα, σ’ ένα περιβάλλον παγκοσμιοποιημένο, οι fund managers – ακόμη και οι πιο συντηρητικοί – δεν θα περιμείνουν να τοποθετήσει ο Έλληνας τα λεφτά του στην χώρα προκειμένου να τοποθετηθούν οι ίδιοι. Είναι διατεθειμένοι να αδράξουν την ευκαιρία που παρουσιάζεται και να επενδύσουν στην Ελλάδα, που έτσι κι αλλιώς είναι μία δημοκρατική χώρα, μέλος της Ευρωπαϊκής και της νομισματικής 'Ενωσης με το ισχυρότερο νόμισμα στον κόσμο, γεγονός που εξ ορισμού μειώνει τον όποιο συστημικό κίνδυνο.

Leave a Comment