Μέρκελ: Ένας πολυσήμαντος, τελικά, αποχαιρετισμός

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Πολλοί διερωτήθηκαν ποιο ήταν το νόημα της επίσκεψης της – απερχόμενης – καγκελαρίου Μέρκελ στην Αθήνα. (Το πόσο απερχόμενη/απελθούσα είναι η Άνγκελα Μέρκελ φαίνεται ήδη από το πώς, στο Bundestag, έχει αρχίσει να μην κάθεται στην θέση του Καγκελαρίου, αλλά πιο διακριτικά. Πολύ ουσιαστικότερα, στην Σύνοδο των G-20 θεώρησε σωστό να έχει παρά το πλευρό της στις διμερείς επαφές τον Όλαφ Σολτς, που ναι μεν θεωρείται ότι θα ορκισθεί επικεφαλής της επερχόμενης τρικομματικής Κυβέρνησης Συνασπισμού SPD/Gruenen/FDP αλλ’ επίσημη ιδιότητα ακόμη δεν έχει. Αδιανόητη για τα δικά μας «ανάγνωση» του θεσμικού και της συνέχειας …). Ποιο ήταν το νόημα, δηλαδή, πέρα από την κίνηση εξισορρόπησης που επεδίωξε ο – προσκαλέσας – Κυριάκος Μητσοτάκης μετά την πολύ προβεβλημένη συνάντηση αποχαιρετισμού Μέρκελ-Ερντογάν προ ημερών. Και πέρα από την ευγένεια του αποχαιρετισμού σε μια μεγάλη – όντως – πολιτική προσωπικότητα. πέρα και από την ευκαιρία, για την Καγκελάριο, ενός ήρεμου/ιδιωτικού δείπνου με θέα Ακρόπολη μπροστά/Λυκαβηττό πίσω…

Και όμως: ο αποχαιρετισμός αυτός υπήρξε πολυσήμαντος. Επειδή οδήγησε σε μια συνολική επανατοποθέτηση της εμπειρίας των Μνημονίων/της «διάσωσης» της Ελλάδας από την (Γερμανική) ΕΕ στην δεκαετία που μας πέρασε.. Για να είμαστε ειλικρινείς, «ξεκίνησε» ήδη η ιστορία αυτή με την δημόσια, ευθεία παραδοχή από την ίδια την Άνγκελα Μέρκελ ότι «η πιο δύσκολη στιγμή της θητείας της» ήταν «όταν ζήτησε τόσο πολλά από τους Έλληνες» (αρχές Σεπτεμβρίου). Συνεχίστηκε, ακόμη πιο έντονα – σχεδόν επιθετικά – με την τοποθέτηση Κώστα Καραμανλή , στο Μαυσωλείο της Φιλοθέης στα πλαίσια του δίδυμου εορτασμού 40 ετών ένταξης και 47 ετών «Νέας Δημοκρατίας (μέσα Οκτωβρίου)», για τα σφάλματα που περιέλαβαν τα Μνημόνια, πέρα ακόμη κι από την ακραία πίεση στην οποία υποχρέωσαν την Ελλάδα και τους Έλληνες.

Όταν, λοιπόν, στο Προεδρικό καθιστικό, η Άνγκελα Μέρκελ παρέλαβε από τα χέρια της Κατερίνας Σακελλαροπούλου το κοινό αίσθημα της Ελλάδας – αποτυπώθηκε, αυτό,  προσεκτικά και στην επίσημη προσφώνηση – ασφαλώς και κατέγραψε τις (και προσωπικές) ευχαριστίες για την «διαφύλαξη των διμερών σχέσεων» και την φιλοΕυρωπαϊκή στάση της σε ζητήματα «που έθεσαν σε κίνδυνο την Ευρωπαϊκή συνοχή». όμως δεν γίνεται να μην άκουσε και το βαρύτατο «στην Ελλάδα αισθανθήκαμε, πολλές, φορές, δικαιολογημένα μόνοι», όταν η Ελλάδα κλήθηκε «να πληρώσει βαρύ τίμημα», με συνέπεια στιγμές «δυσκολίας και έντασης». Ασφαλώς δε, αφού ευχαριστήθηκε και την θέα και την συζήτηση στα Γερμανικά, η ίδια Μέρκελ δεν μπορεί να μην παρακολούθησε του Κυριάκου Μητσοτάκη την διατύπωση ότι «υπήρξε άδικη κάποιες φορές», δίπλα μάλιστα στο πολύ πιο ουσιαστικό «η λιτότητα δεν μπορεί να είναι η απάντηση σε όλα» (προσοχή όμως! μαζί με την υπόσχεση/δέσμευση «δεν θα ξεχάσουμε τι σημαίνει δημοσιονομική πειθαρχία» και «δεν θα επιστρέψουμε στις κακές συνήθειες του παρελθόντος»

