Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2021, τ.1013

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ του Απόστολου Λακασά

Έχουν νομοθετηθεί οι περισσότερες αλλαγές που προτείνει η έκθεση Πισσαρίδη για πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση – μεγαλύτερες οι εκκρεμότητες στα πανεπιστήμια

 

Μέσα στο πρώτο τρίμηνο του 2022 η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας στοχεύει να ολοκληρώσει το νομοθετικό έργο με το οποίο υλοποιεί τις προτάσεις της έκθεσης Πισσαρίδη για την παιδεία. Πρόκειται για το «Σχέδιο Ανάπτυξης για την ελληνική οικονομία», όπως ονομάστηκε η έκθεση της Επιτροπής, το οποίο εισηγείται μεταρρυθμίσεις σε όλους τους τομείς της δημόσιας ζωής. Τελευταίος
στη σειρά εκπαιδευτικών νομοθετημάτων θα είναι νόμος για την τριτοβάθμια εκπαίδευση. Παράλληλα η υπουργός
Παιδείας Νίκη Κεραμέως έχει ζητήσει σαφή κατάλογο των προτάσεων Πισσαρίδη για την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση που δεν έχουν υλοποιηθεί ακόμη, «ώστε να προχωρήσουν άμεσα, με το όγδοο νομοσχέδιο του Υπουργείου εντός της κυβερνητικής διετίας», όπως ανέφερε στην Οικονομική Επιθεώρηση υψηλόβαθμο στέλεχος του Υπουργείου. Η υλοποίηση ξεκίνησε από τα νηπιαγωγεία έως και τα λύκεια. Ενδεικτικά, διευθυντές θα μπορούν να δίνουν υπερωριακά ώρες σε εκπαιδευτικούς. Επίσης, μετά την αξιολόγηση των σχολικών μονάδων, θα γίνει η αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Ρυθμίσεις που ήδη προκαλούν οξείες αντιδράσεις από τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς, ενώ αντίστοιχο κλίμα προβλέπεται ότι θα προκληθεί στα ΑΕΙ στην περίπτωση που υιοθετηθούν προτάσεις της Επιτροπής Πισσαρίδη, όπως π.χ. για την επαναθεσμοθέτηση των Συμβουλίων σε κάθε ίδρυμα.

Η έκθεση συγκεντρώνει τα πυρά του ΣΥΡΙΖΑ, καθώς θεωρείται ότι προωθεί αντιεκπαιδευτικές, νεοφιλελεύθερες πολιτικές του ΟΟΣΑ, οι οποίες δεν στηρίζουν το δημόσιο σχολείο. Από την άλλη, πολλοί θεωρούν ότι οι προτάσεις της έκθεσης είναι ανεφάρμοστες, καθώς πολλές δεν συνάδουν με την ελληνική σχολική πραγματικότητα, ενώ δεν έχουν εξασφαλίσει τη συνεργασία των εκπαιδευτικών. Βεβαίως, υπάρχουν σημεία της έκθεσης που «αμβλύνθηκαν» κατά την εφαρμογή τους.

Πορεία υλοποίησης

Μεταξύ των προτάσεων της έκθεσης που έχουν υλοποιηθεί, όπως καταγράφει το έγγραφο του Υπουργείου Παιδείας που καταγράφει την πορεία υλοποίησης των προτάσεων Πισσαρίδη και παρουσιάζει η Οικονομική Επιθεώρηση, είναι οι εξής: Η αναζήτηση πόρων από τα σχολεία πλην της κρατικής χρηματοδότησης. Η ρύθμιση καταδεικνύει την αλλαγή φιλοσοφίας στη λειτουργία της σχολικής μονάδας με μεγαλύτερη αυτονομία που προτείνει η έκθεση και την οποία ενστερνίστηκε η ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας. «Η σχολική μονάδα αποκτά μεγαλύτερη οικονομική αυτονομία με την αξιοποίηση των σχολικών εγκαταστάσεων μετά το πέρας του ωρολογίου προγράμματος για εκδηλώσεις, συνέδρια, προγράμματα που απευθύνονται στην εκπαιδευτική κοινότητα και με τη θεσμοθέτηση της δυνατότητας χρηματοδότησής της, επιπλέον της τακτικής κρατική επιχορήγησης, και από δωρεές, κληρονομίες, κληροδοσίες και άλλες παροχές τρίτων», τονίζει το Υπουργείο Παιδείας στο έγγραφό του.

Ο διευθυντής του σχολείου θα μπορεί να αναθέτει σε εκπαιδευτικό υπερωριακή διδασκαλία, υποχρεωτική ή προαιρετική, έως πέντε ώρες την εβδομάδα. Η ανάθεση υπερωριακής διδασκαλίας επιτρέπεται μόνο εφόσον δεν υπάρχουν πλεονάσματα ωρών της ίδιας ειδικότητας σε σχολικές μονάδες της ίδιας ή όμορης ομάδας σχολείων. Η ρύθμιση που θα προκαλέσει αντιδράσεις εάν παγιωθεί η εφαρμογή της.

