Εταιρική διακυβέρνηση: τι είναι τελικά; (Μέρος Α')

Posted by economia 17/05/2019 0 Comment(s) Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Mάιος 2019, τ. 982

Συνέντευξη στους Αντώνη Παπαγιαννίδη & Χάρη Σαββίδη

 

 

 

Ο Γιώργος Προβόπουλος εξηγεί, προβληματίζεται και προβληματίζει

 

 

Έχοντας διατελέσει κορυφαίο στέλεχος σε τρεις από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες, διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, επικεφαλής του ΙΟΒΕ αλλά και του Συμβουλίου Οικονομικών Εμπειρογνωμόνων, ο Γιώργος Προβόπουλος είναι από τους λίγους ανθρώπους που γνωρίζει τόσο καλά την πραγματική οικονομία, τις ανάγκες και τις αδυναμίες της. Έχει, λοιπόν, ιδιαίτερη βαρύτητα η άποψή του ότι η ελλειμματική εταιρική διακυβέρνηση στις ελληνικές επιχειρήσεις υπήρξε από τις βασικές αιτίες που οδήγησαν στην κρίση, καθώς και οι ανησυχίες του για την πορεία της οικονομίας μετά την έξοδο από τα Μνημόνια. Σήμερα, από τη θέση του προέδρου της Ελλάκτωρ, έχει βάλει το στοίχημα να μετατρέψει την εταιρεία σε πρότυπο εταιρικής διακυβέρνησης για τα ελληνικά δεδομένα.

 

 

Γιατί είναι σημαντική η εταιρική διακυβέρνηση στη σημερινή παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα;

 

Σε επίπεδο θεωρίας, η διακυβέρνηση αφορά τη σχέση principal-agent, όπου principal είναι ο μέτοχος και agent αυτός που ασκεί τη διακυβέρνηση. Τα κίνητρα των δύο διαφέρουν, και αυτό καλούμαστε να διαχειριστούμε. Στο αγγλοσαξονικό μοντέλο προτεραιότητα έχει ο μέτοχος, οπότε η διακυβέρνηση δομείται με τέτοιο τρόπο ώστε να δίνεται έμφαση στις επιθυμίες των μετόχων. Ένα δεύτερο μοντέλο, που υιοθετείται στην ηπειρωτική Ευρώπη αλλά και στην Ιαπωνία, συνυπολογίζει τα συμφέροντα κι άλλων εμπλεκομένων πέραν των μετόχων (εργαζομένους, προμηθευτές κ.λπ.). Όσο περνά ο καιρός, η διαδικασία της παγκοσμιοποίησης οδηγεί σε σύγκλιση τα δύο μοντέλα. Και στις δύο περιπτώσεις ένα από τα αποτελέσματα που προκύπτει τελικά είναι η αποτελεσματικότερη λειτουργία της εταιρείας – πρωτίστως, δηλαδή, η ορθή εταιρική διακυβέρνηση είναι προς όφελος της ίδιας της εταιρείας.

 

Γίνεται όμως αυτό αντιληπτό από τις εταιρείες; Μπαίνει -και πώς- στις προτεραιότητές τους;

 

Οι μεν χώρες που είναι οικονομικά προηγμένες, κυρίως οι σκανδιναβικές και οι αγγλοσαξονικές, δίνουν πραγματικά σημασία στο θέμα της εταιρικής διακυβέρνησης, θεωρώντας ότι αυτό που πετυχαίνεις, η διαφάνεια, οδηγεί και σε αποτελεσματικότητα μακροχρόνια. Σε χώρες του Νότου, όπου εντάσσεται και η Ελλάδα, δεν συμβαίνει το ίδιο. Υπάρχει ωρίμανση, αλλά είναι αργή. Σίγουρα δεν βοηθά ότι υπάρχουν πολύ μικρές επιχειρήσεις. Πλην όμως, οι εισηγμένες επιχειρήσεις αλλά και εκείνες που έχουν σχετικά μεγάλο μέγεθος θα πρέπει να υιοθετούν τις αρχές εταιρικής διακυβέρνησης.

 

 

Το «πρέπει» αυτό γίνεται αντιληπτό στην Ελλάδα του 2019;

 

Στο σημείο αυτό υπάρχει και ένα στοιχείο πολιτισμικότητας: το κάνω επειδή μου το λέει ο νόμος, αλλά δεν το πιστεύω. Πλην όμως, αυτοί οι κανόνες εξυπηρετούν την ουσία. Όταν όμως οι εταιρείες είναι μικρότερες, συχνά έχουν οικογενειακό χαρακτήρα. Κάποιος πατριάρχης έχει φέρει μέχρι εδώ την εταιρεία και θεωρεί ότι όλα είναι δικό του δημιούργημα, οπότε δεν μπορεί να πειστεί ότι αν έρθει κάποιος τρίτος θα έχει κάτι να προσφέρει. Έτσι, ακόμα κι όταν υιοθετούν σύγχρονες αρχές διακυβέρνησης, δεν το κάνουν επειδή το πιστεύουν αλλά για να φανούν πιο μοντέρνες.

