Εδώ και τέσσερις δεκαετίες το Media Lab του ΜΙΤ ανιχνεύει τους νέους δρόμους στην εκπαιδευτική διαδικασία που ανοίγει η πρόοδος της τεχνολογίας

Οικονομική Επιθεώρηση, Μάϊος 2022, τ.1018

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

του Μιχάλη Μπλέτσα

To MIT Media Lab άνοιξε τις πόρτες του με τη σημερινή του μορφή το 1985. Αρχικά οι δραστηριότητές του περιστράφηκαν γύρω από τη σύγκλιση της πληροφορικής με τα media και τις εκδόσεις, αλλά γρήγορα επεκτάθηκαν σε όλο το φάσμα της διεπαφής του ανθρώπου με την τεχνολογία, προσπαθώντας να σκιαγραφήσει τις αλλαγές που θα επιφέρει η τεχνολογία στη ζωή μας στο μέλλον.

H σκέψη του Papert

Η επίδραση της τεχνολογίας στην Παιδεία είναι ίσως η πιο διαχρονικά σταθερή δραστηριότητα του εργαστηρίου από το ξεκίνημά του μέχρι και σήμερα. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε ένα από τα ιδρυτικά στελέχη του εργαστηρίου, τον καθηγητή εφαρμοσμένων μαθηματικών Seymour Papert. Η δουλειά του Papert είχε σαν αντικείμενο τη μάθηση, με κύρια επιρροή τις θεωρίες του δασκάλου του στη Γενεύη Jean Piaget. Τις θεωρίες αυτές τις συστηματοποίησε στον εποικοδομητισμό (constructionism) και τις δοκίμασε στην πράξη σε πολλά σχολεία σε όλο τον κόσμο. Αποτελούν δε και βασική αρχή του Media Lab, όπου οι φοιτητές κυρίως μαθαίνουν «κάνοντας» και πολύ λιγότερο κλασικά «διδασκόμενοι».

Ο Papert έβλεπε τους υπολογιστές σαν το ιδανικό μέσο εφαρμογής των θεωριών του από πολύ νωρίς (δεκαετία του ’60) και τις προσάρμοζε σε ένα περιβάλλον όπου κάθε παιδί θα είχε τον δικό του προσωπικό υπολογιστή για να τις κάνει πράξη. Στο πλαίσιο αυτό το Media Lab ανέπτυξε μια σειρά από τεχνολογίες για την εκπαίδευση, κάτι που συνεχίζεται με την ίδια ένταση και σήμερα.

Από τη Logo στα Lego

Το Media Lab εμπλούτισε με προγραμματιστικές δυνατότητες τα τουβλάκια της Lego, δημιουργώντας τη σειρά εκπαιδευτικής ρομποτικής “Lego Mindstorms”Όταν στη σκέψη του Papert ο προγραμματισμός είναι μια προσέγγιση της σκέψης και το debugging (η διόρθωση λαθών σε ένα πρόγραμμα υπολογιστή) μια προσέγγιση της μάθησης, η δημιουργία μιας εκπαιδευτικής γλώσσας προγραμματισμού ήταν μονόδρομος, οπότε και προέκυψε η Logo. Η Logo ζωγράφιζε στην οθόνη με μια χελωνίτσα η οποία βρισκόταν κάτω από τον έλεγχο του προγράμματος. Την ανάπτυξη της Logo ακολούθησε αμέσως η δημιουργία ενός εκπαιδευτικού robot «χελώνας», το οποίο ακολουθούσε τις οδηγίες του προγράμματος στον φυσικό χώρο, κάνοντας πιο απτή την αλληλεπίδραση με τον υπολογιστή.

Βασικός υποστηρικτής της έρευνας του Papert στο Media Lab ήταν από την αρχή η Lego, τα τουβλάκια, την οποία το Media Lab εμπλούτισε με προγραμματιστικές δυνατότητες. Το αποτέλεσμα ήταν η γνωστή σειρά εκπαιδευτικής ρομποτικής “Lego Mindstorms”, που πήραν το όνομά τους από το βιβλίο Mindstorms του Papert και εξελίσσονται συνεχώς μέχρι σήμερα.

