Η Ευρώπη στα χρόνια του κορονοϊού

Posted by economia 08/04/2020 0 Comment(s) Οικονομική Επιθεώρηση,

Οικονομική Επιθεώρηση, Aπρίλιος 2020, τ. 993

ΠΑΝΔΗΜΙΑ 2020 της Άννας Διαμαντοπούλου*

 

 

 

 

Ο 20ός αιώνας, ο αιώνας της ψηφιακής εποχής και της κλιματικής αλλαγής, ο αιώνας των μεγάλων μετακινήσεων πληθυσμών και της νέας γεωπολιτικής ισορροπίας, μπήκε με μεγάλες διεθνείς και τοπικές κρίσεις: οικονομική, προσφυγική κρίση, και στις αρχές της τρίτης δεκαετίας του με μια πρωτοφανή πανδημία.

 

Στις περισσότερες χώρες του πλανήτη, σε μεγαλουπόλεις και σε χωριά, οι άνθρωποι «μένουν σπίτι», αντιμετωπίζοντας έναν «αόρατο εχθρό», αλλά γνωρίζοντας κάθε στιγμή τι συμβαίνει στη γειτονιά τους, στη χώρα τους, αλλά και σε ολόκληρο τον πλανήτη.

 

Κάθε είδους ενημέρωση είναι στη διάθεσή τους. Επιστημονικά δεδομένα, στατιστικές, κοινωνικές και τεχνολογικές εξελίξεις κάνουν τον γύρο του πλανήτη σε δευτερόλεπτα. Οι πολίτες κάθε ηλικίας έχουν τη δυνατότητα μέσω της τηλεόρασης, του ραδιοφώνου και του διαδικτύου να έχουν στη διάθεσή τους πληροφόρηση που σε άλλες εποχές θα ήταν αδιανόητη. Πληροφόρηση – και, βέβαια, και παραπληροφόρηση. Τα «άκουσα», «λένε», «έμαθα από σίγουρη πηγή» αλλά και τα fake news, πολλές φορές και με επιστημονικοφανή τρόπο, δημιουργούν σύγχυση και πανικό ή ακριβώς το αντίθετο, επανάπαυση και χαλαρότητα· και τα δύο επικίνδυνα για την αντιμετώπιση της κρίσης. Οι επίσημες ανακοινώσεις, οι κυβερνητικές ή οι των ευρωπαϊκών θεσμών, θα πρέπει να είναι η πηγή ενημέρωσης όλων, Ελλήνων και Ευρωπαίων.

 

Οι ηγέτες των χωρών της ΕΕ χρησιμοποιούν σε όλα τα διαγγέλματά τους πολεμική ορολογία: εχθρός, άμυνα, σύνορα, απαγόρευση, εφόδια, αποκλεισμός, κρούσματα, θύματα, νεκροί. Είμαστε λοιπόν σε μια μορφή πολέμου. Είναι ένας πόλεμος που τα θύματά του έχουν «ρατσιστικό» στίγμα. Ηλικιωμένοι και ευπαθείς ομάδες! Μας προκαλεί ανατριχίλα η αναλογία με πολέμους που είχαν επιλογές σε συγκεκριμένες ομάδες. Είναι ένας πόλεμος που στο τέλος του οι νεότερες γενιές θα βρεθούν μπροστά σε ακόμη μεγαλύτερες δυσκολίες για να φτιάξουν τη ζωή τους, να δουλέψουν, να δημιουργήσουν, να ευημερήσουν.

 

Η κάθε χώρα, με βάση τις οργανωμένες δομές της, δηλαδή το δημόσιο σύστημα υγείας, τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας, τη λειτουργία των εσωτερικών δικτύων διανομής, αναπτύσσει τη δική της άμυνα.

 

Το πολιτικό της σύστημα, η κουλτούρα και οι αξίες της λειτουργούν αποφασιστικά στην αντιμετώπιση της πανδημίας.

 

Οι ηγέτες γίνονται στρατηγοί· και οι στρατηγοί πρέπει να κερδίσουν αυτή τη μάχη, αλλά και την επόμενη. Το ερώτημα είναι: μπορεί κάθε χώρα μόνη της; Μπορεί μια χώρα να μετατραπεί σε περίκλειστη πολιτεία, λύνοντας το δικό της ζήτημα; Και για πόσο; Για μέρες, για μήνες; Πάντως όχι για περισσότερο.

 

Η αλληλεξάρτηση στην επιστήμη και την έρευνα, στη διακίνηση πρώτων υλών, στα φάρμακα, στα ιατρικά εργαλεία, στις οικονομικές συναλλαγές και στις κοινωνικές διασυνδέσεις μεταξύ των χωρών κάνει αναγκαία τη λειτουργία της ενιαίας Ευρώπης, για την αντιμετώπιση της κρίσης, σε πολλούς τομείς.

