H εποχή των μεταβάσεων

Posted by Antonis D. Papagiannidis 12/08/2019 0 Comment(s) ,

Οικονομική Επιθεώρηση, Aύγουστος 2019, τ. 985

ΑΝΑΛΥΣΗ του Αντώνη Παπαγιαννίδη

 

 

 

Από την ΕΕ μετά τις Ευρωεκλογές και την ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο, το πλαίσιο για την αλλαγή πολιτικού σκηνικού στην Ελλάδα

 

 

 

Η κυβερνητική αλλαγή που επήλθε στην Ελλάδα μετά τις κάλπες της 7ης Ιουλίου και η οποία συμπλήρωσε –μην το παραβλέπουμε– το συμβολικό αποτέλεσμα των Ευρωεκλογών, καθώς και το τεχνικό των Περιφερειακών και Δημοτικών (που εν πολλοίς «έκαναν γαλάζιο τον χάρτη»), με τη νίκη της ΝΔ/του Κυριάκου Μητσοτάκη, οδηγεί σε μια σημαντική μετάβαση στο πολιτικό σκηνικό στην Ελλάδα. Μένει να δούμε πόσο η κυρίως πολιτική αλλαγή –οι 158 έδρες της ΝΔ μαζί και με τις 22 του ΚΙΝΑΛ αθροίζουν σε 180– και η διαφαινόμενη καθαρή (από εκλογικές αναμετρήσεις) διαδρομή αρκετών χρόνων, που υπό ομαλές συνθήκες έχει μπροστά της η νέα κυβέρνηση, θα δημιουργήσουν κάτι ευρύτερο· στη λειτουργία του κράτους, στις επιδόσεις της οικονομίας, στην αποδοχή της κοινωνίας.

 

Την ίδια στιγμή, η διατήρηση δυνάμεων από τον απερχόμενο ΣΥΡΙΖΑ («πρώτη φορά Αριστερά στην εξουσία»: το δεύτερο σκέλος φράσης συχνά παραλειπόταν στις αναλύσεις των ίδιων), με ένα 31,5% έναντι του 40% που έδωσε την κυβερνητική αυτοδυναμία σε 6κομματική Βουλή, και ένα 8% στο ΚΙΝΑΛ, διαμορφώνει ένα συνολικό σκηνικό εσωτερικής ανασύνθεσης του πολιτικού συστήματος στα χρόνια που έρχονται. Με τη συνταγματική αναθεώρηση (που μπορεί να προχωρήσει, πλην εκπλήξεων/ανατροπών) και την αποσύνδεση της προεδρικής εκλογής του 2020 από τις κοινοβουλευτικές εξελίξεις να δίνουν χρόνο για ωριμάνσεις.

 

Όσο προχωρούσε η ανάληψη της εξουσίας από τη νέα κυβέρνηση τόσο γινόταν φανερή η έμφαση στο οργανωτικό σχήμα με το οποίο είναι η πρόθεση Κυριάκου Μητσοτάκη να προχωρήσει τα πράγματα: ισχυρό επιτελείο στο πρωθυπουργικό γραφείο, με τη λογική στενής κυλιόμενης παρακολούθησης των κυβερνητικών δράσεων· σχετικά περιορισμένος αριθμός υπουργών (18) και αναπληρωτών υπουργών (2), βασικά προερχόμενων από τη Βουλή· μεγάλος αριθμός εξωκοινοβουλευτικών υφυπουργών (29) με κριτήριο την τεχνική εγγύτητα στο χαρτοφυλάκιο και με προέλευση –εν πολλοίς– από την αγορά. Προστίθεται στεφάνη γενικών και ειδικών γραμματέων (τελικός αριθμός: 59) με ακόμη πιο τεχνοκρατικό χαρακτήρα και με διατήρηση ορισμένων προσώπων από την προηγούμενη διακυβέρνηση.

 

Να σημειωθεί, εδώ, ότι στο κέντρο της εξουσίας, εκτός από μηχανισμό στενής παρακολούθησης/εσωτερικής λογοδοσίας, έχει επιχειρηθεί να υπάρξει και μηχανισμός αντιμετώπισης των νομικών-θεσμικών στενωπών/bottlenecks, που στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης παγίως οδηγούν σε αδιέξοδα. Παράδειγμα η μηδέποτε επιτυχής προσπάθεια δημιουργίας διαδικασιών fast-track ή/και άρσης των συναρμοδιοτήτων. Ασφαλώς, «εκ του αποτελέσματος θα κριθούν όλα», καθώς και… από τη ρεαλιστική συνεργασία με τη Δημόσια Διοίκηση – όμως τουλάχιστον το οργανωτικό σχήμα δείχνει μια προσπάθεια να υπάρξει μετάβαση σε διαφορετικού τύπου συντονιστική λειτουργία.

