Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2021, τ.1013

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ του Νίκου Παπανδρέου

Ο Μπάιντεν σώζει τον καπιταλισμό

Αρχές Νοεμβρίου, μετά από μια μεγάλη πολιτική μάχη, η κυβέρνηση Μπάιντεν κατόρθωσε τελικά να νομοθετήσει ένα πρόγραμμα επενδύσεων αξίας 1,2 τρισ. δολαρίων. Ο νόμος ονομάζεται Infrastructure Investment and Jobs Act. Με όποια κριτήρια και αν υιοθετήσουμε, το συγκεκριμένο πρόγραμμα ξεπερνάει σε όγκο και σε εύρος το New Deal του Ρούζβελτ. Οι δαπάνες Μπάιντεν αγγίζουν κάθε τομέα της οικονομίας: τις μεταφορές, το νερό, την ενέργεια, την ευρυζωνικότητα και την αποκατάσταση και προστασία της φύσης.

Το μέγεθος του πακέτου αξίζει μια βαθύτερη ματιά. Περίπου 290 δισ. δολάρια θα πάνε σε δρόμους και γέφυρες, σιδηροδρόμους, μέσα μαζικής μεταφοράς, αεροδρόμια, λιμάνια και ποτάμια, λεωφορεία και φέριμποτ χαμηλών εκπομπών διοξειδίου, στην έρευνα σε φόρτωση ηλεκτρικών μέσων μεταφοράς και στην καλύτερη σύνδεση απομακρυσμένων περιοχών.

Για τη βελτίωση του διαδικτύου και την «ευρυζωνικότητα» της χώρας, ο προϋπολογισμός φτάνει τα 65 δισ. Για την αντιμετώπιση της ρύπανσης από παλιότερα (legacy pollution), άλλα 21 δισ. Για την αντικατάσταση του μολύβδου στους σωλήνες διοχέτευσης νερού ο προϋπολογισμός φτάνει τα 15 δισ. Το πρόγραμμα για το καθαρό πόσιμο νερό που «λίμναζε» λόγω συμφερόντων τώρα θα λάβει 12 δισ. τον χρόνο.

Όλα αυτά κτίζουν πάνω σε υπάρχοντα δημοσιονομικά προγράμματα, που λόγω στενοκεφαλιάς και της άρνησης των συντηρητικών τύπου Τραμπ στερήθηκαν πόρους. Υπάρχουν γέφυρες και δρόμοι που έχουν να συντηρηθούν από τον πόλεμο!

 

Το νέο πρόγραμμα μείωσης άνθρακα –αξίας 6,4 δισεκατομμυρίων δολαρίων– θα διοχετεύσει τη χρηματοδότηση σε μονοπάτια ποδηλάτων και πεζών, και στη βελτίωση μη ενεργοβόρων μέσων μεταφοράς. Εν τω μεταξύ, επενδύονται περίπου 15 δισεκατομμύρια δολάρια σε φορτιστές ηλεκτρικών οχημάτων και στα ηλεκτρικά λεωφορεία. Σκοπός του προγράμματος για την ευρυζωνικότητα (το δικό μας 5G) είναι να κλείσει το «ψηφιακό χάσμα» ανάμεσα στους έχοντες και μη έχοντες.

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα είχε και τη στήριξη ορισμένων συντηρητικών γερουσιαστών και έτσι πέρασε με σχετική άνεση. Όμως ο Μπάιντεν δεν σταματάει εδώ. Θέλει να περάσει από τη Γερουσία (όπου οι ψήφοι των δύο κομμάτων είναι 50-50) και ένα άλλο μεγαλύτερο επενδυτικό πακέτο, που για τους συντηρητικούς θυμίζει εποχές… ΠΑΣΟΚ!

Ονομάζετε Βuild Back Better Plan ή American Families Plan. O προϋπολογισμός φτάνει τα 2 τρισ. δολάρια. Αν εγκριθεί και αυτό, μιλάμε για επενδύσεις της τάξης των 3,2 τρισ. – ένα τολμηρό αναπτυξιακό πρόγραμμα που ίσως μας βγάλει από τη μακρόχρονη κρίση που ξεκίνησε το 2008.

