Η εμπλοκή της Τέχνης στον δημόσιο χώρο

Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2022, τ.1025

ΒΟΡΕΙΟ ΒΑΡΟΜΕΤΡΟ

του Kώστα Δ. Μπλιάτκα

Τα τελευταία χρόνια διεξάγεται με εντελώς καινούργιους όρους η συζήτηση για τη δημόσια τέχνη.

Στη Θεσσαλονίκη τουλάχιστον κυριαρχεί η αίσθηση ότι οι καινούργιοι χώροι, αλλά και άλλοι που υφίστανται μεταμορφώσεις, ομορφαίνουν με την εγκατάσταση έργων Τέχνης.

Το μεγαλύτερο σε μέγεθος άγαλμα στην Ελλάδα, ο έφιππος Μέγας Αλέξανδρος δίπλα στον Λευκό Πύργο, βλέπει προς την Ανατολή, προς τους προορισμούς της εκστρατείας του. Λίγο παρακάτω, στη στροφή της παλιάς Ηλεκτρικής Εταιρείας, βρίσκεται το άγαλμα του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Η νεολαία ωστόσο αισθάνεται στο «κλίμα» της με τα έργα της σύγχρονης Τέχνης και όχι τόσο με αγάλματα αγωνιστών, ηρώων, πολιτικών, κάνοντας βόλτα στη νέα παραλία όπου χαίρεται –και φωτογραφίζεται δίπλα τους– έργα όπως οι παγκόσμιας αναγνωρισιμότητας «Ομπρέλες» του Ζογγολόπουλου, το «Φεγγαράκι» του Βασιλειάδη μέσα στον Θερμαϊκό και παρακάτω, πηγαίνοντας προς το Μέγαρο Μουσικής, τα μοντέρνα έργα του Κήπου των Γλυπτών, όπως το «Invitation» του Μαρκ Χατζηπατέρα και το «Χωρίς τίτλο» του Μιχάλη Κατζουράκη.

Το θέμα της σταθερής ή πολυετούς «κατάληψης» του δημόσιου χώρου, ανεξάρτητα από την καλλιτεχνική αξία του δημιουργού, είναι διαρκές θέμα συζήτησης σε όλη την Ευρώπη. Αυτή τροφοδοτείται από καλλιτεχνικές αναζητήσεις, αλλά και την πολιτική και κοινωνική ατμόσφαιρα της κάθε εποχής.

Σ’ αυτά, αν προστεθούν οι υπαίθριες εκθέσεις τέχνης, τα κανονικά ή τα κατ’ ευφημισμόν «γκράφιτι», που είναι συχνά μουτζούρες και ύβρεις φανατικών κάθε είδους, τα διάφορα δρώμενα της street art, έχουμε ένα σύνθετο θέμα μπροστά μας.

Πάντως, τα τελευταία χρόνια εμφανίστηκε τo φαινόμενο της απόσυρσης ή και καταστροφής ιστορικών γλυπτών που τοποθετήθηκαν πριν από πολλές δεκαετίες στις ΗΠΑ, τη Βρετανία κ.ά., σε μουσεία και δημόσιους χώρους, λειτούργησαν ως τοπόσημα αλλά σήμερα για πολλούς ανθρώπους είναι προκλητικά διότι κρύβουν ή και συμβολίζουν ρατσιστικές αντιλήψεις και συμπεριφορές απαξιωτικές για κοινωνικές και φυλετικές ομάδες.

Η ιστορία λέει πως από τη δεκαετία του 1930 η Γαλλία και οι ΗΠΑ, για τους δικούς της λόγους η καθεμία, θεσμοθέτησαν την παρουσία της τότε θεωρούμενης σύγχρονης (μοντέρνας) τέχνης στον δημόσιο χώρο, ορίζοντας με νομοθεσία το «ποσοστό» για την τέχνη.

Το φαινόμενο έχει πια γενικευθεί σχεδόν σε όλες τις χώρες με πολιτικές ενθάρρυνσης και χρηματοδότησης για τη δημιουργία και τοποθέτηση έργων.

Στη νέα παραλία, λοιπόν, της Θεσσαλονίκης, στον Κήπο των Γλυπτών, έχει τοποθετηθεί τώρα και ένα καινούργιο γλυπτό, με την ονομασία «Θαλασσινός Ορίζοντας».

Πρόκειται για έργο του εικαστικού και καθηγητή πανεπιστημίου Γιώργου Τσάρα, ενός καλλιτέχνη που έδωσε και άλλα εμβληματικά έργα (στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού και αλλού), συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της εικόνας και της ταυτότητας της σημερινής πόλης.

Το έργο αποτελεί δωρεά του επιχειρηματία και προέδρου της Πολιτιστικής Εταιρείας Επιχειρηματιών Βορείου Ελλάδος Σταύρου Ανδρεάδη.

Ένα τοπόσημο ακόμα γεννήθηκε.