Ταυτόχρονα στο Media Lab η ομάδα του Mitch Resnick, που ήταν διδακτορικός φοιτητής του Papert, ανέπτυσσε τη γραφική γλώσσα προγραμματισμού Scratch, η οποία με δεκάδες εκατομμύρια ενεργούς χρήστες αποτελεί πλέον την πιο δημοφιλή γλώσσα για την εισαγωγή του προγραμματισμού στη μαθησιακή διαδικασία παγκόσμια και την οποία πλέον αναπτύσσει και διαχειρίζεται ένα ξεχωριστό μη κερδοσκοπικό ίδρυμα που δημιουργήθηκε ειδικά γι’ αυτόν τον σκοπό.

Ένα laptop ανά παιδί

Ο καθηγητής Seymour Papert δοκίμασε στην πράξη τη θεωρία του εποικοδομητισμού, σε πολλά σχολεία ανά τον κόσμο. Σε αυτή βασίζεται και το Media Lab, όπου οι φοιτητές κυρίως μαθαίνουν «κάνοντας»

Η αρχή του 21ου αιώνα βρήκε τον ιδρυτή και διευθυντή του Media Lab, Νίκολας Νεγκροπόντε, να χρηματοδοτεί τη δημιουργία δύο σχολείων στην κατεστραμμένη από το καθεστώς των Ερυθρών Χμερ Καμπότζη. Τα σχολεία βρίσκονται σε περιοχή όπου εκείνη την εποχή δεν υπήρχε ηλεκτρικό και το κόστος των προσωπικών υπολογιστών (σε αναλογία 1 προς 1 με τους μαθητές) ήταν μακράν το μεγαλύτερο κόστος σε όλη την προσπάθεια (πληροφοριακά, όταν κάθε κτήριο κόστιζε $15Κ, ένα μεταχειρισμένο laptop κατάλληλο για τις συνθήκες της περιοχής κόστιζε $2Κ). Αυτό ήταν το έναυσμα για έρευνα στο Media Lab, για το πώς θα μπορούσε να μειωθεί δραστικά το κόστος των φορητών υπολογιστών έτσι ώστε αυτοί να γίνουν προσιτοί σε όσο δυνατόν περισσότερα παιδιά στον αναπτυσσόμενο κόσμο, έρευνα που τελικά οδήγησε στη δημιουργία του μη κερδοσκοπικού οργανισμού «Ένα laptop ανά παιδί» (One Laptop Per Child) για τον σχεδιασμό, την κατασκευή και διάθεση ενός λάπτοπ που έγινε γνωστό ως το «λάπτοπ των $100» (από την τιμή-τελικό στόχο).

Ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός «Ένα laptop ανά παιδί» κατάφερε να διαθέσει 2,5 εκατ. laptop σε παιδιά στον αναπτυσσόμενο κόσμο, με κόστος παραγωγής περί τα $160

Προς μεγάλη έκπληξη πολλών (κυρίως των μεγάλων εταιρειών του χώρου), το laptop έγινε πραγματικότητα και 2,5 εκατομμύρια από αυτά διανεμήθηκαν σε παιδιά, κυρίως στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Μπορεί η τιμή-στόχος να μην επιτεύχθηκε (τα περισσότερα laptop είχαν κόστος γύρω στα $160) και το λογισμικό του να μην πέρασε ποτέ το στάδιο beta, αλλά η βιομηχανία ωθήθηκε να κάνει τους υπολογιστές πολύ πιο προσιτούς (οι Intel και Microsoft απάντησαν αμέσως με τα netbooks στο ίδιο περίπου κόστος) και κανείς δεν μιλάει πλέον για ξεχωριστά εργαστήρια πληροφορικής στα σχολεία. Το όραμα του Seymour Papert να έχει το κάθε παιδί τον προσωπικό του υπολογιστή είναι πλέον πραγματικότητα.

Τα jibo

Σήμερα το εργαστήριο συνεχίζει την έρευνά του για την εκπαίδευση με αμείωτο ρυθμό. Από τη χρήση μικρών εκφραστικών ρομπότ (τα jibo) σε ρόλο προσωπικών προπονητών μάθησης για μικρά παιδιά μέχρι τη δημιουργία προγραμμάτων και μαθημάτων για την εισαγωγή της κατανόησης της τεχνητής νοημοσύνης/μηχανικής μάθησης και των εφαρμογών της σε παιδιά του δημοτικού, το Media Lab συνεχίζει την παράδοσή του, γιατί βασικός πυλώνας της φιλοσοφίας του παραμένει η θέση ότι για κάθε μεγάλο πρόβλημα που απασχολεί τον πλανήτη σήμερα η παιδεία αποτελεί βασικό συστατικό της λύσης.