Παντρεύοντας την πληροφορική με τη ναυτιλια

του Δημήτρη Λύρα

Ο Δημήτρης Λύρας, ιδρυτής της Ulysses systems και Γενικός Διευθυντής της εταιρείας Lyras Shipping

Τα «Ξύλινα Τείχη» είναι ένα βιβλίο που κύριο αντικείμενο έχει την γεωπολιτική και το πώς η Ελληνική νοοτροπία έχει καταγράψει επιτυχίες και αποτυχίες στην πολιτική και την ανάπτυξη, ανά την υφήλιο. Του πυρήνα του επιχειρήματος αποτελεί η διαφορά νοοτροπίας μεταξύ της προτίμησης αφενός προς την σταθερή δομή και αφετέρου προς την ρευστότητα και προσαρμοστικότητα. Ο Γιώργος Πρεβελάκης χρησιμοποιεί τους όρους «δενδρικό δίκτυο» και «γαλακτικό δίκτυο» προκειμένου να αποδώσει αυτές τις δυο αντιτιθέμενες προσεγγίσεις. Προκύπτει η εμπειρία του στο θέμα αυτό, άλλωστε, και από την σημερινή του ιδιότητα ως Μόνιμου Αντιπροσώπου της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ.

Το άρθρο αυτό ασχολείται με το πώς οι δυο αυτές αντιτιθέμενες προσεγγίσεις επηρεάζουν το μέλλον της τεχνολογίας της πληροφορικής (ΙΤ) – ιδιαίτερα στην ναυτιλία. Οι περισσότεροι ανάμεσά μας έχουν δοκιμάσει την εμπειρία της ανελαστικότητας της τεχνολογίας της πληροφορικής άλλοι πάλι κατέληξαν ότι δημιουργεί περισσότερη επιβάρυνση, παρ’ όση προσφέρει βοήθεια.

Ο λόγος είναι ότι τόσο η Ελληνική ναυτιλία, όσο και η ΙΤ, στηρίζονται στην κοινή λογική. Αυτό μπορεί να ακούγεται ριζοσπαστικό, όμως η πρόκληση που έχει μπροστά της η ΙΤ είναι ακριβώς πώς θα μπορέσει να συνδυαστεί με τον τρόπο σκέψης και εργασίας των ανθρώπων, πώς δηλαδή οι άνθρωποι προσλαμβάνουν τον κόσμο και πώς λύνουν τα προβλήματα. Αυτές ακριβώς είναι οι δεξιότητες της Ελληνικής ναυτιλιακής κοινότητας. Και – κατά την γνώμη μου – είναι πιο ανεπτυγμένες απ’ ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη ναυτιλιακή κουλτούρα: γι αυτό άλλωστε συνεχίζουμε να προπορευόμαστε, και τούτο παρά την έλλειψη ελέγχου επί των μεταφερομένων εμπορευμάτων.

Αυτή όμως δεν είναι η άποψη που κυριαρχεί στην ευρύτερη κοινότητα της ΙΤ – και τούτο επειδή οι μεγάλες επιχειρήσεις που εκφράζουν τα status quo του κλάδου θέλουν να είναι οι καθοδηγητές του τρόπου σκέψης. Λειτουργεί το status quo με βάση τις υφιστάμενες οντότητες και τις μεταξύ τους σχέσεις. Πρόκειται για μια τεχνική διάσταση, ανάλογη προς την αντίθεση της δενδρικης και της γαλακτικής μορφής του καθηγητή Πρεβελάκη.

Μέχρι στιγμής, αυτό δεν δημιούργησε προβλήματα και δεν έπαψε να λειτουργεί, και τούτο επειδή οι προκλήσεις της ΙΤ ήταν τεχνικού κατά κανόνα χαρακτήρα και συχνά ωφελούνταν από την μεγάλη κλίμακα των «μονάδων μεταποίησης» οι οποίες ασχολούνταν με αυτές. Παράδειγμα οι προκλήσεις της αποθήκευσης data ή των επιδόσεων ανάκτησής τους και άλλες αντίστοιχες, που ο διπλανός σας ειδικός πληροφορικής μπορεί να σας εξηγήσει. Αυτές οι τεχνικές προκλήσεις έχουν αντιμετωπισθεί. Όσο όμως η ΙΤ έχει πλέον να κάνει με τους ανθρώπους και την σκέψη τους, τόσο οι τεχνικές πλευρές προσλαμβάνουν μικρότερη σημασία.