Η Ελλάδα θα οργανώσει τον δικό της διαγωνισμό PISA, κατ’ αναλογία εκείνου του Διεθνούς Προγράμματος για την αξιολόγηση των μαθητών Programme for International Student Assessment (PISA) του ΟΟΣΑ. Κατά το τρέχον σχολικό έτος θα οργανωθούν διαγνωστικά
τεστ σε μαθητές της ΣΤ΄ Δημοτικού και της Γ΄ Γυμνασίου, δηλαδή στο τέλος της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης και λίγο πριν από την ολοκλήρωση της υποχρεωτικής διαδρομής των μαθητών στην εκπαίδευση. Οι 12χρονοι και οι 15χρονοι μαθητές θα εξετασθούν στη γλώσσα και τα μαθηματικά. Τα τεστ θα είναι ανώνυμα και προφανώς το αποτέλεσμά τους δεν μπορεί να προσμετρηθεί στη βαθμολογία κάθε μαθητή για το απολυτήριό του. Τα θέματα που θα δοθούν στους Έλληνες μαθητές θα αξιολογούν τις δεξιότητες που έχουν αποκτήσει μέσα από την κατανόηση της γλώσσας και των μαθηματικών. «Στόχος είναι η εξαγωγή πορισμάτων σχετικά με την πορεία της υλοποίησης των προγραμμάτων σπουδών και τον βαθμό επίτευξης των προσδοκώμενων μαθησιακών αποτελεσμάτων. Δηλαδή, πρόκειται για τεστ διάγνωσης της αποτελεσματικότητας του εκπαιδευτικού συστήματος ώστε να εξετάσουμε ενδεχόμενα μέτρα βελτίωσης-υποστήριξης που θα πρέπει να λάβει η Πολιτεία», λέει το Υπουργείο Παιδείας.

Η Επιτροπή Πισσαρίδη αναφέρει ότι «παράλληλα με την αξιολόγηση των σχολικών μονάδων, είναι κρίσιμο να δοθεί έμφαση στην ποιότητα των εκπαιδευτικών που δεν καθορίζεται απλώς από χαρακτηριστικά όπως τα τυπικά πτυχία, αλλά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ποιότητα της αρχικής εκπαίδευσής τους, της συνεχιζόμενης επαγγελματικής ανάπτυξής τους και τα κίνητρα συνεχούς βελτίωσής τους». Για τον λόγο αυτό το Υπουργείο θα οργανώσει προγράμματα αρχικής εκπαίδευσης εκπαιδευτικών ειδικοτήτων για περίπου 30.000 υποψήφιους
εκπαιδευτικούς, με συνολική χρηματοδότηση 13,19 εκατ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης.

Η αξιολόγηση των σχολείων και των εκπαιδευτικών άλλωστε είναι ψηλά στην ατζέντα των προτάσεων Πισσαρίδη και του Υπουργείου Παιδείας. Ήδη, η αξιολόγηση των σχολικών μονάδων προκάλεσε τις οξύτατες αντιδράσεις των εκπαιδευτικών ομοσπονδιών, και το θέμα οδηγήθηκε στα δικαστήρια. Εκεί το Υπουργείο Παιδείας δικαιώθηκε και σε σύνολο 14.000 σχολικών μονάδων πάνω από 13.000 κατέθεσαν σχέδια αξιολόγησης. Πολιτικά ωστόσο κρίνεται ότι οι εκπαιδευτικοί συσπειρώθηκαν κατά της κυβερνητικής πολιτικής. Χαρακτηριστικό
είναι ότι πραγματοποίησαν απεργία με συμμετοχή περί το 45% – από τα υψηλότερα ποσοστά τα τελευταία χρόνια.

Οι εκκρεμότητες

Υπάρχουν ωστόσο προτάσεις της έκθεσης Πισσαρίδη οι οποίες δεν έχουν, ευκρινώς τουλάχιστον, αποτυπωθεί στις ρυθμίσεις που έχει έως τώρα προωθήσει το Υπουργείο Παιδείας. Ενδεικτικά, η έκθεση αναφέρει ότι οι αδυναμίες των σχολικών μονάδων που υστερούν σε επιδόσεις είναι σκόπιμο να αντιμετωπίζονται με στοχευμένες και ολοκληρωμένες παρεμβάσεις (π.χ. μικρότερο μέγεθος τάξεων, αυξημένη ενισχυτική διδασκαλία, ειδικές επιμορφώσεις εκπαιδευτικών, ειδικά εκπαιδευτικά προγράμματα κ.λπ.). Η αναφορά αυτή δεν είναι στα μέτρα που έχει θεσμοθετήσει ή εξαγγείλει το Υπουργείο Παιδείας.

