Μετρώντας την κρίση του κορωνοϊού: στάσεις και αξίες στην Ελλάδα του 2020 και του 2021

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Το ΕΚΚΕ – Ελληνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών – είναι ένας δημόσιος ερευνητικός φορέας, που τυγχάνει κάποιου σεβασμού στην επιστημονική κοινότητα αλλά και στην δημόσια συζήτηση, διαχρονικά. Το World Values Survey/WVS είναι ένα παγκόσμιο ερευνητικό project που έχει ξεκινήσει πριν τέσσερεις δεκαετίες (το 1981), με πυρήνα τον Σύνδεσμο Έρευνας Αξιών της Στοκχόλμης και αντέννες στην Βιέννη και το Τίλμπουργκ της Ολλανδίας.

Σε διαδοχικά κύματα ερευνών του WVS (το αρχικό αφορούσε αναπτυσσόμενες κυρίως χώρες) έχουν καλυφθεί οι αξιακές εξελίξεις σε 100 περίπου χώρες, σε διάφορους τομείς. Στόχος είναι η διερεύνηση στάσεων και τοποθετήσεων, πέρα από τις (εκάστοτε) προκαταλήψεις, και η δημιουργία βάσεων δεδομένων ανοιχτών στην περαιτέρω έρευνα και ανάλυση.

Πρόσφατη σειρά ερευνών για τις επιπτώσεις της πανδημίας του κορωνοϊού σε αξίες και στάσεις, με 16 συμμετέχουσες χώρες (από την Ελλάδα το ΕΚΚΕ, σε συνεργασία με την εταιρεία ερευνών PRORATA, που επίσης τυγχάνει σεβασμού, αν και όχι πάντα ικανοποίησης εκ μέρους του επίσημου τομέα…) κάλυψε σε δύο κύματα – άνοιξη/καλοκαίρι του 2020, τώρα άνοιξη του 2021 – την εμπειρία του κορωνοϊού και τις παρατηρούμενες μεταβολές αξιών και στάσεων.

Λοιπόν: εκείνο που πρώτιστα καταγράφηκε μεταξύ πρώτου και δεύτερου κύματος της έρευνας, ήταν μια έντονη μεταστροφή της άποψης για την διαχείριση της κρίσης από την Κυβέρνηση. Ενώ το 2020 «αρκετά καλά» δήλωνε ότι εκτιμούσε την ανταπόκριση στην κρίση το 31,6% και «πολύ καλά» το 26,4%, ενώ «πολύ άσχημα» μόλις 11%, τώρα σ’ αυτήν την αρνητική θέση βρίσκουμε 33,2% , ενώ στο «αρκετά καλά» μένουν 24,7% και «πολύ καλά» μόλις 9,6%. Στο τι θα γίνει με το αύριο της πανδημίας, «σοβαρά τραυματισμένη» θεωρεί ότι θα βγει η χώρα μια μεγάλη πλειοψηφία (59% από το πρώτο κύμα έρευνας, ήδη όμως 68,2% από το φετινό), ενώ το «πολύ πιο ισχυρή» περιοριζόταν στο 14,3%, ήδη υποχώρησε στο 11,3%.

Όποιος αντέχει να δει το άλλο εύρημα της έρευνας, ας κοιτάξει την αξιοπιστία των social media (Twitter, Fb) πέρσι και φέτος, σε σχέση με εκείνην των παραδοσιακών μέσων (TV) . Την αξιοπιστία των social mediaπέρσι προέτασσαν 27,1%, εκείνην της TV 20,2%. τώρα προηγούνται κατά 36,7% τα social media, ενώ 31,6% τα παραδοσιακά μέσα. Δεν  πρόκειται για αβυσσαλέα διαφορά, όμως δυσάρεστα φανερό το πώς κινείται η τάση.

Πολύ πιο σημαντικά είναι τα ευρήματα που αφορούν τους εμβολιασμούς όταν κατανέμονται σε πληθυσμούς που (με βάση απαντήσεις σε – διεθνώς αποδεκτό – κατάλογο ερωτημάτων/τοποθετήσεων, π.χ. «ο λαός, όχι οι πολιτικοί να λαμβάνουν τις πολιτικές αποφάσεις» ή «οι εκλεγμένοι μιλούν πάρα πολύ και κάνουν πολύ λίγα») ορίζονται από την έρευνα ως «λαϊκιστές» και «μη λαϊκιστές». Το 25,3% του δείγματος συνολικώς 1176 ερωτηθέντων έλαβε τον πρώτο χαρακτηρισμό, το  21,9% τον δεύτερο, με κλίμακα από 1 έως 5. Λοιπόν: εμβολιασμό «των πάντων» προκρίνει το 89,2% των μη-λαϊκιστών, έναντι 25,7% των λαϊκιστών (στο σύνολο του δείγματος, η θέση αυτή του γενικού εμβολιασμού υποστηρίζεται από το 57,6%). Από το υπόλοιπο, η απάντηση «όποιος θέλει» κυριαρχεί με 50,5% στο σύνολο του δείγματος, αλλά βρίσκεται μόνο στο 10,5% μεταξύ των μη-λαϊκιστών ενώ στο 34,5% των λαϊκιστών. Αντίστοιχα, όταν η συζήτηση έρχεται στο αν θα πρέπει οι υφιστάμενοι περιορισμοί να αρθούν (μόνο) για τους εμβολιασμένους σ’ αυτό, συμφωνεί έντονα το 37,2% των μη λαϊκιστών, ενώ μόλις το 15,5% των λαϊκιστών (Αντιδιαμετρική η ισχυρή διαφωνία, 35% των λαϊκιστών και μόλις 6,2% των μη-λαϊκιστών). Τον διχασμό, τον έχουμε – αν επιτραπεί η έκφραση… – στο τσεπάκι.

Στο κρίσιμο ερώτημα «ποιους εμπιστεύεσθε», όσοι έχουν εμβολιασθεί ή θεωρούν βέβαιο ότι θα εμβολιασθούν απαντούν «τους επιστήμονες» κατά 88,2% , «το σύστημα υγείας» κατά 70,2%, «τους θεσμούς της χώρας συνολικά» κατά 47,8%. Όσοι δεν θα εμβολιασθούν «πιθανότατα», μένουν αρκετά πίσω στην εμπιστοσύνη στους επιστήμονες (53,3%) και το σύστημα υγείας (41,8%), αλλά καταβαραθρώνουν τους θεσμούς (20,4%).

Τελικό σκαλοπάτι: πολύς κόσμος και πέρσι (67.7%) και φέτος (63,3%) θεωρούσε ότι θα υποφέρει από την οικονομική ύφεση «μετά» την κρίση του κορωνοϊού: ήπια βελτίωση της τάσης για απαισιοδοξία, αλλά πάντως δυσάρεστο ύψος ανησυχίας. Αντιθέτως την αίσθηση ότι μπορεί ο καθένας να νοσήσει από τον κορωνοϊό, και μάλιστα ενδεχομένως «να υποφέρει σοβαρά», το περσινό 36,3% έχει επιδεινωθεί σε 57,3%.

Διόλου ευχάριστη, αλλά ενδιαφέρουσα ανάγνωση…