 

Ιδιαίτερα στο θέμα της αντιμετώπισης της απειλής που αποτελεί η πανδημία του κορονοϊού, τι μπορεί να κάνει η Ευρωπαϊκή Ένωση;

 

Οι Ευρωπαϊκές Συνθήκες της ΕΕ δεν περιλαμβάνουν άμεση αναφορά στη δημόσια υγεία, μιας και αυτή είναι θέμα εθνικής πολιτικής.

 

Είναι όμως σημαντικό να γνωρίζουμε ότι έχει γίνει σημαντική πρόοδος σε θέματα όπως:

 

  • Η Ευρωπαϊκή Νομοθεσία εξασφαλίζει την πρόσβαση κάθε Ευρωπαίου πολίτη στα συστήματα υγείας των άλλων κρατών-μελών.
  • Η ΕΕ με νομοθετικές ρυθμίσεις έχει αναλάβει σημαντικά μέτρα για την υγεία του πολίτη μέσα από την ποιότητα του αέρα, του νερού, του θορύβου, αλλά και των χημικών αποβλήτων.
  • Τα κράτη-μέλη έχουν συντονισμό και ενιαία γραμμή δράσης (άρα και μεγάλη επιρροή) στην Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας.
  • Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων συμβάλλει στον συντονισμό της αξιολόγησης και του ελέγχου των φαρμακευτικών προϊόντων, στοιχείο εξαιρετικά σημαντικό για την κυκλοφορία των φαρμάκων.
  • Μέσω του συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης και αντίδρασης (EWRS), οι εθνικές κυβερνήσεις υποχρεούνται σε περίπτωση πανδημίας να ανταλλάσσουν μεταξύ τους πληροφορίες, στοιχεία για τα μέτρα που σκοπεύουν να λάβουν ή έλαβαν.

 

 

Η πολιτική ευθύνη όμως για τα μέτρα, όπως και το οικονομικό κόστος, ανήκει στις εθνικές κυβερνήσεις.

 

Είναι απολύτως σαφές ότι όλα τα παραπάνω δεν είναι αρκετά για να αντιμετωπίσουν την απειλή της πανδημίας και τις τεράστιες επιπτώσεις την επόμενη μέρα στην Ευρώπη.

 

Ζούμε ιστορικές στιγμές, όπου η Ευρώπη έχει την ευκαιρία να αναδείξει τη δύναμή της με έναν συντονισμό δράσεων που θα βοηθήσουν οικονομικά και ερευνητικά τις χώρες να ανταποκριθούν στο μέγεθος των προβλημάτων.

 

Η αλήθεια είναι ότι η ΕΕ αφυπνίστηκε σε δύο μέτωπα!

 

Στο προσφυγικό και στον κορονοϊό. Και στα δύο δεν έχει αρμοδιότητες από τη Συνθήκη, η ανάγκη όμως δημιουργεί υπερβάσεις και παράγει νέες δυνάμεις.

 

Στα ελληνικά σύνορα αφυπνίστηκε (αυτή είναι η πραγματικότητα) ΚΑΙ η ευρωπαϊκή γνώμη ΚΑΙ το ευρωπαϊκό πολιτικό σύστημα. Όλοι ένιωσαν, επιτέλους, ότι τα σύνορα στον Έβρο είναι και ευρωπαϊκά. Αντιλαμβάνονται τώρα ότι η ΕΕ πρέπει να λειτουργήσει ενιαία, για να προστατέψει την εσωτερική της ασφάλεια και την κοινωνική ειρήνη, σεβόμενη ταυτόχρονα τις αρχές και τις αξίες της. Οι θεσμικές δυσκολίες πρέπει να ξεπεραστούν, και αυτό ήδη γίνεται.

 

Αντίστοιχα, η Ευρώπη αφυπνίστηκε από το τσουνάμι κρουσμάτων της επιδημίας στην Ιταλία, που χτύπησε καμπανάκια σε όλες τις χώρες με εξαιρετικά γρήγορες εξελίξεις.

 

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν έχουν αρμοδιότητες σ’ αυτό το θέμα ώστε να λειτουργήσουν αστραπιαία και με αποτελέσματα.

 

Όμως οι πολίτες, σε μια στιγμή που το ευρωπαϊκό οικοδόμημα βάλλεται από παντού, προσβλέπουν ανήσυχοι στο πώς θα αντιδράσει η Ευρώπη και στις δύο κρίσεις, του μεταναστευτικού και της επιδημίας. Ταυτόχρονα, όμως, πιστεύουν και ελπίζουν στην ΕΕ.

 

Η ιστορία έχει αποδείξει ότι η ΕΕ δημιουργήθηκε και εξελίχθηκε με ηγέτες που έκαναν τις κρίσεις ευκαιρίες για άλματα προς τα εμπρός. Αυτό χρειαζόμαστε και τώρα.

