Κάθε πόλη και πανεπιστήμιο, κάθε γειτονιά και τμήμα

Posted by economia 12/08/2019 0 Comment(s) Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Aύγουστος 2019, τ. 985

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ του Απόστολου Λακασά

 

 

 

Μετά από δεκαετίες δημιουργίας τμημάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με πολιτικά κριτήρια, η Ελλάδα έχει καταλήξει να διαθέτει διπλάσια πανεπιστήμια από την Ολλανδία

 

 

 

Επί πολλά χρόνια οι οδηγοί που περνούσαν από τα διόδια των Αφιδνών έβλεπαν ένα τεράστιο πανό το οποίο ζητούσε «Πανεπιστήμιο στη Στερεά Ελλάδα». Τελικά, το 2003 η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας απέκτησε το ομώνυμο πανεπιστήμιο, το οποίο όμως είχε μόλις δέκα χρόνια ζωής. Καταργήθηκε, λόγω της οικονομικής κρίσης, το 2013. Πιέσεις μητροπολιτών, βουλευτών, επιχειρηματιών, αιτήματα πόλεων για απίθανα αντικείμενα σπουδών, κόντρες μεταξύ γειτονικών πόλεων για το ποια θα πάρει το Τμήμα, ακόμη και απεργία πείνας δημάρχου «για το Τμήμα του», περιλαμβάνει το ιστορικό της διεύρυνσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, αλόγιστα και με ψηφοθηρική στόχευση από τα τέλη της δεκαετίας του ‘90. Και βέβαια, πολύ… γράψε-σβήσε. Σήμερα, σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά, η νέα υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως θα έχει να αντιμετωπίσει το ίδιο βασικό πρόβλημα: την άναρχη διεύρυνση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, η οποία επεκτάθηκε ακόμη περισσότερο πριν από τις τελευταίες εθνικές εκλογές, με τις ψηφοθηρικές αποφάσεις του τέως υπουργού Παιδείας Κώστα Γαβρόγλου.

 

Ειδικότερα, η ποσοτική ανάπτυξη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του ‘90 με βασικό οικονομικό όχημα τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Ιδρύθηκαν πανεπιστήμια και ΤΕΙ για ψηφοθηρικούς, μικροπολιτικούς λόγους, στη λογική «κάθε πόλη και ΑΕΙ», για να τονωθούν οι οικονομίες των τοπικών κοινωνιών από τους φοιτητές που ξόδευαν για στέγη, διατροφή, διασκέδαση.

 

Το ξεκίνημα των μαζικών ιδρύσεων έγινε επί υπουργίας Γεράσιμου Αρσένη και συνεχίστηκε επί Πέτρου Ευθυμίου. Έμπειρο στέλεχος του Υπουργείου Παιδείας, μιλώντας στην Οικονομική, θυμάται τα απίθανα αιτήματα των πόλεων, οι οποίες προσπαθούσαν να βρουν είτε ένα ιδιαίτερο αντικείμενο σπουδών είτε μια καλή «ακαδημαϊκού τύπου» δικαιολογία, για να κερδίσουν το πράσινο φως του Υπουργείου Παιδείας για ίδρυση Τμήματος. «Κατετέθη πρόταση για να δημιουργηθεί Τμήμα εκπαίδευσης οδηγών από κωμόπολη της ανατολικής Πελοποννήσου. Επίσης, υπήρξε κωμόπολη με μόλις 2.000 κατοίκους που έχει αρχαιολογικό χώρο δίπλα της, η οποία πρότεινε να δημιουργηθεί εκεί τμήμα Ιστορίας-Αρχαιολογίας!» θυμάται ο ίδιος. «Μα δεν γίνονται έτσι τα Τμήματα. Τουλάχιστον δεν μπορεί να είναι αυτοί οι ακαδημαϊκοί όροι ίδρυσής τους», προσθέτει. Τα Τμήματα αυτά δεν έγιναν ποτέ, όμως ιδρύθηκαν πολλά άλλα.

 

Στον ίδιο νομό, λάδι στη γνωστή, τοπικιστική κόντρα του Άργους με το Ναύπλιο έριξε η απόφαση να πραγματοποιηθεί Τμήμα (θεατρικών σπουδών) στο Ναύπλιο και το Άργος να μείνει με άδεια χέρια.