 

 

Υπάρχουν διαφορετικά μοντέλα και ως προς τη δομή της εταιρικής διακυβέρνησης; Πόσο εκτιμάτε ότι επηρεάζουν την πρακτική εφαρμογή;

 

Τα θέματα εταιρικής διακυβέρνησης άρχισαν να αποκτούν ενδιαφέρον διεθνώς από τα τέλη της δεκαετίας του ’80, όταν εμφανίστηκαν οι πρώτες απότομες καταρρεύσεις επιχειρήσεων, που μέχρι τότε θεωρούνταν ισχυρές. Για να αντιμετωπιστεί το φαινόμενο, αναζητήθηκε ένα νέο θεσμικό πλαίσιο (στην Αγγλία από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, ο ΟΟΣΑ μερικά χρόνια αργότερα κ.λπ.). Σταδιακά όλες οι χώρες άρχισαν να ευθυγραμμίζονται με αυτό, στη βάση των βέλτιστων πρακτικών του ΟΟΣΑ και όσων καθιερώθηκαν στις ΗΠΑ.

 

 

Αυτό που διαφέρει είναι ο τρόπος εσωτερικής λειτουργίας των εταιρικών οργάνων. Στη Γερμανία και αλλού στην Ευρώπη κυριαρχεί το διπολικό μοντέλο. Ο ένας πόλος αποτελείται από τη διοίκηση (CEO, CFO, επικεφαλής HR, επικεφαλής ΙΤ κ.λπ.) και ο άλλος από ένα εποπτικό όργανο, όπου συμμετέχουν ανεξάρτητα, μη εκτελεστικά μέλη, με την ευθύνη να παρακολουθούν εάν η διοίκηση υλοποιεί σωστά τη στρατηγική της εταιρείας. Υπάρχει και το αγγλοσαξονικό μοντέλο, όπου ένα ενιαίο όργανο διοίκησης αποτελείται από εκτελεστικά και από μη εκτελεστικά μέλη, με τα τελευταία να έχουν την πλειοψηφία. Και στις δύο περιπτώσεις ζητούμενο είναι τα μη εκτελεστικά μέλη να είναι πραγματικά ανεξάρτητα από τη διοίκηση και να έχουν την εμπειρία, τις γνώσεις και τις ικανότητες να παρακολουθούν τι συμβαίνει.

 

 

Οι βέλτιστες πρακτικές που αναφέρατε τι συγκεκριμένο προβλέπουν;

 

Πρώτον, ισχυρό ΔΣ, όπου την πλειοψηφία έχουν τα μέλη που είναι ανεξάρτητα από τη διοίκηση. Δεύτερον, αυτά τα ανεξάρτητα μέλη πρέπει να έχουν υπόσταση, γνωρίζοντας τη δουλειά και όντας πραγματικά ανεξάρτητα. Τελευταία ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στο να υπάρχει επαρκής αριθμός γυναικών. Τέλος, πρέπει να υπάρχουν και οι υποεπιτροπές του ΔΣ, που συνδράμουν στο έργο του. Συνήθως αυτές είναι τρεις: η επιτροπή που είναι αρμόδια για τις επιλογές (nomination) των μελών της διοίκησης και τα κίνητρα που θα έχουν, δηλαδή τις αμοιβές (remuneration). Η δεύτερη επιτροπή είναι η ελεγκτική (audit). Σε συνεργασία με τις οικονομικές υπηρεσίες αλλά και τους ορκωτούς ελεγκτές, καλείται να διυλίζει τον κώνωπα για τα μεγέθη της εταιρείας και στη συνέχεια να τα παρουσιάζει στο ΔΣ. Η τρίτη επιτροπή αφορά τη συμμόρφωση με τους κανόνες (compliance) και την υγιή αλληλεπίδραση της εταιρείας με το περιβάλλον της (sustainability) – την κοινωνική υπευθυνότητά της.

 

 

Στις επιτροπές αυτές θα πρέπει και πάλι να υπάρχει πλειοψηφία των ανεξάρτητων, μη εκτελεστικών, μελών, που θα πρέπει επίσης να αφιερώνουν χρόνο. Θα πρέπει, δηλαδή, κάποιος να έχει προσόντα αλλά και να αφιερώσει χρόνο, γι’ αυτό και οι αμοιβές αυτών των ανθρώπων στο εξωτερικό είναι μεγάλες. Αν αναζητάς κάποιον μεγαλύτερης ηλικίας, με βαρύ βιογραφικό, που θα διαθέσει χρόνο, τότε αυτό πρέπει να το πληρώσεις. Τελικά, βέβαια, θα το πάρεις πίσω, καθώς θα υπάρχει σωστή διακυβέρνηση και άρα αποτελεσματικότητα στη λειτουργία της εταιρείας.

 

 

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

 

 

 

 

 

Leave a Comment