Οι λαθρέμποροι υιοθετούν νέους τρόπους παραπλάνησης των συστημάτων αποκάλυψης θέσης, που υποχρεούνται να φέρουν τα μεγαλύτερα πλοία

Οικονομική Επιθεώρηση, Δεκέμβριος 2022, τ.1025

ΝΑΥΤΙΛΙΑ

του Κωνσταντίνου Μελά*

Σύμφωνα με το ψήφισμα A.1106 (29) των Ηνωμένων Εθνών για τη θάλασσα, που υπογράφηκε από σχεδόν 200 κράτη το 2015, όλα τα μεγάλα πλοία (πλοία χωρητικότητας μεγαλύτερης των 300 τόνων) πρέπει να φέρουν σε λειτουργία δορυφορικούς αναμεταδότες, γνωστούς ως συστήματα αυτόματης αναγνώρισης (automatic identification systems ή στην αγγλική τους συντομογραφία AIS), οι οποίοι μεταδίδουν στοιχεία αναγνώρισης και πλοήγησης ενός πλοίου. Επιπλέον, οι υπογράφοντες το ψήφισμα, που περιλαμβάνουν σχεδόν όλα τα ναυτικά κράτη, είναι υποχρεωμένοι σύμφωνα με τους κανόνες του ΟΗΕ να επιβάλουν αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές εντός της δικαιοδοσίας τους. Με βάση το συγκεκριμένο ψήφισμα, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) απαιτεί από όλα τα πλοία διεθνών ταξιδιών με ολική χωρητικότητα άνω των 300 τόνων και όλα τα επιβατηγά πλοία να είναι εξοπλισμένα με πομπό AIS.

Κοσμογονία

Το παραπάνω ψήφισμα επέφερε αρχικά μια πληθώρα θετικών δεδομένων στον ναυτιλιακό κλάδο. Τα κατ’ εξοχήν πάγια περιουσιακά στοιχεία των εφοπλιστών, τα οποία ταυτόχρονα μετέφεραν εμπορεύματα τεράστιας αξίας, είχαν πλέον δικτυωθεί σε ένα παγκόσμιο σύστημα πληροφοριών κι έτσι οποιοδήποτε γεγονός συνέβαινε, είτε στο πλοίο είτε στην περιοχή όπου επρόκειτο να ταξιδέψει το πλοίο, αυτό γινόταν απευθείας γνωστό σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς.

Το παραπάνω γεγονός δημιουργεί για τον κλάδο του ναυτιλιακού εμπορίου ένα ασφαλές δίκτυο μεταφοράς τόσο εμπορευμάτων όσο και ανθρώπων. Με τη χρήση αυτής της καινούργιας τεχνολογίας τα πλοία και οι ναυτικοί μπορούν και έχουν πλέον δεδομένα για τη θαλάσσια κίνηση, για καιρικά φαινόμενα, για τα καύσιμα που χρησιμοποιεί το πλοίο (και αντίστοιχα οι εκπομπές του σε διοξείδιο του άνθρακα), για θαλάσσια κοπάδια, για πλοιάρια ψαρέματος κ.ά. Παρ’ όλα αυτά, η παγκόσμια δικτύωση της ναυτιλίας δεν άργησε να αναδείξει και τις παθογένειες τις οποίες έχει εγγενώς το εμπόριο στο σύνολό του.

Tο τάνκερ Reliable, δηλωμένο στην Κύπρο, εμφανίζεται στη φωτογραφία (αριστερά) να φορτώνει πετρέλαιο σε διυλιστήριο της Βενεζουέλας ενώ μετέδιδε συντεταγμένες διαφορετικής τοποθεσίας (στοιχεία και φωτογραφία από το δημοσίευμα των New York Times)

Παρανομώντας

Για παράδειγμα, οι Harati-Mokhtari κ.ά. (2007)[1] υποδεικνύουν ότι ένα σύστημα AIS μπορεί να αναφέρει λανθασμένες πληροφορίες θέσης εάν δεν λειτουργεί ή δεν είναι σωστά συνδεδεμένο με τον εξοπλισμό. Σε ακραίες περιπτώσεις, έχει μάλιστα αναφερθεί ότι ορισμένα πλοία έχουν απενεργοποιήσει το εν λόγω σύστημα με σκοπό τον μη εντοπισμό τους. Σε ένα πρόσφατο άρθρο του στους New York Times ο Anatoly Kurmanaev περιγράφει το περιστατικό αναφορικά με το πλοίο Berlina, το οποίο σημειώθηκε στη Βενεζουέλα.

Ένα δεξαμενόπλοιο με το όνομα Berlina είχε μεταδώσει ένα περίεργο μοτίβο στη μετακίνησή του για αρκετές εβδομάδες λίγο έξω από τα ύδατα της χώρας της Νότιας Αμερικής. Το πλοίο, ενώ φαινόταν να μη μεταφέρει κάποιο φορτίο, μετακινούνταν χωρίς κάποιο λόγο, ενώ θα έπρεπε να είναι σταθμευμένο σε κάποιο αγκυροβόλιο της περιοχής. Η κίνησή του δεν είχε επομένως κάποιο νόημα. Η διατήρηση εν πλω ενός τέτοιου σκάφους στη θάλασσα κοστίζει δεκάδες χιλιάδες δολάρια κάθε μέρα. Επίσης, η κίνηση του συγκεκριμένου πλοίου αψηφούσε βασικούς κανόνες της φυσικής. Το πλοίο φάνηκε κάποια στιγμή στο σύστημα AIS, να κάνει στροφή 180 μοιρών μέσα σε λίγα μόνο λεπτά. Η τέλεια ευθεία μετατόπισή του αψηφούσε τις επιπτώσεις της παλίρροιας και της περιστροφής της Γης. Στην πραγματικότητα, βέβαια, το συγκεκριμένο πλοίο δεν βρισκόταν στο σημείο το οποίο έλεγε το σύστημα GPS, αλλά φόρτωνε παράνομα πετρέλαιο από ένα κοντινό λιμάνι της περιοχής.