 

Και οι πιέσεις εξωακαδημαϊκών παραγόντων συνεχίστηκαν όταν πλέον ήρθε η ώρα του απολογισμού και του ξεκαθαρίσματος. Τα πρώτα προβλήματα της αλόγιστης αύξησης του αριθμού των Τμημάτων στα πανεπιστήμια και ΤΕΙ καταγράφηκαν στα μέσα του 2005. Καθώς τα περισσότερα Τμήματα βασίζονταν στα ευρωπαϊκά κονδύλια για να επιβιώνουν, όταν αυτά περιορίστηκαν άρχισε η γκρίνια για το ύψος της κρατικής χρηματοδότησης. Χαρακτηριστικές είναι οι κινητοποιήσεις περίπου 2.000 συμβασιούχων διδασκόντων στο ΤΕΙ Αθήνας που ήταν απλήρωτοι για περίπου οκτώ μήνες, ενώ ανάλογα προβλήματα υπήρξαν και για συμβασιούχους διοικητικούς υπαλλήλους σε περιφερειακά πανεπιστήμια, όπως στην Κρήτη, το Αιγαίο και τη Θράκη. Επίσης, υπήρξαν λουκέτα σε ΑΕΙ εξαιτίας της κατά 35% μείωσης των συμβασιούχων διδασκόντων, με αποτέλεσμα να μην υπάρχει το απαραίτητο προσωπικό για τις ώρες διδασκαλίας. Τελικά, τα Τμήματα αυτά υπήχθησαν στον κρατικό προϋπολογισμό, καθώς καμία κυβέρνηση δεν επιθυμούσε να αναλάβει το πολιτικό κόστος του λουκέτου.

 

Το κύριο πλήγμα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση εξαιτίας της αλόγιστης διεύρυνσής της έδωσε η αυστηρή δημοσιονομική πολιτική που ακολούθησε η Ελλάδα λόγω των Μνημονίων. Η οικονομική κρίση οδήγησε το 2013 τον τότε υπουργό Παιδείας Κωνσταντίνο Αρβανιτόπουλο να αναδιαρθρώσει τον χάρτη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με το «σχέδιο Αθηνά», όπως ονομάστηκε.

 

Έτσι, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Ελλάδας με έδρα στο Αγρίνιο, που ιδρύθηκε το 2009, καταργήθηκε το 2013, όπως και το Στερεάς Ελλάδος, ενώ πολλά Τμήματα συγχωνεύτηκαν, παρότι κατά πολλούς έπρεπε να καταργηθούν. Τότε έγιναν διάφορα κωμικοτραγικά. Ενδεικτικά, στο πλαίσιο των διαβουλεύσεων που γίνονταν, η έδρα του Τμήματος Μηχανικών Πληροφορικής που ήταν στη Ναύπακτο μετακόμισε αρχικά στην Άρτα, κατέβηκε κατόπιν στην Πάτρα, αλλά τελικά επέστρεψε στη Ναύπακτο. Γι’ αυτό πίεσαν ο μητροπολίτης Ναυπακτίας, καθώς και βουλευτές και πολιτικοί παράγοντες της ΝΔ, του ΠΑΣΟΚ και της ΔΗΜΑΡ στην Αιτωλοακαρνανία. Μόνο που υπήρξε το εξής παράδοξο: η επίσημη έδρα του είναι στη Ναύπακτο, αλλά οι αίθουσες διδασκαλίας στο Αντίρριο! Στις πιέσεις όσων ήθελαν τη διατήρηση του Τμήματος στη Ναύπακτο, ο Κ. Αρβανιτόπουλος αντέταξε ότι έως τότε το Υπουργείο έδινε 150.000 ευρώ ετησίως για την ενοικίαση των εγκαταστάσεών του. Έτσι, αντιπροτάθηκε η χρήση παλαιών δημοτικών αιθουσών στο Αντίρριο.

 

Από την πλευρά του, ο τότε δήμαρχος Μεσολογγίου πραγματοποίησε για δύο περίπου εβδομάδες απεργία πείνας, αντιδρώντας στις αλλαγές που επέφερε το «Αθηνά» στην πόλη του.