Επίσης, μία ακόμη πρόταση της Επιτροπής που δεν έχει υιοθετηθεί είναι «να μεταβιβασθούν στην τοπική αυτοδιοίκηση αρμοδιότητες όπως η διαχείριση του κύριου και βοηθητικού προσωπικού των σχολικών μονάδων, με διασφάλιση των εργασιακών τους σχέσεων. Η αποκέντρωση αυτή, είτε στους δήμους είτε στις Περιφέρειες, πέρα από την έγκαιρη στελέχωση και βελτίωση της λειτουργίας των σχολικών μονάδων, θα ενισχύσει τον επιτελικό ρόλο της κεντρικής υπηρεσίας του Υπ. Παιδείας». Η πρόταση ακολουθεί το μοντέλο των προσλήψεων
εκπαιδευτικών από την τοπική αυτοδιοίκηση, δημιουργώντας ερωτηματικά για το αδιάβλητο των προσλήψεων και τη μικροκομματική διαχείριση του θέματος.

Πανεπιστήμια

Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ο νόμος που θα δρομολογείται αναμένεται να υιοθετήσει πολλές εκ των προτάσεων της Επιτροπής Πισσαρίδη. Δύο είναι αυτές αναμένεται να προκαλέσουν τις μεγαλύτερες αντιδράσεις. Η πρώτη αφορά στον ανασχεδιασμό ολόκληρου του χάρτη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με καταργήσεις και συγχωνεύσεις τμημάτων ΑΕΙ. Ήδη, λόγω της καθιέρωσης της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής (ΕΒΕ) στα ΑΕΙ από τις πανελλαδικές του 2021 περίπου 100 Τμήματα είχαν λιγότερους από 20 εισακτέους- αποφοίτους Γενικού Λυκείου. Λόγω της ΕΒΕ, συνολικά 17.762 θέσεις στα ΑΕΙ έμειναν κενές, παρότι θα μπορούσαν να καλυφθούν. Την ίδια στιγμή, το Υπουργείο Παιδείας δίνει βάρος στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση με την ενίσχυση και οικονομικά και ακαδημαϊκά των δημόσιων ΙΕΚ, καθώς συνολικά ένας στους τρεις υποψηφίους για την τριτοβάθμια εκπαίδευση (είτε επειδή οι θέσεις που δίνονται στα πανεπιστήμια είναι λιγότερες των υποψηφίων είτε, σε δεύτερο χρόνο, λόγω της ΕΒΕ) έμεινε εκτός.

Η δεύτερη έχει να κάνει με την επαναφορά των Συμβουλίων Ιδρύματος (του νόμου 4009 επί υπουργίας Διαμαντοπούλου, το 2011) με τη συμμετοχή εξωτερικών μελών. Η έκθεση αναφέρει ότι «τα Συμβούλια, με αυξημένη συμμετοχή εξωτερικών μελών, και με ισχυρές και
αποφασιστικές αρμοδιότητες στον στρατηγικό σχεδιασμό και στην επιλογή εκτελεστικής διοίκησης των πανεπιστημίων (πρυτάνεις, κοσμήτορες), μπορούν να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο στην αναμόρφωση του συνολικού χάρτη της ανώτατης εκπαίδευσης και να συμβάλουν στη βελτίωση της σύνδεσης των πανεπιστημίων με την αγορά εργασίας, αλλά και με τις διεθνείς εξελίξεις στην ανώτατη εκπαίδευση». Ωστόσο, πληροφορίες της Οικονομικής Επιθεώρησης αναφέρουν ότι εξετάζεται η υιοθέτηση μιας… light εκδοχής Συμβουλίων, με αρμοδιότητες που δεν θα ενοχλήσουν τον άλλο κρίσιμο πόλο εξουσίας με διοικητικές αρμοδιότητες στα ΑΕΙ, τον πρύτανη.

Τράπεζα… βαθμοθηρίας;

Η Eπιτροπή Πισσαρίδη προτείνει την «επέ- κταση Τράπεζας Θεμάτων σε όλες τις τάξεις για τη διασφάλιση της συγκρισιμότητας των μαθησιακών αποτελεσμάτων σε εθνικό επίπεδο και διαχρονικά». Από την πλευρά του το Υπουργείο Παιδείας έχει προχωρήσει στην «εφαρμογή της Τράπεζας Θεμάτων στην Α΄ και τη Β΄ Λυκείου. Μέσω της Τρά- πεζας Θεμάτων, διασφαλίζεται η ποιότητα και διευκολύνεται η συγκριτική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του εκπαιδευτικού συστήματος», όπως αναφέρει το έγγραφο στο οποίο καταγράφονται οι ενέργειες του Υπουργείου για υιοθέτηση των προτάσεων Πισσαρίδη. Μάλιστα, το Ινστιτούτο Εκπαι- δευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) έχει αρχίσει το τρέχον έτος τη διαδικασία για την επέκταση της Τράπεζας και για την Γ΄ τάξη των Γενικών Λυκείων και τα Επαγγελματικά Λύκεια.

