Η επανεκκίνηση των ελληνικών τραπεζών

Posted by economia 11/11/2019 0 Comment(s) Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Noέμβριος 2019, τ. 988

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ στον Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη και Χάρη Σαββίδη

 

 

 

 

 

 

Ο υφυπουργός Οικονομικών Γιώργος Ζαββός μιλάει στην Οικονομική για το σχέδιο «Ηρακλής» και τις προσδοκίες του από αυτό

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Πού βρισκόμαστε τελικά –μετά από τουλάχιστον πέντε χρόνια συζήτηση– στο ζήτημα των κόκκινων δανείων και στην προσπάθεια να διαμορφωθούν (αλλά και να λειτουργήσουν!) ικανά εργαλεία αντιμετώπισής τους;

 

Βρισκόμαστε σε σημείο επανεκκίνησης των ελληνικών τραπεζών. Τα τελευταία χρόνια, παρά τις επιμέρους προσπάθειες, δεν υπήρξε καμία συστημική λύση για την αντιμετώπιση του προβλήματος των κόκκινων δανείων, με αποτέλεσμα οι ελληνικές τράπεζες να έχουν σήμερα το μεγαλύτερο ποσοστό στην Ευρώπη (43% του συνόλου των δανείων). Ύστερα από χρόνια απραξίας, η κυβέρνηση –υπό την αποφασιστική καθοδήγηση του πρωθυπουργού και τον συντονισμό του υπουργού Οικονομικών– κινήθηκε με γρήγορους ρυθμούς, καθώς ετοίμασε και διαπραγματεύτηκε με επιτυχία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (DG Competition) το σχέδιο Ηρακλής, το οποίο εγκρίθηκε σε χρόνο ρεκόρ. Το σχέδιο αυτό αποτελεί μια πρώτη συστημική λύση, που στοχεύει στη μείωση των κόκκινων δανείων κατά 30 δισ., ποσό που αντιστοιχεί στο 40% του συνόλου των δανείων. Καθαρίζοντας τους ισολογισμούς τους από ένα μεγάλο μέρος των κόκκινων δανείων, οι ελληνικές τράπεζες θα μπορέσουν να προσφέρουν φθηνό δανεισμό στα νοικοκυριά και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Δεύτερον, το σχέδιο Ηρακλής στηρίζεται στις κεφαλαιαγορές, γιατί αντλεί χρηματοδότηση από τους επενδυτές και δεν θα επιβαρύνει τον Έλληνα φορολογούμενο. Αντίθετα, το Δημόσιο μπορεί να επωφεληθεί με έως και 200 εκατομμύρια ευρώ ετησίως από τις προμήθειες που θα καταβάλουν οι τράπεζες για τις εγγυήσεις του Δημοσίου. Η εφαρμογή του σχεδίου έγινε δυνατή λόγω της κυβερνητικής αλλαγής, που δημιούργησε μια ευνοϊκή συγκυρία στις αγορές, πράγμα που γίνεται αντιληπτό από τα συνεχόμενα ρεκόρ των ελληνικών ομολόγων και τη μείωση του κόστους της άντλησης χρηματοδότησης. Και δεύτερον, οι επενδυτές «διψάνε» για τίτλους με θετικές αποδόσεις σε μία Ευρώπη όπου το 69% των κρατικών ομολόγων και τα μισά εταιρικά ομόλογα έχουν αρνητικές αποδόσεις.

 

 

Σας έχουν κατηγορήσει ότι το σχέδιο Ηρακλής είναι μια απλή αντιγραφή του ιταλικού μοντέλου GACS και ότι δεν λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού τραπεζικού συστήματος. Τι έχετε να απαντήσετε σε αυτό;