Το παραπάνω γεγονός, το οποίο έχει κάνει την εμφάνισή του τα τελευταία χρόνια, δεν έχει αποκλειστικά ειδησεογραφικό ενδιαφέρον αλλά έχει αρχίσει να απασχολεί εξίσου και την ακαδημαϊκή κοινότητα όσο και τους παγκόσμιους φορείς. Σε μια πρόσφατη έρευνά τους οι Adland κ.ά. (2017)[2] καταδεικνύουν το θέμα της χρησιμοποίησης των συστημάτων AIS και GPS στη ναυτιλία. Ενώ τα στοιχεία που υπάρχουν συνολικά για το παγκόσμιο εμπόριο έχουν όντως δημιουργήσει καλύτερα δεδομένα για τη διάχυση των πληροφοριών στον κλάδο, υπάρχουν και αρκετά αρνητικά στοιχεία. Το σημαντικότερο εξ αυτών είναι πως, ενώ όντως τα συγκεντρωτικά στοιχεία για το διεθνές εμπόριο έχουν βελτιωθεί αισθητά, τα δεδομένα των κατά τόπους χωρών συνεχίζουν να έχουν μεγάλες αποκλίσεις. Αυτό, αν και αποτελεί πρωτίστως ένα τεχνικό θέμα, αρκετές φορές μπορεί να υποθάλπει παράνομες ενέργειες, για τις οποίες γίνεται επισταμένη προσπάθεια να μην εμφανιστούν στον χάρτη της οικονομίας.

Το δημοσίευμα των New York Times περιλαμβάνει και στοιχεία για την παραποίηση των στοιχείων GPS του δεξαμενόπλοιου Reliable

Φίλτρα

Καθώς όλες οι μελέτες των τελευταίων δεκαετιών έχουν αναδείξει τη σημασία του εμπορίου ως παράγοντα σταθερότητας και ασφάλειας σε μια περιοχή, ταυτόχρονα πάντα υπάρχει ο κίνδυνος μεταφοράς παράνομων ή λαθραίων προϊόντων. Επομένως, ένα σημαντικό βήμα κατά την επεξεργασία δεδομένων AIS είναι ο εντοπισμός και το φιλτράρισμα εσφαλμένων και ανακριβών πληροφοριών. Τις περισσότερες φορές φυσικά, δοθείσης της γνώσης που έχουν οι διακινητές της τεχνολογίας, κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο. Ο εντοπισμός ενός πλοίου που μεταφέρει παράνομα προϊόντα ως επί το πλείστον γίνεται από άλλα πλοία είτε τοπικές αρχές που τυχαίνει να δουν το πλοίο παρά μέσω της τεχνολογίας.

Κλείνοντας το συγκεκριμένο άρθρο, θα ήταν καλό να αναφέρουμε πως η χρήση των νέων τεχνολογιών στον ναυτιλιακό κλάδο τον εκσυγχρονίζει και τον καθιστά για μία φορά ακόμα στην πρωτοπορία του παγκόσμιου εμπορίου. Η χρήση των συστημάτων GPS και AIS βοηθάει τόσο τους πλοιοκτήτες όσο και τους ίδιους τους ναυτικούς ώστε να έχουν πιο ασφαλή ταξίδια στις θάλασσες. Μολαταύτα, παρά τη σημαντικότητα του μέτρου, συνεχίζουν να υπάρχουν παράνομες δραστηριότητες στο διεθνές εμπόριο, οι οποίες θα πρέπει να καταδεικνύονται και να εξαλείφονται από τις αρχές, για μια πιο ειρηνική κοινωνία. Μελλοντικά, θεωρούμε σίγουρο πως οι εμπλεκόμενοι φορείς εποπτείας θα αναπτύξουν ικανούς αλγόριθμους οι οποίοι θα τροφοδοτούνται από τα προαναφερθέντα συστήματα και θα επεξεργάζονται τυχόν παρεκκλίσεις, οι οποίες θα δίνουν σήματα επί πιθανών εκνόμων δραστηριοτήτων. Η πληροφορική, ευτυχώς, «τρέχει» πολύ γρηγορότερα από τα όποια ηθελημένα ανακριβή συστήματα, δομημένα από παραβατικά φυσικά ή νομικά πρόσωπα, και είναι σε θέση να ανατρέπει παρόμοιες πρακτικές.


* Ο Δρ Κωνσταντίνος Μελάς είναι υπεύθυνος ακαδημαϊκών προγραμμάτων στη Διοίκηση Επιχειρήσεων στο Μητροπολιτικό Κολλέγιο στο campus της Θεσσαλονίκης και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Τμήμα Οικονομικών του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας. Επιμελείται τον ιστότοπο www.kdmelas.eu

[1] Harati-Mokhtari, A., Wall, A., Brooks, P. & Wang, J. (2007), «Automatic Identification System (AIS): Data Reliability and Human Error Implications», Journal of Navigation, 60(3), 373-389.

[2] Adland, R., Jia, H. & Strandenes, S.P., 2017, «Are AIS-based trade volume estimates reliable? The case of crude oil exports», Maritime Policy & Management, 44(5), 657-665.