Σκοπός του προγράμματος είναι να ξανακτίσει τη «ραχοκοκαλιά» της χώρας, δηλαδή όπως λέει ο Μπάιντεν, τη μεσαία τάξη, που τη θεωρεί την κινητήρια δύναμη της οικονομίας. Σημειώνω ότι εδώ και δεκαετίες η επίσημη πολιτική ήταν η θεωρία του Trickle Down, δηλαδή ας αναπτυχθεί η οικονομία όπως θέλει, ας αυξηθεί η ανισότητα και ο αριθμός δισεκατομμυριούχων, εφόσον κάπως θα διοχευτευθεί αυτός ο πλούτος «προς τα κάτω». Αμ δε. Η πολιτική του Μπάιντεν είναι να κλείσει την ανισότητα φορολογώντας τους πολύ πλούσιους και με αυτά τα έσοδα να χρηματοδοτήσει κοινωνικά προγράμματα. Κατά τους συντηρητικούς και πολέμιους του Μπάιντεν το πρόγραμμα φέρνει τον κομμουνισμό στις ΗΠΑ.

Σε γενικές γραμμές το Build Back Better Plan υιοθετεί πολλά κοινωνικά προγράμματα που η Ευρώπη και η Ελλάδα τα θεωρεί δεδομένα: ελεύθερη παιδεία για όλα τα παιδιά 3-4 ετών και βελτίωση της ποιότητας της εκπαίδευσης. Κάλυψη με πιο προοδευτικό υγειονομικό σύστημα της υγείας της οικογένειας με εισόδημα κάτω από μισό εκατομμύριο για τα παιδιά – που αριθμούν20 εκατομμύρια σε αριθμό. Αντίστοιχα προγράμματα στήριξης υπάρχουν για την «τρίτη γενιά» των άνω των 65: καλύτερη υγειονομική περίθαλψη, επιδοτήσεις για τους φτωχούς, βοήθεια στο σπίτι, ποιοτικά «σπίτια ευγηρίας» και άλλα αντίστοιχα. Ζήτω το ΠΑΣΟΚ!

Αλλά πέραν του χιούμορ ο Μπάιντεν θέλει να αντιμετωπίσει όχι μόνο τη φτώχια αλλά και την περιθωριοποίηση των γυναικών και των έγχρωμων ειδικά πολιτών της Αμερικής. Η πολιτική εμπνέεται από μια φράση που ίσως σε εμάς ηχεί περίεργα και ονομάζεται Reinforcement of Community Resilience ή σε μετάφραση «ενίσχυση της ανθεκτικότητας της κοινότητας». Αυτά ακούνε οι συντηρητικοί και λυσσάνε. Ειδική μνεία γίνεται ώστε οι καταπιεσμένοι της Αμερικής, όπως οι μαύροι, να μην μείνουν εκτός από τα οφέλη της αναμενόμενης έκρηξης στην ανάπτυξη που προβλέπεται.

Και εδώ η έμφαση είναι πώς θα αντιμετωπίσουν οι φτωχότερες τάξεις τις τρομακτικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής. Αλλιώς αντέχει να καεί ή να πλημμυρίσει το σπίτι του ο πλούσιος και αλλιώς ο κακομοίρης που δεν έχει τη βαθιά τσέπη να αγοράσει νέο σπίτι – όπου οι άνθρωποι αυτοί είναι συνήθως και ανασφάλιστοι.

«Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει όλους εξίσου στις Ηνωμένες Πολιτείες», σύμφωνα με τη Rachel Morello-Frosch, επικεφαλής συγγραφέα του The Climate Gap. «Οι έγχρωμοι και οι φτωχοί θα πληγούν περισσότερο – εκτός αν παρέμβουν εκλεγμένοι αξιωματούχοι και άλλοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής».