Λόγω της κατηγοριοποίησης των σχολείων στην οποία θα οδηγήσουν τα αποτελέσμα- τα των μαθητών που θα εξεταστούν μέσω Τράπεζας Θεμάτων, το ζήτημα προκαλεί οξύτατες αντιδράσεις στους εκπαιδευτικούς και την ΟΛΜΕ. Χαρακτηριστικά, μιλώντας στην Οικονομική Επιθεώρηση, ο πρόεδρος της ΟΛΜΕ Θεόδωρος Τσούχλος εξήγησε ότι η ομοσπονδία ζητά κατάργηση της Τράπεζας Θεμάτων, ενώ είναι αντιφατικό το Υπουργείο να μην έχει φροντίσει όλοι οι εκπαιδευτικοί να βρίσκονται στις θέσεις τους στα σχολεία κατά την έναρξη της σχολικής χρονιάς. Ήδη υπάρχουν ελλείψεις καθηγητών, ακόμη και σε Πρότυπα Σχολεία της Αθήνας, στα οποία το Υπουργείο Παιδείας δηλώνει ότι δίνει βά- ρος. Άρα αυτό καθιστά άκυρη τη στόχευση του Υπουργείου για την οποία θεσμοθετεί
την Τράπεζα.

Πολλοί αναφέρουν επίσης ότι το Υπουργείο προχώρησε σε αλλαγές χωρίς να δώσει χρόνο στην εκπαιδευτική κοινότητα μετά από μια πολύ δύσκολη σχολική χρονιά με πρωτόγνωρες συνθήκες, όπως η καραντίνα και η τηλεκπαίδευση. «Η στόχευση, όπως δηλώνεται από το ίδιο το Υπουργείο, για την αξιολόγηση και την Τράπεζα Θεμάτων βρί- θει αντιφάσεων», ανέφερε στην Οικονομική Επιθεώρηση ο πρώην πρόεδρος της ΟΛΜΕ Θέμης Κοτσιφάκης. Από την άλλη, η Τράπεζα ενισχύει τη βαθμοθηρία και κατευθύνει τους μαθητές στα φροντιστήρια, ενώ ενισχύει το άγχος τους.

Τέλος, όπως αναφέρουν εκπαιδευτικοί, αρκε- τά θέματα έχουν σοβαρά λάθη και ασάφειες, ενώ ορισμένα δεν περιλαμβάνονται στην
προβλεπόμενη ύλη.

Η ταυτότητα της Επιτροπής

Η Επιτροπή Πισσαρίδη συγκροτήθηκε από την κυβέρνηση με στόχο να εκπονήσει μια ολοκληρωμένη αναπτυξιακή μελέτη της ελληνικής οικονομίαςγια τα επόμενα χρόνια. Πρόεδρος της Επιτροπής είναι ο κάτοχος του βραβείου Νόμπελ, καθηγητής Χριστόφορος Πισσαρίδης. Αναπληρωτής πρόεδρος είναι ο Νίκος Βέττας,γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ και καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΟΠΑ), ενώ τα υπόλοιπα μέλη είναι οι Δημήτρης Βαγιανός, καθηγητής χρηματοοικονομικών στο πανεπιστήμιο LSE στη Βρετανία, και Κώστας Μεγήρ,καθηγητής οικονομικών στο πανεπιστήμιο Yale στις ΗΠΑ.

Στην Επιτροπή μετείχαν επίσης με συμβουλευτικό ρόλο οι Κυριάκος Ανδρέου (PwC), Κωσταντίνος Αρκολάκης (Yale), Μανόλης Γαλενιανός (London Holloway), Χρήστος Γκενάκος (Οικονομικό Παν. Αθηνών και Cambridge), Svetoslav Danchev(IOBE), Αρίστος Δοξιάδης (Big Pi Ventures), Νίκος Καραμούζης (Grant Thornton), Φοίβη Κουντούρη (ΟΠΑ), Αλέξανδρος Κρητικός (DIW), Δάφνη Νικολίτσα (Παν.Κρήτης) και Διομήδης Σπινέλλης (ΟΠΑ), ενώ συμμετείχε και ο Πάνος Τσακλόγλου (ΟΠΑ) έως τον Ιούλιο του 2020.