Μετά την ΕλληνοΓαλλική συμφωνία, η ΕλληνοΑμερικανική MDCA – και η αντήχηση των «Ευχών» του Κάλβου

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Στην ΕλληνοΓαλλική συμφωνία, με στοιχείο αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής (πέραν του πραγματικού στοιχείου των πρόσθετων εξοπλιστικών), εκείνο που θα κρίνει το πράγμα στην εφαρμογή θα είναι κατά πόσον την συγκεκριμένη στιγμή απειλής «τα Μέρη διαπιστώσουν από κοινού ότι μια ένοπλη επίθεση λαμβάνει χώραν εναντίον της επικράτειας ενός από τα δυο». Δηλαδή κατά πόσον η Γαλλία θα κρίνει ότι μια κίνηση της Τουρκίας αποτελεί τέτοιο γεγονός, συν αν θα κρίνει ότι «επικράτεια» είναι π.χ. εκείνα τα χωρικά ύδατα της Ελλάδας που θα προέκυπταν από μιαν επέκταση πέραν των 6 μιλίων, αφού στην «επικράτεια» οι θαλάσσιες ζώνες όπως ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα δύσκολα «χωρούν».

Στην αντίστοιχη ΕλληνοΑμερικανική συμφωνία για τις Βάσεις/MDCA, το ανάλογο ερώτημα είναι κατά πόσον οι δεσμεύσεις για «περιφρούρηση και αμοιβαία προστασία […] της κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας των μερών κατά ενεργειών [που περιλαμβάνουν] την ένοπλη επίθεση ή την απειλή επίθεσης» και «για ενεργό και ανεπιφύλακτη αντίταξη σε κάθε τέτοια απόπειρα και ενέργεια […] με κατάλληλες μείζονες προσπάθειες ώστε να αποτρέψουν τέτοια πορεία δράσης», έρχονται να καλύψουν Τουρκική επιθετικότητα στο Αιγαίο. Για παράδειγμα στην κατεύθυνση του casus belli που απειλείται εδώ και 25 χρόνια για την περίπτωση επέκτασης των Ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των 6 μιλίων (Μικρή λεπτομέρεια: στην τωρινή ανανέωση της MDCA , με 5ετή διάρκεια και με δυνατότητα άλλης μιας 5ετίας και με 2ετή προειδοποίηση, η σχετική ρήτρα βρίσκεται στο Προοίμιο, ενώ οι λειτουργικές ρυθμίσεις καμουφλάρονται με παραπομπές σε προηγούμενες εκδοχές της συμφωνίας). Απ’ εκεί και πέρα, στην ΕλληνοΑμερικανική περίπτωση, η συμπερίληψη στις Βάσεις – πέραν της καθοριστικής Σούδας – πρόσθετων εγκαταστάσεων στην παραμεθόρια Αλεξανδρούπολη, πέρα από τις επεκτάσεις Λάρισας/Λιτόχωρο, Στεφανοβίκειου, περισσότερο την ταύτιση περιφερειακών προτεραιοτήτων έρχεται να αναδείξει. Εδώ προστίθεται και η έμμεση αναφορά από κοινού εκπαίδευση και ασκήσεις «σε όλη/throughout την Ελλάδα» στην συνοδευτική επιστολή Μπλίνκεν. Οι παλιότερες προσπάθειες (εποχής ήδη Πάνου Καμμένου) για αναφορά Καρπάθου, ή τώρα για ρητή αναφορά Σκύρου αφήνονται να αιωρούνται.

Στην ίδια επιστολή, οι αναφορές στην Ελληνική εμμονή/steadfast commitment στον διάλογο με τους γείτονές της (στοργικό χτύπημα στον ώμο για συνέχιση των διερευνητικών, μετά την αποκαρδιωτική 63η σύνοδο στην Άγκυρα) για ειρηνική επίλυση διαφορών/disputes (πληθυντικός…) κατά τρόπο σύμφωνο με το διεθνές δίκαιο, έρχονται να συμπληρωθούν με αναφορά στην ανάδειξη ενεργειακών πόρων στην Ανατολική Μεσόγειο. Και – κυρίως – στην Αμερικανική διαβεβαίωση ότι ο σεβασμός της κυριαρχίας και εδαφικής ακεραιότητας συμπληρώνεται με εκείνο «των κυριαρχικών δικαιωμάτων και δικαιοδοσίας/sovereign rights and jurisdiction, κατά τρόπο σύμφωνο με το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας» (Βέβαια , με τις ΗΠΑ να μην έχουν προσχωρήσει στην UNCLOS…).

Πάντως, και στις δυο περιπτώσεις συμφωνιών, η επί του πεδίου ενεργοποίηση είναι εκείνο που θα μετρήσει. Σίγουρα, σε περίπτωση απειλής θερμού επεισοδίου τύπου «Υμίων+», ευκολότερα θα σηκώσει η τουρκική πλευρά το τηλέφωνο άμα καλεί ο Μπλίνκεν παρά ο ΛεΝτιάν. Αλλά σε πιο εποικοδομητικό επίπεδο, άμα ειλικρινά – και  όχι πολιτικά/ρητορικά πιστεύουμε ότι η ΕλληνοΓαλλική συμφωνία θα βοηθήσει για την προώθηση αμυντικής ενηλικίωσης  της ΕΕ, θα χρειαστεί η χώρα – η  διπλωματική της δράση, η διαπραγματευτική της στάση, η πολιτική της τάξη – να προσέλθει σοβαρά στην μείζονα διαδικασία διεκδίκησης της «στρατηγικής αυτοδυναμίας» της Ευρώπης.  Όχι απλή υπόθεση.

Αντίστοιχα αν αληθινά η Ελλάδα πιστεύει ότι μπορεί να έχει «ρόλο ηγετικό» στις περιφερειακές ισορροπίες στο πλευρά των ΗΠΑ, θα χρειαστεί να σταθεί λίγο και να δει πώς η Ουάσιγκτων ανοίγει μέτωπο Μαύρης Θάλασσας με «στόχο» την Ρωσία. Το θέλουμε, αλήθεια το να συμμετάσχουμε;

Κατά τα άλλα, η Ελλάδα του 2021 που γιορτάζει τα 200 χρόνια κλπ., με γνώριμο μια συνολική ροπή να αναφέρεται σε Προστάτιδες Δυνάμεις, ίσως αξίζει να θυμάται και τον τρίτο στίχο της 6ης Ωδής του Κάλβου (Αι ευχαί): «Καλήτερα, καλήτερα/διασκορπισμένοι οι Ελληνες/να τρέχωσι τον κόσμον/με εξαπλωμένην χείρα/ψωμοζητούντες/ΠΑΡΑ ΠΡΟΣΤΑΤΑΣ ΝΑΧΩΜΕΝ». Ούτε το διασκορπισμένο, ούτε το ψωμοζήτημα (mutatis mutandis) έχει λείψει από την εθνική μας εμπειρία. Η ανάδειξη προστατών, ωστόσο, το ζήτημα είναι μην υποσκάπτει την εσωτερική βούληση – και την κοινή ανάληψη ευθύνης στα δύσκολα.