Όλη αυτή η ατμόσφαιρα των αμοιβαίων εξισορροπήσεων – στην εικόνα δεν παρενέβη ούτε ο σκύλος Peanut, αυτή την φορά αφού η Καγκελάριος δεν συμπαθεί, ούτε καν η γάτα Καλυψώ – είχαν ως ουσιαστικό φόντο την επιβάρυνση του δημοσίου χρέους της Ελλάδας (υπό τους καταναγκασμούς της πανδημίας, αλλά και με την δίδυμη βοήθεια της χαλάρωσης των δημοσιονομικών περιορισμών και της κάλυψης της ΕΚΤ στα Ελληνικά ομόλογα). Αλλά και την παραμονή της Γερμανίας της νέας φάσης διακυβέρνησης στις τάσεις των «φειδωλών» της ΕΕ, έστω και χωρίς τις εμμονικότητες Σώϋμπλε. Ωστόσο, ο Κλάους Ρέγκλινγκ του ESM – γνωστός ως «του κλίματος Μέρκελ», έχει αρχίσει να κρούει κώδωνα προειδοποίησης προς την Αθήνα. Διακριτικά.

Πάντως, στην άλλη μείζονα περιοχή ενδιαφέροντος – τα ΕλληνοΤουρκικά – η απερχόμενη Καγκελάριος στάθηκε στην πάγια θέση (η οποία και τόσο της ταιριάζει) υπέρ της αρχής «και τα δύσκολα θέματα να επιλύονται με διάλογο, ακόμη κι αν χρειάζεται περισσότερος χρόνος από τον αναμενόμενο» και τούτο ενώ η αντιφώνηση της Προέδρου της Δημοκρατίας ανέδειξε το ότι «ο διάλογος προϋποθέτει και την καλή διάθεση και της άλλης πλευράς, δεν μπορεί να είναι μονομερής». Πάντως, η τοποθέτηση του Έλληνα Πρωθυπουργού ήταν ακόμη αιχμηρότερη, με το «συχνά η Δυτική ψυχραιμία ενθαρρύνει την Τουρκική αυθαιρεσία». ακόμη περισσότερο το «ο διάλογος προϋποθέτει την μείωση των αχρείαστων εντάσεων […] δεν μπορεί η Τουρκία να αμφισβητεί την κυριαρχία των Ελληνικών νησιών».

Μπορεί να διαβάσει κανείς ότι προτιμά αυτήν την τελευταία ανταλλαγή απόψεων/θέσεων/προοπτικών. Όμως… κάτι από τις θέσεις της Ελληνικής πλευράς ηχούσε περισσότερο σαν παράπονο.

Και ο Αλέξης Τσίπρας; Αυτός έμεινε περισσότερο με την προ εβδομάδων συμμετοχή του στο φιλόφρον ξεπροβόδισμα της Άνγκελας Μέρκελ –  π.χ. στην Die Zeit – με ισχυρές αναμνήσεις. Υπήρξε άραγε αίτημα της σημερινής Κυβέρνησης να μην δοθεί photo opp στην Αντιπολίτευση από την επισκέπτρια Άνγκελα Μέρκελ, ή μήπως επίδειξη Real-politik απ’ αυτήν;