Οι σπουδές σε πανεπιστημιακά ιδρύματα του εξωτερικού προσφέρουν εναλλακτική λύση σε όσους απέτυχαν να εισαχθούν στο ελληνικό πανεπιστήμιο αλλά και για συνέχιση των σπουδών σε μεταπτυχιακό επίπεδο

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούλιος 2022, τ.1020

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

του Απόστολου Λακασά

«Το να βρεις το πανεπιστήμιο που σου ταιριάζει μοιάζει με προξενιό. Πρέπει ο μαθητής να ξέρει ποια είναι τα δικά του δυνατά χαρακτηριστικά ή προτερήματα και ποια είναι αυτά που αναζητά το κάθε ίδρυμα που προσφέρει υποτροφίες, έτσι ώστε να υπάρχει ταύτιση (a good fit) και αντιστοιχία ενδιαφέροντος», λέει στην Οικονομική Επιθεώρηση η Αριάν Κότση, διευθύντρια του Γραφείου Συμβουλευτικής Αμερικανικών Πανεπιστημιακών Σπουδών και Ειδικών Προγραμμάτων του Κολεγίου Ανατόλια.

Οι τελειόφοιτοι ελληνικών Λυκείων που ενδιαφέρονται να φύγουν στο εξωτερικό, στην περίπτωση που δεν επιλέγουν ελληνικό ΑΕΙ ή δεν καταφέρουν να εισαχθούν σε σχολή της αρεσκείας τους, πρέπει να αρχίσουν να ετοιμάζονται από τον Σεπτέμβριο για να καταθέσουν την αίτησή τους σε πανεπιστήμια της αρεσκείας τους. «Δεν είναι δύσκολο να εισαχθούν σε ένα καλό πανεπιστήμιο του εξωτερικού. Ωστόσο, οι μαθητές πρέπει να αρχίσουν να προσανατολίζονται σε αυτό από την Γ΄ Γυμνασίου, δίνοντας προσοχή στις σχολικές τους επιδόσεις στο Λύκειο και το βιογραφικό τους», απάντησε σε μαθήτρια εκπρόσωπος αμερικανικού πανεπιστημίου που μετείχε στην πρόσφατη Virtual Spring College Fair.

Τα απόνερα του Brexit

Με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της UNESCO, το 2018 συνολικά 36.211 Έλληνες σπούδαζαν στο εξωτερικό. Βέβαια, συνολικά έχει μειωθεί η κινητικότητα των φοιτητών προς το εξωτερικό εξαιτίας των περιορισμών στα σύνορα των χωρών λόγω της πανδημίας. Χαρακτηριστικά, με βάση τα στοιχεία της βρετανικής μελέτης με τίτλο «International Facts and Figures 2021», την ακαδημαϊκή χρονιά 2019-2020 συνολικά 9.645 Έλληνες σπούδαζαν στα βρετανικά ΑΕΙ, φέρνοντας τη χώρα μας στη 12η θέση στον σχετικό πίνακα, πίσω από χώρες με πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό. Προηγείται η Κίνα (με 139.130 φοιτητές), αλλά από τις χώρες της ΕΕ πριν από εμάς στη δωδεκάδα είναι η Ιταλία (13.605), η Γαλλία (13.430), η Γερμανία (12.400), η Ισπανία (10.850) και η Ρουμανία (10.700). Όμως, καθώς η Βρετανία αποχώρησε επισήμως από την ΕΕ την 1η Ιανουαρίου 2021, οι αιτήσεις για εγγραφές για το 2021-2022 βούλιαξαν. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Universities and Colleges Admissions Service (UCAS), η πτώση στον αριθμό των αιτήσεων για το 2021-2022 ήταν 47% σε σχέση με το 2020-2021.