 

Ο πολίτης γυρίζει τα μάτια του πρώτα στην κυβέρνησή του, που είναι δίπλα του. Όμως καμία κυβέρνηση δεν μπορεί, σε βάθος χρόνου, μόνη της.

 

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί συνεδριάζουν συνεχώς σε όλα τα επίπεδα, έχουν ήδη πάρει πρωτοφανείς αποφάσεις και οι δράσεις τους στο επόμενο διάστημα θα πρέπει να δώσουν στην Ευρώπη μια νέα διάσταση.

 

Με αφορμή την κρίση, ήρθε η στιγμή να τεθεί το ζήτημα, όχι τυπικά, της ευρωπαϊκής ενοποίησης, αλλά της ευρωπαϊκής αποτελεσματικότητας στα κοινά προβλήματα των πολιτών.

 

Η Συνθήκη της Λισσαβόνας εμπεριέχει ρήτρες (ρήτρα μετάβασης) που επιτρέπουν ευελιξία για άμεσες κινήσεις, ενώ γνωρίζουμε καλά τη δύναμη των πολιτικών υπερβάσεων πάνω στα ευρωπαϊκά κείμενα.

 

Ορισμένα ζητήματα που θα μπορούσαν να τεθούν άμεσα είναι:

 

  • Η δυνατότητα αντιμετώπισης των επιδημιών σε ευρωπαϊκό επίπεδο, χωρίς βέβαια να στερούνται οι κυβερνήσεις τη δυνατότητα να λάβουν επιπρόσθετα μέτρα πέρα από τα ευρωπαϊκά. Ας τους μιλήσουμε στη γλώσσα που καταλαβαίνουν. Η αντιμετώπιση μιας πανδημίας είναι, σαφώς και πρωτίστως, υγειονομικό ζήτημα. Είναι, όμως, και οικονομικό ζήτημα.
  • Η διεύρυνση των σκοπών του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας, ώστε να μπορεί να χρηματοδοτεί Εθνικά Συστήματα Υγείας, σε περιπτώσεις που απειλούνται ζωές πολιτών λόγω πανδημίας.
  • Κατάργηση των υποχρεωτικών δεσμεύσεων για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, έτσι ώστε να προετοιμαστεί η ευρωπαϊκή ανάκαμψη με κοινωνική συνοχή μετά την πανδημία.
  • Με δεδομένη την ανάγκη αύξησης του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, θα πρέπει σε δεύτερη φάση να μελετηθούν φόροι περιβαλλοντικοί, ψηφιακοί και επί των χρηματικών συναλλαγών.
  •  Άμεση αποδοχή του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (δηλαδή όλου του προϋπολογισμού που αφορά περιφερειακή ανάπτυξη, συνοχή, γεωργία, τρίτες χώρες), με αύξηση του προϋπολογισμού στο 1,3% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ, όπως ζητήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
  • Με το τέλος της μεγάλης αυτής κρίσης, να υπάρξει μια νέα Ευρωπαϊκή Συνέλευση για μια νέα Ευρωπαϊκή Συνταγματική Συνθήκη που θα αφορά πολύ περισσότερο τους Ευρωπαίους πολίτες και τη ζωή τους.

 

Η ελληνική κυβέρνηση, έχοντας δείξει αντανακλαστικά και στις δύο κρίσεις με σωστές και άμεσες αποφάσεις και πράξεις, μπορεί και πρέπει να καταθέσει ένα σύνολο προτάσεων για το τώρα και το αύριο.

 

Η Ευρώπη των λαών, η κοινωνική Ευρώπη που γίνεται κατανοητή από τον πολίτη, δεν είναι ρητορείες και σφιγμένες γροθιές των επαγγελματιών της αντίδρασης. Είναι συγκεκριμένες πολιτικές, μέτρα και αποφάσεις, που μπορούν να οδηγήσουν στην επόμενη φάση της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

 

Η κρίση να γίνει πρόκληση για το σήμερα και ευκαιρία για το αύριο.

 

 

 

 

 

400 Ευρωπαίοι πολίτες από όλες τις χώρες ξεκινήσαμε τη συλλογή υπογραφών για τους επόμενους πέντε (5) μήνες για την ενεργοποίηση των Ευρωπαϊκών Θεσμών. Αν θέλετε, υπογράψτε εδώ:

https://todiktio.eu/ypografoyme-oloi-gia-eniaia-eyropaiki-antidrasi-stin-apeili-toy-koronoioy/

 

 

 

* Η Άννα Διαμαντοπούλου είναι Πρόεδρος του Δικτύου για τη Μεταρρύθμιση στην Ελλάδα και την Ευρώπη

Leave a Comment

 .