Το ιταλικό μοντέλο υπήρξε πράγματι η αρχική ιδέα της τιτλοποίησης πάνω στην οποία στηρίξαμε το σχέδιο Ηρακλής – και αυτό ήταν μια στρατηγική επιλογή. Η μεγάλη καινοτομία του σχεδίου Ηρακλής όμως είναι ότι, ενώ εμπνέεται από το σχέδιο GACS της Ιταλίας, που όπως γνωρίζετε αφορούσε χώρα με επενδυτική βαθμίδα, έρχεται να εφαρμοστεί σε μια χώρα που δεν έχει επενδυτική βαθμίδα. Συγκεκριμένα, στην περίπτωση της Ελλάδας κατορθώσαμε –για πρώτη φορά στην Ευρωζώνη– μια χώρα που οι τράπεζές της έχουν πιστοληπτική αξιολόγηση CCC και η ίδια δεν βρίσκεται σε επενδυτική βαθμίδα να καταφέρνει, στηριζόμενη στην εγγύηση του Δημοσίου, να εγγυάται τα senior tranches των τραπεζικών ομολόγων και να προσφεύγει στις αγορές για να αντλήσει 30 δισ. Αυτός είναι ένας μηχανισμός χρηματοδότησης που στηρίζεται στις κεφαλαιαγορές και λύνει το πρόβλημα της τραπεζικής αγοράς. Εκτός αυτού μάλιστα, οι προμήθειες που θα πληρώσουν οι τράπεζες μέσω των SPVs θα είναι χαμηλότερες από εκείνες που πλήρωναν οι ιταλικές τράπεζες, όταν συμμετείχαν στο GACS. Φυσικά, όπως αντιλαμβάνεστε, για να γίνει εφικτό αυτό το ρηξικέλευθο εγχείρημα ήταν απαραίτητη η κυβερνητική αλλαγή που μετέβαλε άρδην και προς το ευνοϊκότερο την πρόσβαση στις αγορές κεφαλαίου και, συνεπώς, στην τιμολόγηση των προμηθειών για τις τράπεζες, που τη στιγμή που μιλάμε βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά. Έτσι, κατορθώνει η κυβέρνηση να αντιμετωπίσει ένα πρόβλημα για να βελτιώσει την κατάσταση της ρευστότητας για τον Έλληνα καταθέτη. Συνεπώς, όποιοι μιλάνε για αντιγραφές του ιταλικού μοντέλου δείχνουν άγνοια του στοιχειώδους μηχανισμού στον οποίο στηρίζεται ο Ηρακλής.

 

 

Πόσο σημαντικό το βάρος SSM; Πόσο η διάσταση DG Comp;

Όπως γνωρίζετε, τα διάφορα ευρωπαϊκά όργανα εκπληρούν διαφορετικές λειτουργίες. Η DG Comp είναι η κυρίως αρμόδια για την έγκριση των σχεδίων, όπως ο Ηρακλής, διότι κρίνει αν συνάδουν με τους ευρωπαϊκούς κανόνες ανταγωνισμού και κυρίως των κρατικών ενισχύσεων. Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (SSM) έχει την αρμοδιότητα της εποπτείας των τεσσάρων ελληνικών συστημικών τραπεζών και είναι υπεύθυνος για τη χρηματοπιστωτική τους ευστάθεια. Έτσι, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε με απόφασή της τη βασική πρόταση του Ηρακλή στις τιτλοποιήσεις που θα ετοιμάσουν οι τράπεζες που θέλουν να συμμετάσχουν. Ο SSM θα σταθμίσει τον ενδεχόμενο πιστωτικό κίνδυνο για τα λεγόμενα senior tranches που θα παρακρατήσουν οι τράπεζες και θα εγγυάται το Δημόσιο. Ο SSM, δίνοντας στα senior tranches μηδενική στάθμιση κινδύνου, όπως ελπίζουμε, θα συντελέσει καθοριστικά στην επιτυχία του εγχειρήματος.