 

 

Η αλλαγή του ευρωπαϊκού σκηνικού

 

Υπό μια ιδιαίτερη πλευρά, η αλλαγή αυτή πολιτικού σκηνικού στην Ελλάδα έρχεται να συμπέσει με αντίστοιχη φάση μετάβασης στην Ευρώπη – πάντως στην ΕΕ. Εκεί, οι Ευρωεκλογές μπορεί να μην έφεραν τη διατάραξη ισορροπιών και ανάδειξη ευρωφοβικών τάσεων που πολλοί φοβούνταν, όμως με αφορμή την αλλαγή στα βασικά πόστα του συστήματος των Βρυξελλών/Στρασβούργου/Φρανκφούρτης υπάρχει κι εδώ μια μετάβαση.

 

Βλέποντας τα πράγματα από κάποια απόσταση –διότι η ίδια η διαδικασία επιλογής ηγεσίας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, την ΕΚΤ, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και την Ύπατη Εκπροσώπηση για Εξωτερική Πολιτική (κατά φθίνουσα σειρά πολιτικής ευαισθησίας, όχι κατ’ ανάγκην ορθή…)– περισσότερο ρόλο έπαιξαν οι συμβολισμοί παρά οι βαθύτερες μεταβολές που διαφάνηκαν. Έτσι, η επιλογή της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ως «πρώτης γυναίκας προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής» περισσότερο κράτησε τις εντυπώσεις λόγω της παρέκκλισης από τη μέθοδο των Spitzenkandidaten (που θεωρήθηκε ότι δημιουργούσε συνθήκες δημοκρατικοποίησης της ΕΕ, λόγω συντονισμού με τις Ευρωεκλογές…) και λόγω των εσωτερικών γερμανικών αναταραχών που προκάλεσε, παρά για την εμπέδωση της γερμανικής πρωτοκαθεδρίας στο κέντρο των πραγμάτων – αν, δηλαδή, παραμένει κάτι το «κεντρικό» στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή μετά τη σταθερή ανάδυση της διακυβερνητικότητας στα χρόνια της κρίσης.

 

Επίσης, διέλαθε την προσοχή ο δυνητικός ρόλος της VDL –έτσι θα γίνει γνωστή η von der Leyen, κατά τα φαινόμενα– στην προώθηση της συζήτησης για «Κοινή Αμυντική Πολιτική»: θέμα που ούτως ή άλλως απασχολεί τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, από τον οποίο ήδη προήλθε η πρόταση γι’ αυτήν.

 

«Αντάλλαγμα» για την επιλογή Γερμανίδας στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής η περιέλευση της προεδρίας της ΕΚΤ/της διαδοχής Μάριο Ντράγκι στη Γαλλίδα, μη οικονομολόγο ή τραπεζίτη, Κριστίν Λαγκάρντ, από τη θέση γενικής διευθύντριας του ΔΝΤ. Κι εδώ, δεν προσέχθηκε αρκετά η αυριανή προοπτική: η Λαγκάρντ όχι απλώς μπορεί να είναι «ανάχωμα» για σκλήρυνση γραμμής της ΕΚΤ (το «φάσμα Βάιντμαν»/Μπούντεσμπανκ), αλλά μπορεί να κληθεί να λειτουργήσει βαθύτατα πολιτικά στην ενδεχόμενη επόμενη δυσάρεστη στροφή των πραγμάτων της Ευρωζώνης (ιταλική κρίση χρέους;).