Τα περιβαλλοντικά βάρη και τα οφέλη κατανέμονται άνισα σε φυλετικές και κοινωνικοοικονομικές γραμμές. Τούτο δεν αφορά μόνο την κλιματική αλλαγή, αλλά και τη ρύπανση του αέρα, του νερού και της γης. Παράδειγμα: σύμφωνα με το Ίδρυμα Άσθματος και Αλλεργιών της Αμερικής, οι μαύροι έχουν σχεδόν 3 φορές περισσότερες πιθανότητες να πεθάνουν από αιτίες που σχετίζονται με το άσθμα από τους λευκούς ομολόγους τους. Σχεδόν 1 στους 2 Λατίνους στις ΗΠΑ ζει σε περιοχές όπου ο αέρας είναι επικίνδυνος. Τα στοιχεία τα αναρτά μια οργάνωση με την ονομασία Πράσινοι Λατίνοι! Οι Εσκιμώοι στην Αλάσκα υποφέρει από τον γρήγορο ρυθμό της αύξησης της θερμοκρασίας και το λιώσιμο των παγετώνων.

Είχαν προβλεφθεί αρκετές δράσεις για τη στήριξη των φτωχών από τον Ομπάμα, αλλά ένα από τα πρώτα πράγματα που έκανε ο λαοφιλής Τραμπ στην καταστροφική του τετραετία ήταν να αποσύρει τις αποφάσεις για την προστασία αυτών των κοινοτήτων.

Η εφαρμογή των δύο αυτών προϋπολογισμών (υπάρχει και τρίτος!) θα απαιτήσει μια ώριμη σχέση ιδιωτικού και δημοσίου τομέα. Θα χρειαστεί να προσληφθούν ένα σωρό ειδικότητες από τη μεσαία τάξη, προπαντός αρχιτέκτονες, προγραμματιστές, κατασκευαστές μηχανικοί περιβάλλοντος και πολλοί ακόμη που σήμερα είναι και άνεργοι.

Η κατασκευή νέων υποδομών απαιτεί επίσης πολλά προϊόντα όπως χάλυβα, τσιμέντο, ξυλεία και άλλα, μαζί με νέα οχήματα χαμηλής ως και μηδενικής ρύπανσης. Νέοι κανόνες πολεοδομίας θα επιβάλουν πολλά έργα κατασκευής ακινήτων με σεβασμό στο περιβάλλον. Φυσικά, ένα πρόβλημα που θα αντιμετωπίσει άμεσα η Αμερική και όλοι μας είναι ότι το πρόγραμμα του Μπάιντεν θα πιέσει τις ήδη πιεσμένες αλυσίδες εφοδιασμού και ίσως δημιουργηθούν ελλείψεις που θα επηρεάσουν και τη δική μας οικονομία.

Το συντηρητικό κατεστημένο, βλέποντας πόσο κοινωνικό είναι το πρόγραμμα του Μπάιντεν και γνωρίζοντας ότι ένα μεγάλο μέρος των Αμερικανών συμφωνεί με αυτό, το έχει ονομάσει Build Back Socialist Plan. Πάντα όμως είχαν αυτή την άρρωστη τύφλωση στην πραγματικότητα: τις τελευταίες δεκαετίες χαρακτηρίζουν κάθε νέα προσπάθεια επέκτασης κοινωνικών προγραμμάτων ως μια υπαρξιακή απειλή για την ελευθερία. Το New Deal ήταν κομμουνιστικό, η θέσπιση του Medicare (υγειονομική περίθαλψη συνταξιούχων) ήταν λυκόφως της αμερικανικής ελευθερίας, η αύξηση των φόρων του Μπιλ Κλίντον ένας άγριος ταξικός πόλεμος και η υποχρεωτική ασφαλιστική κάλυψη του Ομπάμα (το Obamacare) μια σοσιαλιστική πλοκή. Τώρα έχει σημάνει το πραγματικό τέλος του καπιταλισμού! Η δική μου ταπεινή ανάλυση είναι ότι πρώτη φορά στη γενιά μας η οικονομική πολιτική της Αμερικής είναι στον σωστό δρόμο και τείνει να δώσει στον καπιταλισμό μια μεγάλη ώθηση προς τα εμπρός αντί να τον σκοτώσει.