 

 

Ποια υποδοχή είχε μέχρι σήμερα το σχέδιο Ηρακλής;

Υπάρχει ομοφωνία των ευρωπαϊκών και διεθνών θεσμών σχετικά με το σχέδιο Ηρακλής. Κορυφαίοι αξιωματούχοι της ΕΕ, όπως η Επίτροπος Ανταγωνισμού και μέλλουσα Εκτελεστική Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Μαργκρέτε Βεστάγκερ, ο Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι, ο Πρόεδρος του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (SSM), Αντρέα Ένρια, και η Πρόεδρος του Συμβουλίου Ενιαίας Εξυγίανσης Τραπεζών (SRB), Έλκε Κένιγκ, δήλωσαν ότι το σχέδιο αυτό μπορεί να παίξει καταλυτικό ρόλο στην ενίσχυση του τραπεζικού τομέα. Παράλληλα, ένα σημείο το οποίο πιστεύω θα πρέπει να τύχει προσοχής είναι ότι οι ευρωπαϊκοί οργανισμοί και οι διεθνείς επενδυτές συμφωνούν όχι μόνο με το σχέδιο, αλλά κυρίως με τη στρατηγική της ελληνικής κυβέρνησης να ξεκινήσει με τη μείωση των κόκκινων δανείων από το ενεργητικό των τραπεζών, παρουσιάζοντας μια σαφή εικόνα προς τους επενδυτές, στους οποίους ο Ηρακλής θα προσφέρει ένα τραπεζικό ομόλογο εγγυημένο από το ελληνικό Δημόσιο. Την ποιότητα αυτού του ομολόγου θα επιβεβαιώνουν δύο τουλάχιστον οίκοι αξιολόγησης. Έτσι, λοιπόν, θέλουμε να καταστήσουμε σαφές στους διεθνείς επενδυτές πως, έπειτα από μία δεκαετία, η Ελλάδα επιστρέφει στον διεθνή επενδυτικό χάρτη.

 

 

Σήμερα, φθινόπωρο του 2019, πόσο επείγει το ζήτημα; Τι δημιουργεί αυτή η κατάσταση σε επίπεδο ευστάθειας του τραπεζικού συστήματος;

Δεν τίθεται σήμερα ζήτημα ευστάθειας του τραπεζικού συστήματος. Ωστόσο, η ενασχόληση με τη διαχείριση του προβλήματος από μεριάς των τραπεζών τούς στερεί τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσουν την πραγματική οικονομία και να πραγματοποιήσουν τα μελλοντικά τους σχέδια. Το ζήτημα των κόκκινων δανείων επείγει σήμερα πιο πολύ από ποτέ. Η αλλαγή της κυβέρνησης δημιούργησε μία δυναμική στην αγορά, πράγμα που φάνηκε στις αρνητικές αποδόσεις των εντόκων γραμματίων και στο ιστορικό χαμηλό επιτόκιο του δεκαετούς ομολόγου. Η ευκαιρία αυτή δεν πρέπει να πάει χαμένη, γι’ αυτό και το Υπουργείο έτρεξε με γρήγορους ρυθμούς το σχέδιο Ηρακλής. Χάρη στο σχέδιο αυτό, το τραπεζικό σύστημα θα θωρακιστεί, οι τράπεζες θα απομειώσουν γρήγορα τους ισολογισμούς τους από τα κόκκινα δάνεια, θα αυξήσουν την κερδοφορία τους και θα μπορέσουν να ενισχύσουν σημαντικά την κεφαλαιακή τους βάση. Με αυτό τον τρόπο το σχέδιο θα πυροδοτήσει την οικονομική ανάπτυξη που υποσχέθηκε ο πρωθυπουργός, αφού οι τράπεζες θα απελευθερώσουν κεφάλαια, τα οποία θα χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση του πολίτη, των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, της πραγματικής οικονομίας, και τη δημιουργία νέων και καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας. Πέραν των ανωτέρω, το σχέδιο Ηρακλής θα επιφέρει πολλαπλασιαστικές θετικές επιπτώσεις σε δεύτερη φάση, καθώς θα εμβαθύνει τη δευτερογενή αγορά, δημιουργώντας τεράστιες επενδυτικές ευκαιρίες σε μια παγκόσμια οικονομία που υποφέρει από χαμηλές αποδόσεις.

