Οικοδομώντας το έθνος: Ομοεθνείς, πρόσφυγες, μειονότητες

Χάρης Μυλωνάς, Πρόλογος: Γ. Θ. Μαυρογορδάτος

Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2016, σελίδες 408, τιμή εκδότη: 18 ευρώ

Δυσοίωνα επίκαιρο όταν κυκλοφόρησε –με νωπή τη μνήμη από τη γεωπολιτική επίδραση του nation-building, της οικοδόμησης εθνών ή εθνογένεσης (όπως το πάρει κανείς: η δεύτερη λέξη βέβαια έχει μια συνήχηση με την εθνοκάθαρση), από την οποία προσπαθεί να απομακρύνει τον συνειρμό, ήδη, ο πρόλογος Μαυρογορδάτου, στον χώρο των Βαλκανίων, ο οποίος και αποτελεί και τον βασικό καμβά μελέτης του Χάρη Μυλωνά– αρχικά ως The Politics of NationBuilding: Making CoNationals, Refugees and Minorities, από το Cambridge University Press το 2012, το βιβλίο αυτό του Χάρη Μυλωνά δεν χάνει την ερμηνευτική χρησιμότητά του και στην τωρινή στροφή των πραγμάτων. Αρκεί να δει κανείς προς Ουκρανία μεριά…

Κατά έναν ιδιότυπο τρόπο, αντιθέτως, η προβληματική του πόσο ρόλο διαδραματίζει συγκριτικά η εσωτερική πολιτική/η απόφαση του πολιτικού συστήματος ενός κράτους (αναθεωρητική ή προσκολλημένη στο status quo;) απέναντι σε μη επικρατούσες/μη αφομοιωμένες ομάδες εθνοτικά ορισμένου πληθυσμού και πόσο ρόλο διεκδικούν οι εξωτερικές δυνάμεις που «χειραγωγούν» τις ομάδες αυτές (αναγνωρίζονται ως συμμαχικές ή ως ανταγωνιστικές της χώρας; Και ο ανταγωνισμός αυτός τι λογής έκφραση προσλαμβάνει;) καταλήγει να είναι μια προβληματική που στα χρόνια μας εντείνεται. Δυσάρεστα. Ενίοτε και επικίνδυνα.

Γιατί μπορεί ο Χ. Μυλωνάς να χρησιμοποιεί ως βασικό υλικό τα Βαλκάνια και την Εγγύς Ανατολή του Μεσοπολέμου (με αυτονόητη προβολή στα τέλη του προηγούμενου και στην αρχή του τωρινού αιώνα), ωστόσο δεν αφήνει έξω και τους ρωσόφωνους πληθυσμούς της Εσθονίας ή τη θιβετιανή περιπέτεια της Κίνας. Η τωρινή διάσταση Ουκρανίας ξυπνά παρόμοια αντανακλαστικά, η Αφρική σχεδόν ολόκληρη παρομοίως.

Η μεθοδολογική προσέγγιση και η αναλυτική διάθεση Μυλωνά, ιδιαίτατα όσον αφορά τον ρόλο των εξωτερικών δυνάμεων τόσο για τις τυχόν μειονότητες όσο και για τις προσφυγικές ροές, καθώς και εκείνον των διαθέσεων ενσωμάτωσης πληθυσμών από το πολιτικό σύστημα των χωρών που φιλοξενούν μειονότητες ή/και υποδέχονται προσφυγικά ρεύματα (όταν δε τα δύο συναντώνται, σπινθήρες!), μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο εργαλείο όσο ο 21ος αιώνας θα προχωρά. Κοιτάζοντας σε παραμορφωτικό καθρέφτη, ή σε διορθωτικό κάτοπτρο, τον επιβαρυμένο 20ό.

Α.Δ. Παπαγιαννίδης