Αντίστροφα, η Ολλανδία έχει πολύ ισχυρή δυναμική. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ολλανδικού οργανισμού για τη διεθνοποίηση στην εκπαίδευση Nuffic, το 2010 στη χώρα σπούδαζαν 1.026 Έλληνες, το 2018 2.937, το 2019 3.114 και το 2020 3.266 Έλληνες. Βελτιωμένοι είναι οι αριθμοί και της Γαλλίας. Το 2020-2021 σπούδαζαν στη Γαλλία περίπου 2.700 Έλληνες φοιτητές (1.400 σε προπτυχιακά, 1.300 σε μεταπτυχιακά), το 2019-2020 ήταν 2.400 και το 2010-2011 ήταν 1.870. Στη Γερμανία το 2015 σπούδαζαν 3.124 Έλληνες, αριθμός που δεν έχει μεταβληθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Όπως τόνισε στην Οικονομική η διευθύντρια του παραρτήματος της Γερμανικής Υπηρεσίας Ακαδημαϊκών Ανταλλαγών (DAAD) στην Ελλάδα, Ελένη Ανδριανοπούλου, τυχόν αύξηση του αριθμού των Ελλήνων στα γερμανικά ΑΕΙ θα φανεί τα επόμενα χρόνια. Στα ιταλικά ΑΕΙ επίσης υπάρχει αύξηση των Ελλήνων. Το 2017 περίπου 1.200 Έλληνες ήταν για σπουδές στην Ιταλία, ενώ το 2020 έφθασαν τους 2.000. Μάλιστα, επέστρεψε το ενδιαφέρον για σπουδές στην ιατρική και την αρχιτεκτονική, όπως συνέβη στις δεκαετίες του ‘70 και του ‘80.

Στις ΗΠΑ οι αριθμοί μένουν οι ίδιοι, με το ενδιαφέρον πάντα να είναι μεγαλύτερο για μεταπτυχιακές σπουδές. Σύμφωνα με τον Νικόλαο Τουρίδη, εκπαιδευτικό σύμβουλο στο Ίδρυμα Fulbright στην Ελλάδα, το 2020-2021 σε αμερικανικά ιδρύματα ήταν εγγεγραμμένοι 2.256 Έλληνες, ενώ το 2019-2020 ήταν 2.489, με τη μικρή πτώση να αποδίδεται και στην πανδημία, που δυσκόλεψε τις μετακινήσεις.

Κριτήρια επιλογής

«Στόχος δεν είναι να κάνει κάποιος πολλές αιτήσεις στην τύχη, σαν να παίζει λόττο, αλλά να ξεχωρίσει 10 με 12 ιδρύματα στα οποία να έχει καλές πιθανότητες αποδοχής», λέει η Α. Κότση. Μάλιστα, με σταθερή προσπάθεια και μελέτη από το Γυμνάσιο, ένας Έλληνας απόφοιτος Λυκείου μπορεί να διεκδικήσει με αξιώσεις μία θέση σε πολύ καλό πανεπιστήμιο, όπως αυτά της περίφημης Ivy League, στην οποία μετέχουν μεταξύ άλλων τα πανεπιστήμια Κολούμπια, Μπράουν, Χάρβαρντ, Πρίνστον, Γέιλ, Κόρνελ, το Κολέγιο Ντάρτμουθ, και της Πενσυλβάνιας.

Ουσιαστικά, η επιλογή των πανεπιστημίων στα οποία ένας μαθητής θα κάνει αίτηση είναι πολύ σημαντική και καθορίζει εν πολλοίς την αποδοχή του από το ίδρυμα. Θα πρέπει να επιλέξει ιδρύματα που να έχουν τα κριτήρια που τον αφορούν, δηλαδή διαθέτουν πρόγραμμα σπουδών στους συγκεκριμένους τομείς που θέλει να εξερευνήσει και του αρέσουν ή του προσφέρουν τη δυνατότητα έρευνας, τη δυνατότητα επαγγελματικής αποκατάστασης κ.λπ.

