Η τεράστια δυναμική της σύμπραξης τουρισμού και αθλητισμού για Ελλάδα και Κύπρο

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούνιος 2022, τ.1019

AΘΛΗΤΙΣΜΟΣ

του Χρήστου Αναγνωστόπουλου* και της Γιώτας Σκιτίνη**

 

Ως δύο κοινωνικά φαινόμενα που κινητοποιούν εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο και εκπροσωπούν κοινές αξίες και στόχους, ο τουρισμός και ο αθλητισμός δημιουργούν αναμφίβολα μια τεράστια δυναμική. Πράγματι, ο τουρισμός θεωρείται η μεγαλύτερη βιομηχανία στον κόσμο συνεισφέροντας το 9% του ΑΕΠ σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ προσφέρει επίσης, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού, 1 στις 11 θέσεις εργασίας. Από την άλλη, με βάση την Έκθεση για την Παγκόσμια Αθλητική Αγορά του 2020,[1] η τελευταία αναμένεται να φτάσει σε αξία τα 556,1 δισεκατομμύρια δολάρια το 2023. Η γένεση του αθλητικού τουρισμού συνίσταται στον συνδυασμό των αθλητικών δραστηριοτήτων με τον χρόνο των διακοπών. Μήπως όμως, επιπλέον, ο αθλητικός τουρισμός είναι και μεγαλύτερος από το άθροισμα των μερών του;

Στην Ελλάδα, ο αθλητικός τουρισμός θεωρείται ένας τομέας με σημαντική ανοδική πορεία, παρουσιάζοντας σημαντικότατη ανάπτυξη. Σημειώνουμε ότι η χώρα εισέπραξε από τον εισερχόμενο τουρισμό, μόνο από τις χώρες της Ζώνης του Ευρώ (ΖτΕ), περίπου 7,7 δισ. ευρώ το 2019 (44% επί του συνόλου). Δεδομένου ότι οι εισπράξεις από τη ΖτΕ τους εννέα πρώτους μήνες του 2021 ανήλθαν στο 68% των αντίστοιχων εννέα πρώτων μηνών του 2019,[2] εύλογα θα υπέθετε κάποιος ότι ο αθλητικός τουρισμός έχει (ή θα έχει) έναν σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στην παραπάνω εικόνα. Στην Κύπρο, από την άλλη, σύμφωνα με στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της χώρας και του Υφυπουργείου Τουρισμού, κατά το 2017 περισσότεροι από 32.500 αθλητικοί επισκέπτες κατέφθασαν στην Κύπρο· η εκτιμώμενη δαπάνη ανά επισκέπτη ανήλθε στα 1.479 ευρώ, με τα συνολικά έσοδα από τον αθλητικό τουρισμό να εκτιμώνται στα 48 εκατ.

Πέραν των κοινωνικοοικονομικών οφελών που δύναται να αποφέρει σε έναν προορισμό, ο αθλητικός τουρισμός μπορεί να δημιουργήσει ένα ευρύ φάσμα βιώσιμης ανάπτυξης σε πολλαπλά επίπεδα· γι’ αυτό και σήμερα παρατηρούμε ότι ιεραρχείται ψηλά στις προτεραιότητες των εθνικών σχεδιασμών διαφόρων χωρών. Τόσο ο Ελληνικός Οργανισμός Τουρισμού όσο και το Υφυπουργείο Τουρισμού της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε συνεργασία με αρμόδιους εθνικούς φορείς, σχεδιάζουν τη διαφοροποίηση του τουριστικού τους προϊόντος και τη σταθερή προαγωγή του μέσω της προβολής και της προώθησης θεματικών/εναλλακτικών προϊόντων ‒ ανάμεσά τους και ο αθλητικός τουρισμός.

Ορίζοντας τον αθλητικό τουρισμό

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις πρόσφατες ρυθμίσεις για τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου στον τομέα του τουρισμού (Ν. 4582/2018, ΦΕΚ 208Α/11-12-2018 «Θεματικός Τουρισμός – Ειδικές Μορφές Τουρισμού»), ως αθλητικός τουρισμός νοείται κάθε ανάμειξη, ενεργητική ή/και παθητική, σε αθλητικές δραστηριότητες εντασσόμενες στο πλαίσιο του τουρισμού ως επιλογή και με πρωτεύοντα στόχο την ψυχαγωγία και την ήπια άθληση, και όχι τη συμμετοχή σε αθλητικά δρώμενα ή την προετοιμασία για αυτά. Κατά μία έννοια, αυτό ερμηνεύεται ως έμφαση στον τουρισμό, στο ταξίδι, και με αφορμή αυτό μπορεί κάποιος να συμμετάσχει σε αθλητική δραστηριότητα ή στην παρακολούθησή της. Βεβαίως, το προαναφερθέν νομικό πλαίσιο αναγνωρίζει ρητά ότι οι σχετικές με τον τουρισμό αθλητικές δραστηριότητες περιλαμβάνουν: α) την ενεργητική, μεμονωμένα ή σε ομάδα, συμμετοχή του τουρίστα-επισκέπτη σε ένα άθλημα ή/και σε αθλητικές εκδηλώσεις, β) την προσωπική εξέλιξη ή βελτίωση της κατάρτισης σε ένα άθλημα, μεμονωμένα ή σε ομάδα, γ) την παρακολούθηση αθλήματος ως θεατής ή υποστηρικτής μιας ομάδας, ενός αθλήματος ή μιας αθλητικής διοργάνωσης, δ) την επίσκεψη σε τοποθεσίες και μέρη που σχετίζονται με την ιστορία, την πολιτιστική κληρονομιά, την κουλτούρα του αθλήματος ή ενός αθλητικού μύθου (sporting legend) και ε) τη βελτίωση της υγείας, φυσικής κατάστασης και ευεξίας μέσω της αθλητικής δραστηριότητας.

 

Οφέλη

Εκτός από τρόπος προαγωγής της υγείας, ο αθλητισμός με την έννοια της ενασχόλησης και συμμετοχής, ή απλώς με την έννοια της θέασης κάποιας αθλητικής δραστηριότητας, προωθεί την ανάπτυξη σχέσεων μεταξύ των λαών παγκοσμίως και κατ’ επέκταση συσχετίζεται με πλευρές της εξωτερικής πολιτικής κρατικών αρχών. Επιπλέον, σε ένα διαφορετικό επίπεδο, διοργανώσεις και εκδηλώσεις αθλητικού τουρισμού δίνουν ζωντάνια και συνδέουν τις περιοχές και τον πολιτισμό τους με τις μοναδικές εμπειρίες των επισκεπτών. Μπορούν να αναφερθούν παραδείγματα όπως, μεταξύ άλλων, η περίπτωση του δήμου Λουτρακίου-Περαχώρας στην Ελλάδα, όπου τα τελευταία χρόνια γίνεται συντονισμένη και μεθοδική προσπάθεια αξιοποίησης των δυνατοτήτων της περιοχής για προγράμματα αθλητικού τουρισμού, εθνικής και διεθνούς απήχησης και εμβέλειας. Πράγματι, έχει παρατηρηθεί ότι οι μικρές διοργανώσεις αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο, καθιερώνονται και διευρύνουν την επισκεψιμότητά τους. Ειδικότερα για φέτος, σε ένα κλίμα χαλάρωσης των πανδημικών περιορισμών, έχει αξία να αναφέρουμε ότι αναμένεται έκρηξη στην αυτοπρόσωπη παρακολούθηση αθλητικών θεαμάτων – με βάση την έρευνα που δημοσιεύθηκε ως μέρος του Mastercard Sport Economy Index, τα ζωντανά αθλητικά θεάματα θα παρουσιάσουν φέτος αύξηση 60% στην προσέλκυση νέων και παλαιών φιλάθλων σε σύγκριση με πέρυσι, παρά τους διαφορετικούς περιορισμούς λόγω COVID-19 στην Ευρώπη.

Περαιτέρω, δεν πρέπει να λησμονούμε ότι μέσω των αθλητικών γεγονότων και εκδηλώσεων ενισχύονται η κοινωνικοποίηση, η ομαδικότητα, ο σεβασμός στη διαφορετικότητα, ενώ ενθαρρύνεται η ενσωμάτωση διαφορετικών κοινωνικών ομάδων στο ευρύτερο σύνολο. Αυτά προσμετρώνται επίσης στα οφέλη του αθλητισμού, σωρεύοντας επιπλέον πλεονεκτήματα στο πεδίο που αυτός συνδυάζεται με τον τουρισμό. Είναι ακριβώς σε αυτό το πλαίσιο που δημιουργούνται σημαντικές ευκαιρίες προς αξιοποίηση· εφόσον υφίσταται και λειτουργεί ο κατάλληλος μηχανισμός, τότε η ανταλλαγή γνώσεων και δράσεων, η ανάπτυξη δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού αλλά και η προσέλκυση επενδύσεων αποτελούν επιπρόσθετα κοινωνικοοικονομικά οφέλη για την κάθε χώρα.

 

Συγκριτικά πλεονεκτήματα Ελλάδας και Κύπρου

Η επένδυση στα συγκριτικά πλεονεκτήματα της Ελλάδας και της Κύπρου απαιτεί προσοχή και μελέτη. Στις μέρες μας, θα έλεγε κανείς πως κυρίαρχη θέση στις απαιτήσεις των ταξιδιωτών κατέχει το αίσθημα ασφάλειας. Προδιαγραφές και μέτρα ασφάλειας, ωστόσο, θα πρέπει να ισχύουν σε ολόκληρη την αλυσίδα των προσφερόμενων υπηρεσιών και κατά κύριο λόγο στις αθλητικές εγκαταστάσεις, σε συνδυασμό πάντοτε με την ποιότητα του τουριστικού προϊόντος, τον σεβασμό στο περιβάλλον, καθώς και την προβολή των ιδιαίτερων πολιτισμικών χαρακτηριστικών και του αυθεντικού χαρακτήρα των τοπικών κοινοτήτων.

Όσοι επιλέγουν τον αθλητικό τουρισμό και τις λοιπές εναλλακτικές μορφές τουρισμού ‒οι οποίες, με φόντο την πανδημία, αναδεικνύονται και ως μια νέα δυναμική τάση‒ επικεντρώνονται στη σωματική, ψυχική και πνευματική υγεία και αποζητούν μοναδικές βιωματικές εμπειρίες που εύκολα μπορούν να συζευχθούν με τη φιλοξενία, τη μεσογειακή διατροφή και τον πολιτισμό της Κύπρου και της Ελλάδας. Αυτά ακριβώς τα ποιοτικά στοιχεία, σε συνάρτηση με τις εξαιρετικές καιρικές συνθήκες που επικρατούν καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους στην Ανατολική Μεσόγειο, συμβαδίζουν με τον κυρίαρχο στόχο των κρατικών αρχών για επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου.

Σε αυτήν την προοπτική, είτε αναφερόμαστε σε προπονητικό τουρισμό, ερασιτεχνικό ή επαγγελματικό, είτε ακόμη σε απλή παρακολούθηση αθλητικών γεγονότων, η Ελλάδα και η Κύπρος προσφέρουν αναμφίβολα ικανοποιητικό επίπεδο υποδομών σε μεγάλο εύρος αθλημάτων, όπως η κολύμβηση και άλλα θαλάσσια αθλήματα, το τρέξιμο, η ποδηλασία, το ποδόσφαιρο, η τοξοβολία, η σκοποβολή, η αντισφαίριση, οι πολεμικές τέχνες, καθώς και υπαίθριες δραστηριότητες αναψυχής και περιπέτειας όπως η αναρρίχηση (βλ. Κάλυμνος), η ορειβασία κ.λπ.

 

Ευκαιρίες

Με αγαστή συνεργασία μεταξύ ιδιωτικού και δημόσιου τομέα, συνεννόηση, κατανόηση και διαρκή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, ο στόχος για επίτευξη ενός ποιοτικού και αυθεντικού προϊόντος αθλητικού τουρισμού μπορεί να έχει ευοίωνη εξέλιξη. Ο βασικός ιστός θωράκισης της τοπικής μας ταυτότητας μπορεί να επιτευχθεί με την παροχή κατάλληλης εκπαίδευσης σε νέους ανθρώπους, καθώς και στο ανθρώπινο δυναμικό των επιχειρήσεων τουρισμού, των αθλητικών ομοσπονδιών και άλλων εμπλεκομένων. Μοχλό για την προαγωγή της κοινωνίας και για την ανάπτυξη και επιτυχία αθλητικών διοργανώσεων μπορεί να αποτελέσει η καλλιέργεια του εθελοντισμού αλλά και η κατάλληλη ενημέρωση και εμπλοκή των τοπικών κοινωνιών, καθώς και ειδικευμένων ταξιδιωτικών πρακτόρων για ανταλλαγή γνώσεων και δράσεων με αμοιβαία οφέλη.

Περισσότερο από ποτέ, σε Ελλάδα και Κύπρο τα νομοθετικά όργανα σε συνεργασία τόσο με τις τοπικές αρχές όσο και με τον ιδιωτικό τομέα χρειάζεται να συμπράξουν σε μια κοινή γραμμή προβολής της χώρας, παράλληλα με την εφαρμογή δράσεων για την αναβάθμιση υποδομών και υπηρεσιών. Πέραν της ξεκάθαρης στρατηγικής που θα αναδεικνύει την ταυτότητα της χώρας, θα πρέπει επιπλέον ο θεματικός τουρισμός να εμπνέει αυθεντικές εμπειρίες, αξιοποιώντας την ψηφιακή τεχνολογία.

Συνθέτοντας λοιπόν το νέο πρόσωπο του αθλητικού τουρισμού… εν έτει 2022, είναι επιτακτική η ανάγκη υιοθέτησης, εφαρμογής και προώθησης καλών πρακτικών μέσω της δημιουργίας ενός κατάλληλου κώδικα συνεννόησης, συντονισμού και συνεργασίας. Η επόμενη μέρα μπορεί να έχει θετικό πρόσημο, στον βαθμό που θα υπάρξει συνέπεια, σταθερή διάρκεια και ορατά μετρήσιμα αποτελέσματα.

 

* Ο Δρ Χρήστος Αναγνωστόπουλος είναι αναπληρωτής κοσμήτορας της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο UCLan Cyprus. Αρθρογραφεί επί θεμάτων που αφορούν τη διακυβέρνηση, τη διαχείριση και την επιχειρηματικότητα στον αθλητισμό.

** Η Γιώτα Σκιτίνη (MSc) είναι επιχειρηματίας με ειδίκευση στον αθλητικό τουρισμό. Είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Εταιρείας Τουριστικής Ανάπτυξης και Προβολής Λάρνακας, μέλος του Συνδέσμου Ταξιδιωτικών Πρακτόρων Κύπρου και πρόεδρος του Φορέα Προώθησης Υπηρεσιών Υγείας Κύπρου.

 

[1] Sports Global Market Report 2020-30: COVID-19 Impact and Recovery, Μάιος 2020.

[2] Ινστιτούτο ΣΕΤΕ, Οι εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία και στις χώρες προέλευσης των εισερχομένων τουριστών στην Ελλάδα, τεύχος 5 (Ιανουάριος 2022), σ. 26 κ.ε.