 

 

Τελικά, σε τι διαφέρουν/πού συγκλίνουν οι δύο εκδοχές (ΤΧΣ και ΤτΕ/τιτλοποίηση δανείων με εγγυήσεις/APS ή μεταφορά σε SPV μαζί με τον αναβαλλόμενο φόρο) που έχουν συζητηθεί; Ποιος ο ρόλος της κυβέρνησης σε μια τέτοια επιλογή;

Η μεγάλη επιτυχία του σχεδίου Ηρακλής οφείλεται στην ξεκάθαρη επιλογή της κυβέρνησης να κινηθεί σε χρόνο ρεκόρ με μια ρεαλιστική πρόταση συστημικής εμβέλειας, η οποία έτυχε της πλήρους αποδοχής των αρμόδιων ευρωπαϊκών θεσμών, των επενδυτών και κυρίως των ίδιων των τραπεζών που θα συμμετάσχουν.

 

Ένα από τα κρισιμότερα θέματα της επιτυχίας του σχεδίου Ηρακλής είναι η νομοθεσία εφαρμογής του, που θα έχει ολοκληρωθεί μέσα στον Νοέμβριο. Πρόκειται για έναν νόμο νευραλγικής σημασίας, από την εύρυθμη λειτουργία του οποίου θα εξαρτηθεί η αποτελεσματική εφαρμογή του Ηρακλή και η δημιουργία δευτερογενούς αγοράς κόκκινων δανείων. Σε αυτό τον στόχο θα εστιάσει η κυβέρνηση τη δράση της τους επόμενους 3-4 μήνες. Αυτό είναι απαραίτητη προϋπόθεση ώστε οι τράπεζες να ευνοηθούν από την εξαιρετικά ευνοϊκή συγκυρία που δημιουργείται. Ο Ηρακλής είναι το πρώτο βήμα μιας ευρύτερης στρατηγικής της κυβέρνησης. Μετά την εφαρμογή του σχεδίου Ηρακλής, πιστεύω ότι τίποτα δεν θα παραμείνει το ίδιο, καθώς το ελληνικό τραπεζικό σύστημα θα έχει κάνει ένα μεγάλο βήμα, βγαίνοντας από την κρίση των τελευταίων ετών και θα πρέπει να λειτουργήσει σε ένα πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον. Βέβαια, γνωρίζουμε ότι δεν θα έχει επιλυθεί όλο το πρόβλημα των κόκκινων δανείων και η μέχρι τώρα εμπειρία μάς λέει ότι κάθε λύση θα πρέπει να πληροί τα ακόλουθα 4 βασικά κριτήρια: να αξιολογεί τις εποπτικές επιπτώσεις, να μην έχει δημοσιονομικό κόστος, να είναι συμβατή με τους κανόνες κρατικών ενισχύσεων και να αποτελεί ένα ελκυστικό επενδυτικό προϊόν.

 

 

 

Τι όρεξη για ελληνικό χαρτί, του τύπου εκείνου που θα εκδοθεί για τιτλοποίηση παρόμοιων απαιτήσεων, αισθάνεστε να έχουν οι αγορές;

Είναι πλέον μια διαπίστωση ότι λόγω της αυξημένης αξιοπιστίας της Ελλάδας οι αγορές διψούν για ελληνικά ομόλογα, είτε κρατικά είτε εταιρικά. Η αλλαγή της κυβέρνησης έχει αυξήσει τη ζήτηση ελληνικών τίτλων, πράγμα που έγινε φανερό από την απόδοση του 10ετούς ομολόγου, που είναι κάτω από 1,5%, από το ράλι στο Χρηματιστήριο και από τα πρόσφατα αρνητικά επιτόκια των εντόκων γραμματίων του ελληνικού Δημοσίου. Όπως αντιλαμβάνεστε, οι χαμηλές αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων αντανακλούν τη μείωση του ρίσκου της χώρας και τις προσδοκίες των επενδυτών για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας. Συνεπώς, η αυξημένη εμπιστοσύνη προς την ελληνική οικονομία εν γένει μειώνει τα κόστη δανεισμού των τραπεζών και θα συμβάλει στην ενίσχυση της κεφαλαιακής τους επάρκειας. Για παράδειγμα, οι επενδυτές που ενδιαφέρονται για τον Ηρακλή θα θέλουν να επενδύσουν στο λεγόμενο δευτερογενές κεφάλαιο των ελληνικών τραπεζών (MREL). Πράγμα που θα ενισχύσει την κεφαλαιακή τους επάρκεια. Πέραν αυτού, μεγάλες επενδυτικές εταιρείες και τράπεζες έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για να μπουν στην ελληνική αγορά, και συγκεκριμένα στο τραπεζικό σύστημα.