Επίσης, βασικό είναι τα πανεπιστήμια στα οποία θα κάνει αίτηση να καλύπτουν τις οικονομικές του δυνατότητες, δίνοντας το ύψος και το είδος των υποτροφιών που χρειάζεται. Από την άλλη, πολλοί γονείς και παιδιά παραβλέπουν ότι ο νέος, καθώς θα ζει μακριά από την οικογένειά του, πρέπει να διαλέξει πανεπιστήμιο που ταιριάζει στον χαρακτήρα, στα ενδιαφέροντα και στις εμπειρίες του (σε σχέση με το μέγεθός τους, την τοποθεσία τους, τον φιλελευθερισμό ή συντηρητισμό τους, την κατάλληλη φοιτητική ζωή κ.λπ.).

Βεβαίως, κρίσιμο είναι ότι τα ΑΕΙ της γηραιάς ηπείρου έχουν διαφορές σε σχέση με τα αγγλοσαξονικά (της Βρετανίας, των ΗΠΑ και του Καναδά). Ενδεικτικά, η δομή των ΑΕΙ της Ευρωπαϊκής Ένωσης μοιάζει με εκείνη των ελληνικών, ενώ στα αμερικανικά είναι πιο φοιτητοκεντρική. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ, τη Βρετανία και τον Καναδά ο υποψήφιος, εκτός εξαιρέσεων, μπορεί να κάνει αίτηση στο ίδρυμα χωρίς να επιλέξει εξαρχής τον τομέα στον οποίο θα επικεντρωθεί. Η επιλογή κατεύθυνσης γίνεται στο τέλος του δευτέρου έτους. Υπάρχει τεράστια ελευθερία στην επιλογή των ειδικεύσεων. Ο φοιτητής στα μεγάλα επώνυμα ιδρύματα έχει προσωπικό σύμβουλο σπουδών από το πρώτο έτος, που παρακολουθεί την εξέλιξή του. Λόγω της ευελιξίας ο υποψήφιος φοιτητής μπορεί να εξερευνήσει σε πλάτος και βάθος διάφορους και διαφορετικούς ακαδημαϊκούς τομείς. Π.χ. Φυσική και Φιλοσοφία, Μαθηματικά και Μουσική. Ο φοιτητής μπορεί να «δημιουργήσει» το δικό του πτυχίο, π.χ. Bachelor of Science με εστίαση στη νευρολογία και δευτερευόντως στη γλωσσολογία. Το πρώτο πτυχίο έχει διάρκεια σπουδών 4 χρόνων. Ο φοιτητής για να αποφοιτήσει πρέπει να συγκεντρώσει συγκεκριμένο αριθμό διδακτικών μονάδων (credits): το 50% των μονάδων αυτών θα πρέπει να είναι στον τομέα τίτλου (major), το 25% μπορεί να είναι σε δευτερεύοντα τομέα (minor) και το υπόλοιπο 25% των μονάδων μπορεί να προέλθει από μαθήματα οποιουδήποτε τομέα. Το σύστημα αυτό θα μπορεί πλέον να υιοθετηθεί και από ελληνικά ΑΕΙ με βάση το νομοσχέδιο που προωθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουλίου το ελληνικό Υπουργείο Παιδείας.

Είναι δεδομένο πως από την επόμενη ακαδημαϊκή χρονιά πολλά ελληνόπουλα θα βρεθούν στα έδρανα ξένων ΑΕΙ. Όπως λέει η Α. Κότση: «Όσο και να εναντιώνεται κανείς στην ιδέα της μετανάστευσης πολλά υποσχόμενων νέων για σπουδές στο εξωτερικό, υπάρχουν πάντα σοβαροί λόγοι για τους οποίους κάποιος αποφασίζει να αναζητήσει ένα σύστημα εκπαίδευσης που δεν υπάρχει στην πατρίδα του και που του ταιριάζει περισσότερο».