 

 

Εν τω μεταξύ στη γειτονιά μας…

 

Αν αυτή η μετάβαση στα ευρωπαϊκά ασφαλώς μας αφορά –αρκεί να το συνειδητοποιήσουμε, και να βγούμε από τις ελληνικότατες απλουστεύσεις (θυμηθείτε: «Ο Μάνφρεντ Βέμπερ, ως πρόεδρος της Επιτροπής, θα μας λύσει το θέμα του πρωτογενούς πλεονάσματος»…)– κρισιμότερη είναι μια άλλη μετάβαση που υλοποιείται στην άμεση, υπέρθερμη γειτονιά μας. Αναφερόμαστε στο γεγονός ότι εδώ και αρκετές εβδομάδες το τουρκικό γεωτρύπανο Φατίχ/«Πορθητής» βρίσκεται και ενεργεί έρευνες στην κυπριακή ΑΟΖ δυτικά της Πάφου (ήδη δε, σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, έχει να δείξει ευρήματα: θα δούμε)· ενώ εδώ και κάποιες ημέρες το Γιαβούζ/«Σκληρός» κάνει αντίστοιχες κινήσεις ανατολικά, στην Καρπασία. Δυσανασχέτησαν κι έκαναν δηλώσεις οι ΗΠΑ. Εναντιώθηκαν και λαμβάνονται μέτρα («κυρώσεις»; όχι ακριβώς…) από την ΕΕ. Όμως η πραγματική κατάσταση έχει ήδη διαμορφωθεί.

 

Οπότε, πλησιέστερα σ’ εμάς, στο Αιγαίο, η διατύπωση του Αμερικανού Πρέσβη Τζέφρι Πάιατ ότι «ένα ατύχημα δεν θα μπορούσε να το αντέξει καμιά από τις πλευρές» δείχνει μόνο μία διάσταση των πραγμάτων. Η δημιουργία τετελεσμένων είναι κάτι πολύ πιο ολισθηρό – και επικίνδυνο. Και μπορεί το Καστελόριζο να μην είναι στο Αιγαίο, όμως… είναι εκεί!

 

 

Ανοίγματα στην οικονομική σκακιέρα

 

Κάναμε αυτή την κυκλική διαδρομή ώστε να δώσουμε μια αίσθηση του γενικότερου πλαισίου μέσα στο οποίο έρχεται να λειτουργήσει το νέο μετεκλογικό κυβερνητικό σχήμα στην Ελλάδα του δεύτερου 6μήνου του 2019. Ασφαλώς, πρώτο επίπεδο επηρεασμού –όσο κι αν οι συμβολικές κινήσεις, ή πάλι οι πρωτοβουλίες στο ζήτημα «τάξη και ασφάλεια» διεκδικούν τον δικό τους ρόλο– είναι εκείνο της οικονομίας. Όπου και οι προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησης και το φορολογικό κύμα νομοθέτησης ξεκίνησαν να «γράφουν».

 

Θα προτείναμε, ωστόσο, στον αναγνώστη να μείνει περισσότερο σε δυο ζητήματα που θέτουν το βασικότερο πλαίσιο. Πρώτη, η αναφορά Στουρνάρα στο ότι είναι καιρός να αρθούν τα capital controls. Τα οποία μάλιστα «δεν έχουν πλέον χρησιμότητα». Μια τέτοια κίνηση πλήρους άρσης των capital controls και όχι απλώς περαιτέρω χαλάρωσής τους, παράλληλα και με τη συζητούμενη άρση των δεσμεύσεων/περιορισμών για τα ομόλογα στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών, εφόσον κατορθωνόταν να λειτουργήσουν μαζί με την έκκληση Μητσοτάκη προς τις επιχειρήσεις να σταματήσουν να διακρατούν τα ταμειακά τους διαθέσιμα στο εξωτερικό και να τα επαναπατρίσουν στο εγχώριο τραπεζικό σύστημα, θα μπορούσαν να διαμορφώσουν μια νέα πραγματικότητα. Ένα βατήρα για τη συνέχεια.

 

Δεύτερη, η νέα έξοδος στις αγορές και η επίτευξη απόδοσης 1,9% – κουπόνι 1,875% για το 7ετές που λανσαρίστηκε (θυμίζουμε: με επιτόκιο 3,5% – κουπόνι 3,375% για αντίστοιχη έκδοση τον Φεβρουάριο του 2018, και με το άνοιγμα του τωρινού βιβλίου προσφορών στο 2,1%). Όσο κι αν η έκδοση περιορίστηκε στα 2,5 δισ. που απομένουν για να συμπληρωθεί το φετινό πρόγραμμα δανεισμού της Ελλάδας, δίνεται ένα θετικό σήμα «συνεργασίας» των αγορών, ενώ αναμένονται θερινές αναβαθμίσεις οίκων αξιολόγησης, βατήρας κι αυτός για την προσπάθεια επαναδιαπραγμάτευσης των πρωτογενών πλεονασμάτων – καλή τύχη!

Leave a Comment