Στέφανος Μάνος: Τομή στην αδράνεια

Άρης Πορτοσάλτε, Πρόλογος: Θάνος Βερέμης

Εκδ. Πρώτη Ύλη, Αθήνα 2022, σελίδες: 400

Εκτός κυβερνητικών ευθυνών από το 1993, ο Στέφανος Μάνος δεν αισθάνεται κανένα λόγο να θεωρεί τον εαυτό του αποστρατευμένο. Και το καταθέτει ευθέως. Σ’ αυτό το βιβλίο, που υιοθετεί τη φόρμα συζήτησης με τον Άρη Πορτοσάλτε, ο Μάνος, ο οποίος ακόμη και από τους πλέον αντιθέτους του πολιτικά/ιδεολογικά ουδέποτε έπαψε να θεωρείται ουσιαστική παρουσία στα δημόσια πράγματα, έρχεται να δείξει πώς ο αληθινός εχθρός του δεν είναι η Αριστερά, ή ο κρατισμός, ή οτιδήποτε αντίστοιχο: είναι η αδράνεια.

Θεωρούμε ότι κομβική επιλογή του είναι η προσπάθεια, το άγχος σχεδόν να στρέψει τη συζήτηση προς το μέλλον: «Δεν μπορούμε να τσακωθούμε ή να οργανωθούμε για ζητήματα που έχουν σχέση με το μέλλον […]. Ανοίγεται μια συζήτηση και γράφει ο ένας, γράφει ο άλλος για το παρελθόν. Αδύνατον όμως να συζητήσεις για το μέλλον. Κυριαρχεί μια παρελθοντολατρία απερίγραπτη και ακατανόητη».

Πλήθος οι μαρτυρίες που περιλαμβάνει αυτό το βιβλίο, καμία μεν άγνωστη αλλά και καμία τόσο εύγλωττα δοσμένη. Παράδειγμα: η από κοινού απόφαση των τριών πολιτικών αρχηγών (Μητσοτάκη, Παπανδρέου, Φλωράκη) να δοθούν στις αρχές της δεκαετίας του ‘90 οι διαβόητες ψηφιακές παροχές του ΟΤΕ σε Siemens και Ericsson/Κόκκαλη. «Αν είχαν οι τρεις μαζί αποφασίσει μιαν αδιάβλητη διαγωνιστική διαδικασία, θα μπορούσαν να είχαν εξοικονομήσει πολλά δισ. Αλλά δεν έκαναν κάτι τέτοιο. Κάθισαν στο τραπέζι και τα βρήκαν».

Άλλο παράδειγμα: Μακεδονικό («θέμα των Σκοπίων» κατά την προσέγγιση Πορτοσάλτε). «Ήμουν υπέρ της άποψης ότι έπρεπε να βρούμε λύση. Ήμουν αντίθετος με αυτό το οποίο έκανε τότε ο Σαμαράς. Ναι, ό,τι κάναμε τώρα μπορούσαμε να το είχαμε κάνει πριν από 30 χρόνια». Και στο ερώτημα «Δεν σας ενοχλούσε να πάρουν τη λέξη “Μακεδονία”;», η απάντηση κάθετη, γνήσιος Μάνος: «Καθόλου. Έτσι κι αλλιώς την είχαν πάρει. Την είχαν. Δεν ήταν να πάρουν τίποτε».

Και ένα ακόμη παράδειγμα μέρες ελληνοτουρκικών που είναι: «Υποστήριζα από την εποχή που ήμουν υπουργός Βιομηχανίας –είχα τότε επαφή με το Υπουργείο Εξωτερικών– ότι πρέπει να ορίσουμε την υφαλοκρηπίδα μας, να την αποτυπώσουμε στον χάρτη, να πούμε αυτή είναι η υφαλοκρηπίδα. Οι Τούρκοι και τότε είχαν τραβήξει κάτι γραμμές και έλεγαν αυτή είναι η δική μας υφαλοκρηπίδα, άρα έτσι πρέπει να μοιράσουμε το Αιγαίο […]. Εμείς βγαίναμε από τα ρούχα μας, “παραβιάζετε το Διεθνές Δίκαιο”. Σχεδίασε και εσύ το δικό σου, πες αυτό είναι! Δεν το κάναμε ποτέ, κι εξακολουθούμε να μην το κάνουμε». Πάντως, στην ερώτηση Πορτοσάλτε «Η Τουρκία, με την τακτική μας μας σύρει;» ο Στέφανος Μάνος δεν διστάζει να πει: «Ασφαλώς μας σύρει. Μας σύρει διότι εμείς πάμε γυρεύοντας να συρθούμε […]. Ακολουθούμε μια κουτοπόνηρη, φοβική στάση».

Πιο απόμακρη η προσέλευση Μάνου στα χρόνια των Μνημονίων – πάντως δεν μπορεί να μην καταγράψει κανείς το «Δεν τελειώσαμε με τις χρεοκοπίες, θα έλθουν και καινούργιες χρεοκοπίες […]. Αρνούμαστε το αυτονόητο: να συμμαζέψουμε τα κρατικά μας έξοδα […]. Κοροϊδεύαμε και τον εαυτό μας, και τους τρίτους [μην εφαρμόζοντας τα συμφωνημένα με τα Μνημόνια]».

Τελευταία παρατήρηση: Ένα ξάφνιασμα προκαλεί εκ πρώτης όψεως η επιλογή του Άρη Πορτοσάλτε –ρομφαιοφόρου του αντι-ΣΥΡΙΖΑ κινήματος και υπ’ αυτήν την έννοια τενόρου της ελληνικής εκδοχής φιλελευθερισμού– να οδηγήσει την προσωπική κατάθεση/μαρτυρία του Στέφανου Μάνου. Πλην όμως, θα αναγνωρίσουμε ότι η αυτοσυγκράτηση του δημοσιογράφου, εδώ, και το στρώσιμο του εδάφους προκειμένου να ξετυλίξει τη δική του προσέγγιση ο δύσκολα τιθασευόμενος Μάνος έχουν δώσει ένα αληθινά χρήσιμο βιβλίο.

Α.Δ.Παπαγιαννίδης