Υψηλές προσδοκίες σε αχαρτογράφητο έδαφος

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιανουάριος 2022, τ.1014

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟ 2022

 του Γιώργου Κατρούγκαλου*

Η νέα γερμανική κυβέρνηση είναι γεγονός (σχετική ανάλυση του Economist εδώ). Για πρώτη φορά τρικομματική, με μια ιδιαίτερα ασταθή συμμαχία, με τους Φιλελεύθερους να επιδιώκουν να αποτελέσουν θεσμικό φρένο σε οποιαδήποτε προσπάθεια απομάκρυνσης από τη νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία. Βρισκόμαστε λοιπόν σε αχαρτογράφητα νερά. Κατά τη μακροχρόνια διακυβέρνηση της καγκελαρίου Μέρκελ το γερμανικό πολιτικό σύστημα μετατόπισε τις προτεραιότητές του, από την οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής Γερμανίας προς την εδραίωση μιας γερμανικής Ευρώπης, με έντονα νεοφιλελεύθερα χαρακτηριστικά. Κάθε προσπάθεια εμβάθυνσης της δημοκρατικής πολιτικής ολοκλήρωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως οι πολύ μετριοπαθείς προτάσεις του προέδρου Μακρόν, έπεφταν στο κενό. Τα αδιέξοδα αυτής της πρωτοκαθεδρίας της οικονομίας έναντι της πολιτικής και της λιτότητας έναντι του κοινωνικού στοιχείου φάνηκαν ανάγλυφα κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, πάνω από όλα στην Ελλάδα. Οι μνημονιακές πολιτικές αποτέλεσαν πιο θανατηφόρο φάρμακο από την ασθένεια της κρίσης που, υποτίθεται, θα θεράπευαν και πέραν της δυστυχίας που επιφύλαξαν στον ελληνικό λαό δηλητηρίασαν κάθε ιδέα αλληλεγγύης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η συγκυρία είναι διαφορετική. Η οικονομική ασφυξία που είχε επιβάλει η νεοφιλελεύθερη ορθοδοξία στην Ελλάδα τα μνημονιακά χρόνια δεν επαναλήφθηκε ως επίσημη πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης την περίοδο της πανδημίας. Ακόμη και ο πρωθυπουργός της Ιταλίας Μάριο Ντράγκι, από τους αρχιτέκτονες, ως διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, της κυρίαρχης τα προηγούμενα χρόνια οικονομικής πολιτικής, δήλωσε ότι θεωρεί «μη ρεαλιστική προοπτική το να επιμείνουμε στους ίδιους κανόνες του παρελθόντος με τη σημερινή χρηματοοικονομική υποδομή».

Το έτος 2022 θα σηματοδοτήσει το προς ποια κατεύθυνση θα αλλάξουν οι υφιστάμενοι κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας. Ήδη η συμμαχία των «φειδωλών» δεν κρύβει τις προθέσεις της να προσπαθήσει να διατηρήσει τον υφιστάμενο οικονομικό ζουρλομανδύα. Από την άλλη μεριά, οι χώρες του Νότου, που κατεξοχήν επιδιώκουν τη χαλάρωση των κριτηρίων, δεν έχουν βρει ακόμη κοινό βηματισμό. Δεν είναι εύκολο άλλωστε να βρεθεί η συνισταμένη μεταξύ τόσο διαφορετικών πολιτικών όσο αυτές που ακολουθούν ο Μητσοτάκης, ο Ντράγκι και ο Σάντσεθ. Το ζητούμενο είναι ένας ορθολογικός συμβιβασμός, που θα επιτρέψει την επιστροφή σε ανάπτυξη που θα σέβεται τις αρχές του κοινωνικού κράτους και δεν θα πολλαπλασιάζει τις ανισότητες.

Τίποτα δεν έχει κριθεί ακόμη. Ακολουθούν οι εκλογές στην Πορτογαλία και οι κρίσιμες γαλλικές προεδρικές εκλογές. Ο νεοφιλελευθερισμός απειλείται μεν, δεν είναι πλέον ιδεολογικά ηγεμονικός, εφόσον είναι πλέον ηλίου φαεινότερον ότι η αγορά δεν μπορεί από μόνη της να δώσει λύση στα πολιτικά προβλήματα, παραμένει όμως κυρίαρχος στην Ευρώπη. Για τον σκοπό αυτό είναι ανάγκη να προκύψει ένας νέος συσχετισμός δυνάμεων, μέσα από τη συμμαχία των δυνάμεων της σοσιαλδημοκρατίας που απέρριψαν τον ψευδώνυμο «τρίτο δρόμο», της οικολογίας και της Αριστεράς.

Το τελικό αποτέλεσμα δεν εξαρτάται μόνον από κινήσεις κορυφής, αλλά και από τους αγώνες που θα αναπτύξουν οι λαοί της Ευρώπης για ένα μέλλον χωρίς τις εκρηκτικές ανισότητες των τελευταίων δεκαετιών. Για την επιστροφή της ηπείρου μας στο ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, των δικαιωμάτων και των ελευθεριών.

 

* Ο Γιώργος Κατρούγκαλος είναι καθηγητής Δημοσίου Δικαίου στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, πρώην υπουργός και τομεάρχης Εξωτερικών του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ.