Την επόμενη δεκαετία τα ψηφιακά νομίσματα απειλούν να πάρουν τη θέση των τραπεζών, με μεγάλες συνέπειες για την απασχόληση και τον τρόπο ζωής μας

Οικονομική Επιθεώρηση, Μάρτιος 2022, τ.1016

ΜΑΤΙΕΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ

του Νίκου Παπανδρέου

Πριν από περίπου δέκα χρόνια η μητέρα μου μου είπε ότι είχε γνωρίσει κάποιους που ασχολούνταν με μια νέα τεχνολογία – που έβγαζε χρήματα από το σπίτι. Στο σπίτι τους είδα τις πρώτες «φάρμες» για την «εξόρυξη» ψηφιακών νομισμάτων. Κάθε συσκευή είχε 6 βιντεοκάρτες φορτωμένες σε έναν μεταλλικό φοριαμό, αν θέλετε, συνδεδεμένες μεταξύ τους με πολλά καλώδια. Η δουλειά της συσκευής («φάρμας» στην αργκό) ήταν να ψάχνει στο διαδίκτυο για συγκεκριμένους αλγόριθμους. Ο πρώτος που τους βρίσκει ανταμείβεται με ψηφιακό χρήμα. Αυτή η φάρμα ήταν μια πρωτόγονη homemade κατασκευή. Οι έτοιμες φάρμες, που κάθε δύο χρόνια βελτιώνονται και ακριβαίνουν, κοστίζουν μεταξύ πέντε και δεκαπέντε χιλιάδων ευρώ.

Αναζητώντας τον αλγόριθμο

Το να βρίσκεις στο διαδίκτυο έναν αλγόριθμο είναι ο τρόπος με τον οποίο επικυρώνεις το ψηφιακό νόμισμα και το θέτεις στη συνέχεια σε «κυκλοφορία». Είναι δηλαδή σαν να αποδεικνύεις ότι το χαρτονόμισμα των 50 ευρώ δεν είναι πλαστό. Αντί όμως για τα απλά σκαναρίσματα στα μαγαζιά όταν ψωνίζεις, ο έλεγχος της γνησιότητας ενός ψηφιακού νομίσματος είναι χρονοβόρος και «ρευματοβόρος».

Γι’ αυτήν την εργασία επικύρωσης πληρώνεσαι. Μπαίνει στο ψηφιακό σου πορτοφόλι μια πληρωμή σε ψηφιακό νόμισμα. Η αξία της πληρωμής έχει σχέση με τη δυσκολία και τον χρόνο που χρειάστηκε για να γίνει όλη αυτή η δουλειά. Το νέο νόμισμα που επικυρώνεται μπαίνει σε κυκλοφορία. Σαν να έχει αυξήσει η κεντρική τράπεζα τον αριθμό των ευρώ σε κυκλοφορία. Κατόπιν τούτου, το νόμισμα μετατρέπεται σε ευρώ προς χρήση για όποια αγορά θέλετε.

Επειδή η εξόρυξη γίνεται μαζικά από αυτόνομους παίκτες ανά τον πλανήτη, είναι νόμισμα που δεν βρίσκεται υπό τον έλεγχο καμίας κεντρικής τράπεζας. Και η ευκολία των συναλλαγών σχεδόν ακυρώνει την ανάγκη της τράπεζας. Για παράδειγμα, προσφάτως ένας φίλος μου αγόρασε μια παλιά μου οθόνη με ψηφιακό νόμισμα. Μου έκανε ηλεκτρονική μεταφορά. Έστειλε δηλαδή 0,00043 ενός ψηφιακού νομίσματος (ethereum) αξίας 150 ευρώ. Αμέσως το μετέτρεψα σε ευρώ.

Ισχυρές διακυμάνσεις

Εδώ πάμε στο δεύτερο μέρος της εξίσωσης. Δηλαδή γιατί το μετέτρεψα σε ευρώ αμέσως; Διότι πέραν της χρήσης του ψηφιακού νομίσματος ως κανονικού χρήματος (που δεν ελέγχεται από την κεντρική τράπεζα), τα ψηφιακά νομίσματα έχουν και έναν δεύτερο ρόλο: έχουν γίνει κάτι σαν μετοχές! Σήμερα δηλαδή μπορεί ο καθένας πολύ εύκολα, κατεβάζοντας ένα app στο κινητό του, να αγοράσει ή να πουλήσει μια τεράστια γκάμα ψηφιακών νομισμάτων. Το bitcoin είναι η ναυαρχίδα, όπως το δολάριο για τα νομίσματα, το σημείο αναφοράς. Υπάρχει το ethereum και το doge και εκατοντάδες άλλα. Γιατί έσπευσα να αλλάξω τα ethereum για την οθόνη μου σε ευρώ; Επειδή τα ψηφιακά νομίσματα είναι εξαιρετικά ασταθή στην αξία τους. Μπορεί την ίδια μέρα να πέσουν 10% ή να ανέβουν άλλο τόσο.

Οι τιμές αγοράς και πώλησης σε αυτό το άτυπο χρηματιστήριο δεν προσδιορίζονται μόνο από το supply side, δηλαδή την εξόρυξη και την επικύρωση νομισμάτων, αλλά και από τη ζήτηση. Τι επηρεάζει τη ζήτηση; Όχι οι οικονομίες ή κάποια γνωστά fundamentals.

Για παράδειγμα, o Ίλον Μασκ ανακοίνωσε πέρσι ότι θα δεχτεί bitcoin για την αγορά των Tesla. Εν τω μεταξύ πριν από την ανακοίνωση είχε ήδη προχωρήσει σε μεγάλη αγορά bitcoin στην τιμή των 20.000 δολαρίων ανά bitcoin. Μετά την ανακοίνωση, η τιμή ανέβηκε στις 50.000 δολ., όπου και πούλησε ένα μέρος της αγοράς με κέρδος 100 εκατ. δολ. Έκτοτε ακύρωσε την πρόταση αυτή επειδή η εξόρυξη είναι εξαιρετικά ρυπογόνος λόγω τεράστιας χρήσης ηλεκτρισμού.

Θεσμικό πλαίσιο

Έχοντας κάνει αυτή τη λεπτομερή ανάλυση της λειτουργίας των ψηφιακών νομισμάτων, ας πάμε στη γενικότερη θεώρησή τους. Πρώτον, ακόμη να ξεκαθαρίσει το τοπίο. Κάποιοι λένε ότι πρέπει να πάψουν να υπάρχουν αυτά τα νομίσματα επειδή δημιουργούν ένα νέο και ανεξέλεγκτο νόμισμα, αφαιρώντας ένα όπλο οικονομικής πολιτικής – δηλαδή τον έλεγχο της κυκλοφορίας των νομισμάτων.

Τα κέρδη σε πολλές χώρες είναι αφορολόγητα. Δηλαδή, αν είχες αγοράσει 100 bitcoin πριν από 5 χρόνια, σήμερα μπορεί να έχεις κέρδη 3-6 εκατομμύρια. Αυτά δεν είναι παράνομα, αλλά πρέπει κάπως να φορολογηθούν, το οποίο σημαίνει όμως μια αποδοχή του ψηφιακού νομίσματος από τις Αρχές.

Το 2019 η Αμερική τα ενέταξε ως φορολογήσιμα – είτε ως εισόδημα είτε ως μετοχές. Ζητάει από τους πολίτες να τα δηλώσουν. Όμως η ίδια η IRS της Αμερικής δεν μπορεί να ελέγξει τις κινήσεις των πολίτων με ψηφιακά πορτοφόλια επειδή πολλές συναλλαγές μένουν εκτός τραπεζικού συστήματος.

H κατάσταση παραμένει μπερδεμένη. Στα ψηφιακά καζίνο μπορεί με ευκολία ένας παίκτης να βάλει ένα ή δέκα εκατομμύρια σε στοίχημα με ψηφιακό νόμισμα, ενώ πριν από λίγα χρόνια έπρεπε να πάρει άδεια από τράπεζα για να κινήσει τέτοιο ύψος χρημάτων. Τι γίνεται με αυτά τα κέρδη; Έχω ακούσει από άτομα που ασχολούνται με τον ηλεκτρονικό τζόγο για μυθικά στοιχήματα αξίας ένα δισ.!

Στην πρόσφατη Διάσκεψη Ασφαλείας στο Μόναχο, όπου έδωσε το «παρών» και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, τα θέμα των κρυπτονομισμάτων ήταν στην ατζέντα. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ανοιχτή σε κρυπτονομίσματα, συμπεριλαμβανομένου του bitcoin ή ενός ψηφιακού ευρώ» είπε η Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ Ίλβα Γιόχανσον. Τόνισε όμως ότι πρέπει πρώτα να ενισχυθούν οι κανονισμοί για να αποφευχθεί η απάτη. Ο φόβος της είναι δικαιολογημένος: οι εγκληματικές οργανώσεις και οι τρομοκράτες μπορούν να εκμεταλλευτούν την ανωνυμία που επιτρέπεται από ορισμένα δίκτυα και να βρούνε τρόπους πληρωμής χωρίς έλεγχο.

Η διεθνείς εικόνα

Σήμερα υπολογίζεται ότι η αξία των ψηφιακών νομισμάτων φτάνει πάνω από τα 2,5 τρισ. δολ. Το Λιχτενστάιν έχει ανοίξει την πρώτη καθαρά ψηφιακή τράπεζα που δέχεται όλα τα κρυπτονομίσματα. Το Άμπου Ντάμπι ανακοίνωσε ότι θα δώσει άδειες για την επίσημη εξόρυξη νομισμάτων, αφήνοντας να ανθήσουν φάρμες εξόρυξης παντού. Η Ισλανδία πρωτοπορεί στην εξόρυξη λόγο φτηνού ρεύματος.

Από την άλλη, πριν από λίγο η Ρωσία και η Κίνα, για διαφορετικούς λόγους, κήρυξαν τα ψηφιακά νομίσματα παράνομα. Η Κίνα επειδή δεν θέλει να χάσει τον έλεγχο της οικονομίας. Η Ρωσία επειδή βλέπει ότι απλοί πολίτες το έχουν γυρίσει σε φάρμες με μεγάλη και ρυπογόνο χρήση ρεύματος για τις φάρμες. Στη Σιβηρία εκατοντάδες πολίτες έχουν εκμεταλλευτεί τη χαμηλή τιμή του ρεύματος για να στήσουν φάρμες στα σπίτια τους, σε βαθμό να κινδυνεύει πια η παροχή ρεύματος σε πόλεις όπως το Μινσκ και το Ιρκούτσκ. Βγάζουν έτσι τρεις με τέσσερεις φορές τον μισθό τους χωρίς να βγαίνουν έξω και να παγώνουν.

Ο νεοεκλεγείς δήμαρχος της Νέας Υόρκης, Έρικ Άνταμς, είπε ότι θα έπαιρνε τους τρεις πρώτους μισθούς του σε bitcoin. Ίσως σε σύντομο χρόνο έτσι θα γίνει και με όλους μας.

Οι θαυμαστές προβλέπουν ότι το ψηφιακό νόμισμα θα εκτοπίσει όλα τα παραδοσιακά νομίσματα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Δυστυχώς, κάπου εκεί μας πηγαίνει η παγκόσμια οικονομία. Πιστεύω ότι τα ψηφιακά νομίσματα θα πάρουν τη θέση τους στα επόμενα δέκα χρόνια των τραπεζών μας, με μεγάλες συνέπειες για την απασχόληση και τον τρόπο ζωής μας.

Όσο και για τη δική μου μικρή επένδυση σε μια μικρή φάρμα κατόπιν παρότρυνσης της μητέρας μου, ούτε έβγαλα ούτε έχασα. Η φάρμα αυτή –την ξεπέρασαν οι νέες τεχνολογίες…– έχει πάρει πια τη θέση της μαζί με τα παλιά κινητά στο άτυπο μουσείο τεχνολογίας που κτίζουμε όλοι σπίτι μας…