Για παράδειγμα, βλέπει κανείς την ΙΤ να ασχολείται με τις ανθρώπινες σχέσεις, να συντονίζει ανθρώπους και ανθρώπινες σχέσεις. Συνεχίζει να προωθεί την δραστηριότητά της στην πρόβλεψη των μελλοντικών τάσεων και της οικονομικής δραστηριότητας, στην τιμολόγηση, στην πρόγνωση κοινωνικοοικονομικών εξελίξεων κοκ.

Ωστόσο αμφιβάλλω αν υπάρχει οποιοσδήποτε , με πείρα στην ναυτιλία και τις επενδύσεις, που περιμένει με αδημονία να δει την τεχνολογία να προσφέρει κάτι περισσότερο από υποβοήθηση σ’ αυτούς τους τομείς. Και αυτό οφείλεται στο ότι στην ναυτιλία τα ζητήματα, στα οποία αναφερόμαστε, υπήρχαν στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός μας εδώ και δεκαετίες – αν όχι εδώ και αιώνες.

Αντικειμενικά λοιπόν, καθίσταται προφανές ότι το μέλλον της ΙΤ μπορεί να αποδειχθεί πεδίο ενδιαφέροντος για πλοιοκτήτες και για εφοπλιστές και άλλους επικεφαλής επιχειρήσεων. Κάτι τέτοιο είναι πιθανό, επειδή οι άνθρωποι αυτοί λειτουργούν εκτεθειμένοι σε παγκόσμια ζητήματα όπως η Γεωπολιτική. ενώ  έχουν την ανάγκη να προσαρμόζονται. εν γένει δεν έχουν την συμπαράσταση κρατικών δομών ή/και του νομοθέτη, δηλαδή παραγόντων που αποδυναμώνουν την επίδραση της ευλυγισίας και της κοινής λογικής.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στον κλάδο της ναυτιλίας, όπου τα ανώτερα κλιμάκια του μάνατζμεντ βλέπουν τόσο πολλά προβλήματα και αντίστοιχες ευκαιρίες, τα οποία η ΙΤ παραβλέπει, ώστε οι υπόλοιπες προσφερόμενες δυνατότητές της να μένουν έξω από την άμεση προσοχή τους. Και όμως: η τεχνολογία της πληροφορικής και η χρήση της θα συνεισφέρει στην Ελληνική ναυτιλία – ενδεχομένως δε περισσότερο απ’ ότι σε άλλες ναυτιλιακές κοινότητες.

Πάμε όμως για λίγο πίσω στο βιβλίο κι την αντίθεση ανάμεσα στην Βορειοευρωπαϊκή επιστημονική σκέψη και την ΝοτιοΕυρωπαϊκή/σκέψη εμπορική και κοινής λογικής.

Πόσες φορές έχετε ακούσει τον όρο «συναισθηματική νοημοσύνη»; Γιατί πρόκειται για έναν καινούργιο όρο; Στην Ελληνική του εκδοχή, θάχετε κάποια δυσκολία να τον επεξηγήσετε σε καφενείο, οπουδήποτε στην Αθήνα – ακόμη και στο Κολωνάκι. Οι Έλληνες, βλέπετε, δεν αισθάνονται άνετα με τον όρο ακριβώς επειδή δεν υπήρχε σ’ αυτούς ανάγκη για διαχωρισμού της νοημοσύνης, με τρόπο που να δημιουργεί ανάγκη ενός νέου όρου όπως η «συναισθηματική νοημοσύνη».