 

Παράλληλα, υπήρξαν εμφανείς εύνοιες πόλεων λόγω πολιτικών πιέσεων. Χαρακτηριστικά, πληροφορίες αναφέρουν ότι, για να διατηρηθεί ένα Τμήμα εν ζωή σε μια πόλη, έπαιξε ρόλο ότι από εκεί καταγόταν η σύζυγος πολύ γνωστού πολιτικού. Επίσης, άλλο Τμήμα, παρότι το ΑΕΙ στο οποίο ανήκε καταργήθηκε, παρέμεινε στην ίδια πόλη για να γίνει το χατίρι σε πολιτικό της περιοχής. Κάτω από ποια στέγη, αφού το ΑΕΙ είχε καταργηθεί; Υπήχθη στο πανεπιστήμιο της διπλανής Περιφέρειας Θεσσαλίας! Έτσι, η Θεσσαλία απέκτησε Τμήμα σε άλλη Περιφέρεια. Τέλος, ουδείς πειράζει την… προίκα σε Τμήματα που πήρε ο νομός Σερρών.

 

Σήμερα η Ελλάδα διαθέτει 23 πανεπιστήμια και ένα ΤΕΙ, με 430 Τμήματα. Ένα μέτρο σύγκρισης είναι η Ολλανδία: με περίπου 50% περισσότερους κατοίκους στο ένα τρίτο της έκτασης της Ελλάδας, και τετραπλάσιο σχεδόν ΑΕΠ, έχει δεκατρία πανεπιστήμια.

 

Ο τέως υπουργός Παιδείας Κώστας Γαβρόγλου με προεκλογική στόχευση –άλλωστε, ο σχετικός νόμος ψηφίστηκε σχεδόν έναν μήνα πριν από τις ευρωεκλογές και αυτοδιοικητικές εκλογές του Μαΐου– μετέτρεψε σε πανεπιστημιακά τα Τμήματα των ΤΕΙ, ενώ αποφάσισε να δημιουργηθούν από φέτος άλλα 28 νέα Τμήματα.

 

Στο φετινό μηχανογραφικό δελτίο περιλαμβάνονται συνολικά 133 νέα Τμήματα, εκ των οποίων τα 28 δεν αποτελούν μετεξέλιξη Τμημάτων που ήταν έως πέρυσι στα ΤΕΙ, αλλά είναι εντελώς νέα. Χαρακτηριστικά, στη Ζάκυνθο παρέμεινε Τμήμα με 230 θέσεις εισακτέων, το οποίο όμως έως και πέρυσι είχε ελάχιστους (περίπου 10) εισακτέους Γενικών Λυκείων. Την ίδια στιγμή, με βουλευτικές εκπρόθεσμες τροπολογίες πήραν Τμήματα στο παρά ένα της ψήφισης του νομοσχεδίου η Έδεσσα και (επιτέλους) το Άργος.

 

Συνολικά 55 πόλεις (πρωτεύουσες νομών και κωμοπόλεις) διαθέτουν ένα τουλάχιστον πανεπιστημιακό Τμήμα, ενώ τα επόμενα χρόνια θα προστεθούν στον ακαδημαϊκό χάρτη άλλες έξι. Δεκαπέντε πόλεις διαθέτουν μόνο ένα Τμήμα, ενώ σε 7 πόλεις υπάρχουν δύο Τμήματα. Επίσης, υπάρχουν Τμήματα σε πόλεις που ανήκουν σε άλλη Περιφέρεια από εκείνη του πανεπιστημίου τους. Ενδεικτικά, το Τμήμα στο Καρπενήσι της Στερεάς Ελλάδος ανήκει στο Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών. Μάλιστα, ο λόγος που δεν ανασυστήθηκε το Παν. Στερεάς Ελλάδος φέρεται να είναι ότι περιφερειάρχης πριν από τις αυτοδιοικητικές εκλογές ήταν ο νέος δήμαρχος Αθηναίων, Κώστας Μπακογιάννης.

 

Η νυν υπουργός Παιδείας Νίκη Κεραμέως έχει δηλώσει ότι θα επανεξετάσει εάν υπάρχουν οι όροι (προσωπικό, υποδομές) για να λειτουργήσουν τα νέα Τμήματα. Τόνισε δε ότι οι αποφάσεις θα ληφθούν με μόνο ακαδημαϊκά κριτήρια, σπάζοντας την κακή προϊστορία της μικροπολιτικής στόχευσης και των πολιτικών πιέσεων, μέσω των οποίων είτε δημιουργήθηκαν είτε παρέμειναν στη ζωή Τμήματα.

Leave a Comment