 

 

Ποιος είναι, σήμερα, ο πραγματικός χρονικός ορίζοντας για να προχωρήσουν τα πράγματα; «Πόσο χρόνο έχουμε/έχει η κυβέρνηση στην διάθεσή της;»

Ο πρωθυπουργός μάς είχε δώσει μια ξεκάθαρη εντολή να προχωρήσουμε με το σχέδιο Ηρακλής αμέσως μετά την ανάληψη του κυβερνητικού έργου – και το πετύχαμε. Δεν υπάρχουν περιθώρια εφησυχασμού, η κυβέρνηση έχει στόχο να προχωρήσει το ταχύτερο δυνατό και πρέπει να κεφαλαιοποιήσει σε αυτή την ευνοϊκή συγκυρία. Οι τράπεζες έχουν δεσμευτεί να μειώσουν τα κόκκινα δάνειά τους στο 35% στο τέλος του τρέχοντος έτους και στο 20% μέχρι το τέλος του 2021. Ο πρωθυπουργός έχει ζητήσει στο διάστημα αυτό οι τράπεζες να μειώσουν τα κόκκινα δάνεια σε μονοψήφιο αριθμό. Να σας θυμίσω ότι ο μέσος όρος κόκκινων δανείων στην Ευρώπη είναι 3,56%, ενώ στις ΗΠΑ και στην Ιαπωνία 1%. Επομένως, δεν υπάρχει πολύς χρόνος.

 

 

Ποια είναι τα πραγματικά μεγέθη των κόκκινων δανείων σήμερα, μετά τα χρόνια της κρίσης; Ποια καίνε αληθινά; Τα επιχειρηματικά ή τα στεγαστικά;

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (9 Οκτωβρίου 2019), το ποσοστό κόκκινων δανείων υποχώρησε στο 3,56% το δεύτερο τρίμηνο του 2019 στην Ευρωζώνη, ενώ στην Ελλάδα αγγίζει το 40% (39,2%), ποσοστό που είναι το υψηλότερο στην Ευρωζώνη.

 

 

Τι χρήση μέρους του cash buffer που έχει διαθέσιμο η Ελλάδα μπορεί να υπάρξει; Πώς/με ποιο μηχανισμό; Το μέγεθος γύρω στα 10 δισ. που ακούστηκε για τον σκοπό αυτό, πόσο «μετράει» απέναντι στην πρόθεση για APS συνολικού ύψους 25 δισ. που έχει ακουστεί;

Το σχέδιο Ηρακλής έχει το μεγάλο πλεονέκτημα ότι δεν έχει καμία δημοσιονομική επίπτωση ούτε στο χρέος ούτε στο έλλειμμα ούτε στο μαξιλάρι (buffer). Η εγγύηση του Δημοσίου, που θα ανέλθει στα 9 δισ., θα δίνεται μόνο για τα υψηλότερης εξασφάλισης δάνεια (senior tranches), δηλαδή τα πιο ασφαλή και μόνο αφού τα έχουν αξιολογήσει δύο οίκοι αξιολόγησης. Με βάση αυτή την εγγύηση, θα υπάρξει μείωση περί τα 30 δισ., που ανέρχεται στο 40% του συνολικού όγκου των κόκκινων δανείων. Οι αριθμοί αυτοί δεν είναι αυθαίρετοι, αλλά στηρίζονται στις ασφαλείς ενδείξεις που έχουμε. Με προηγούμενο την εφαρμογή της μαζικής τιτλοποίησης στην Ιταλία, γνωρίζουμε ότι την πρώτη τριετία της λειτουργίας του σχεδίου GACS δεν υπήρξε καμία κατάπτωση εγγύησης, ενώ η χώρα κατόρθωσε να εξαλείψει 63 δισ. κόκκινα δάνεια, που αντιστοιχεί στο 34% του συνολικού όγκου των δανείων.

 

Leave a Comment