Στην Ελλάδα, η διάκριση μεταξύ Θετικών Επιστημών και Κλασικών Γραμμάτων είναι χωρίς σημασία για την συνέχεια της ζωής. Μια πιθανή ερμηνεία είναι ότι στα 20 τελευταία χρόνια, οι Θετικές Επιστήμες υπήρξαν καθοριστικές προκειμένου να επαναπροσδιοριστεί η νοημοσύνη. Γι αυτό, η ανάγκη του όρου «συναισθηματική νοημοσύνη» προκύπτει επειδή οι Θετικές Επιστήμες και η θεωρούμενη ως πειθαρχημένη σκέψη – όπως π.χ. για την μετάφραση κλασσικών κειμένων ή για την κατανόηση των νομικών ζητημάτων – δεν απαιτούσε την «συναισθηματική νοημοσύνη» προκειμένου οι άνθρωποι των Θετικών επιστημών, οι μελετητές των Κλασσικών και οι Δικηγόροι να περιγράφονται ως νοήμονες.

Διακρίνουμε συνεπώς σαφή στοιχεία ότι ο ΒορειοΕυρωπαϊκός και επιστημονικός κόσμος πλησιάζει στην συνειδητοποίηση ότι η νοημοσύνη μπορεί να περιλάβει την κοινή λογική και την νοητική ευκινησία, εξίσου όσο με τις καλές επιδόσεις στα μαθηματικά και τις φυσικές επιστήμες. Οπότε, η χρήση άκαμπτων ιεραρχικών σχέσεων με βάση κανόνες (η δενδρική μορφή) για την περιγραφή των θεμάτων που μαθαίνουμε στο σχολείο και το Πανεπιστήμιο, μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής ως προς το να βοηθηθούν οι άνθρωποι να αξιοποιήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο το υπόλοιπο της ζωής τους. Χιλιάδες είναι τα παραδείγματα που δείχνουν την ανάγκη εκείνου που περιγράψαμε ως κοινή λογική σ’ αυτό το άρθρο (γαλακτική μορφή). Από έναν πιο  ορθολογικό τρόπο εφαρμογής case law/ δεδικασμένων στην ναυτιλία, μέχρι την υποβοήθηση των στελεχών της ναυτιλίας για την διαπραγμάτευση ναυλοσυμφώνων, ή για την ολοκλήρωση αγοραπωλησιών ή – εν τέλει – για να αναπτυχθεί λογισμικό που να αποδειχθεί αληθινά χρήσιμο για την σύναψη ναυλοσυμφώνων ή των αγοραπωλησιών. Ή, όπως το θέτει ο Μ. Δερτούζος, πώς και γιατί η τεχνολογία θα οδηγηθεί να δουλέψει υπέρ των ανθρώπων, μέχρις σημείου να πει κανείς ότι μέχρις ότου επιτευχθεί αυτός ο στόχος, η επιστήμη των υπολογιστών θα παραμένει «ημιτελής».

Το τελευταίο, πλην όμως σημαντικό: πολλοί νεαροί φοιτητές ανά τους αιώνες αποθαρρύνθηκαν από το να προχωρήσουν σε ενδιαφέρουσες επαγγελματικές κλίσεις. Πολλοί έξυπνοι άνθρωποι της θάλασσας και πλοιοκτήτες μόλις που έβγαλαν το Γυμνάσιο, κι όμως έγιναν ηγετικές προσωπικότητες του ναυτιλιακού κλάδου που όλοι αγαπάμε. Ενώ πολλά παιδιά από φτωχές και μεγάλες οικογένειες εγκλωβίσθηκαν σε δουλειές με χαμηλή αμοιβή λόγω των μεγάλων εμποδίων μιας εκπαίδευσης «δενδρικής μορφής». Καιρός είναι να δώσουμε σωστές ευκαιρίες σε όλους, επικεντρώνονται σε κάτι περισσότερο από την ικανότητα ενός σπουδαστή να παρακολουθήσει περίπλοκα θέματα θετικών και αντίστοιχων επιστημών, θέματα που απλώς ανακόπτουν την καριέρα του. Αντ’ αυτού, ας προωθήσουμε την «γαλακτική μορφή» σκέψης με την οποία είναι τόσο πιο εξοικειωμένη η κουλτούρα μας.