Κάθε πλατεία και καημός…

του Κώστα Δ. Μπλιάτκα

Μια και της Θεσσαλονίκης τής πρέπει το καράβι και η ίδια έχει ένα ιστορικό λιμάνι, δικαιούμαστε κι εμείς να δανειστούμε τον στίχο «κάθε λιμάνι και καημός» για να τον αλλάξουμε σε «κάθε πλατεία και καημός», αφού, όπως θα δούμε, υπάρχει λόγος σοβαρός.

Η επί δεκαετίες θλιβερή διαχείριση του δημοσίου χώρου στη Θεσσαλονίκη και η απαξίωση –μαζί με τη βεβήλωση των μνημείων και των τοποσήμων– του ιστορικού κέντρου αποτυπώνεται και στην περιπέτεια των περίφημων πλατειών της.

Είναι η περιπέτεια της Αριστοτέλους και η αναμενόμενη ανάπλασή της, με «δωμάτια» με φοίνικες, νερό και μανόλιες και τελικά έναν χώρο που θα θυμίζει «καθρέφτη», όπως προβλέπει το νέο σχέδιο που προκρίθηκε από το βραβείο ομάδας σε διεθνή αρχιτεκτονικό διαγωνισμό που προκήρυξε ο Δήμος Θεσσαλονίκης, το οποίο συζητήθηκε σε έντονο βαθμό και δίχασε τον κόσμο. Η Πλατεία Αριστοτέλους είναι από τα πιο όμορφα και υψηλής αισθητικής μέρη τη χώρας. Κάθε αλλαγή θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη της αυτό το γεγονός.

Είναι και το παράπονο της πολύ «φτηνής» καταστροφής της ιστορικής Πλατείας Διοικητηρίου, από τις αγαπημένες περιοχές του Κέντρου, που συντελέστηκε το 1992, όταν η τότε διοίκηση του Δήμου Θεσσαλονίκης αποφάσισε να κατασκευάσει υπόγειο πάρκινγκ, χωρίς να λάβει υπόψη της την ύπαρξη αρχαίων κτισμάτων, τα οποία βγήκαν στην επιφάνεια με τα πρώτα σκαψίματα.

Σήμερα η ίδια πληγή είναι ανοιχτή, τα αρχαία χορταριάζουν και τα παλιά ένδοξα μάρμαρα του διοικητηρίου έχουν εξαφανιστεί.

Είναι και το τελευταίο –αλλά όχι ήσσονος σημασίας– «επεισόδιο» του σήριαλ των πλατειών που αφορά την πιο ιστορική από όλες, την Πλατεία Ελευθερίας, όπου η τιμή και η μνήμη μπερδεύονται με ένα… πάρκινγκ!

Φέτος συμπληρώθηκαν ακριβώς ογδόντα χρόνια από μια μαύρη μέρα στην ιστορία της Θεσσαλονίκης, από τις χειρότερες των 23 αιώνων της ιστορίας της.

Στιγμιότυπο από το «Μαύρο Σάββατο». Είναι 11 Ιουλίου 1942, στην Πλατεία Ελευθερίας, όπου οι Γερμανοί κατακτητές προχώρησαν στη συγκέντρωση και τον δημόσιο εξευτελισμό 9.000 Θεσσαλονικιών Εβραίων

Στις 11 Ιουλίου 1942, ένα «Μαύρο Σάββατο», όπως ονομάστηκε και έμεινε στη μνήμη, τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής υπό τις διαταγές του στρατιωτικού διοικητή της Θεσσαλονίκης, του διαβόητου Μαξ Μέρτεν, συγκέντρωσαν στην Πλατεία Ελευθερίας περίπου εννέα χιλιάδες άνδρες εβραϊκής καταγωγής τους οποίους, αφού υπέβαλαν σε πρωτοφανείς «ασκήσεις» δημοσίου εξευτελισμού, στη συνέχεια τους έστειλαν σε καταναγκαστικά έργα.

Οι απόψεις σήμερα διχάζονται για το αν η πόλη μπορεί να έχει –μαζί με το οφειλόμενο Πάρκο Μνήμης για τους Θεσσαλονικείς Εβραίους που χάθηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης– και ένα υπόγειο πάρκινγκ, μαζί, στην Πλατεία Ελευθερίας. Η διοίκηση του Δήμου πιστεύει ότι μπορεί.

Άραγε χρειάζονται όμως της πόλης η βουή και ο συνωστισμός ενός πάρκινγκ σε έναν χώρο όπου η περισυλλογή και η ιστορική μνήμη θέλουν ένα πιο γαλήνιο περιβάλλον;