Ο (64ος) γύρος διερευνητικών Ελλάδας-Τουρκίας, τα ΜΟΕ, ο Κλάουζεβιτς και ο Γερασίμοφ

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Συνήλθε λοιπόν (σε 64ο  γύρο, με το καλό!) οι διερευνητικές Ελλάδας-Τουρκίας στην Αθήνα – διερευνητικές επαφές για μας, επισήμως. διερευνητικές συνομιλίες για τους απέναντι και για το διεθνές σύστημα: η Ελληνική πλευρά, που στους ώμους της βαραίνει η ενδοκυβερνητική ένταση του «δεν συνομιλεί κανείς με πειρατές», δεν αντέχει καν να συνομιλεί, θεωρεί ότι αρκείται σε επαφές… – υπό το δυσοίωνο διπλό βάρος της Τουρκικής άρνησης της Ελληνικής κυριαρχίας επί των μεγάλων νησιών του Αιγαίου (επειδή δεν είναι αποστρατικοποιημένα), αλλά και της άβολα κοντινής Ουκρανικής κρίσης (με αιχμή την αναγνώριση της ανεξαρτησίας αυτόνομων περιοχών από την Μόσχα). «Μυρίζει μπαρούτι», κατά την λαϊκή έκφραση, μεταφορικά αλλά και κυριολεκτικά.

Πλην οι πιέσεις του διεθνούς συστήματος είναι τέτοιες, ώστε η Αθήνα όχι απλώς συνεχίζει να επενδύει στις διερευνητικές – προσδοκώντας ότι πρόκειται για «διάλογο ύφεσης», κατά την διατύπωση που έχει προκρίνει η Αξιωματική Αντιπολίτευση στηρίζοντας την Κυβέρνηση, σε αυτήν την φάση πάντως –  αλλά και εισάγει διάσταση ΜΟΕ/μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης. Πράγματι, προηγήθηκε συνάντηση «θετικής ατζέντας» για θέματα οικονομίας και εμπορίου, με διαπραγματεύσεις μεταξύ «Enterprise Greece» και τουρκικού ομολόγου φορέα, στόχευση θεμάτων μεταφορών και επικοινωνιών κοκ.

Την στιγμή αυτή, ούτως ή άλλως, το ενδιαφέρον όλων είναι στραμμένο στις πολύ μεγάλες ανατροπές που συντελούνται με μοχλό την Ουκρανική κρίση. Οι διατυπώσεις αφθονούν, οι υπερθετικοί πληθαίνουν: νέος Ψυχρός Πόλεμος, πορεία προς Νέα Γιάλτα, ανατροπή των ενεργειακών σχεδιασμών της Δύσης, εγκατάλειψη (;) της ενεργειακής μετάβασης, αλλαγή «εχθρού» (Ρωσία αντί της Κίνας). Ακόμη και πιο προσγειωμένα/συγκρατημένα αν δει κανείς τα πράγματα, οι γεωπολιτικοί σχεδιασμοί των Μεγάλων – και μάλιστα με την έννοια της μεταβολής συνόρων να είναι πάλι στο τραπέζι, και μάλιστα με τον σεβασμό των διεθνών συνθηκών (συμφωνία του Μινσκ εν προκειμένω) να παραμερίζεται ευθέως, πάντως με την Ιστορία και την ερμηνεία της να «αξιοποιείται» καταλλήλως – διεκδικούν την προσοχή της παγκόσμιας κοινής γνώμης. Ενώ  οι εσωτερικές τριβές εκείνου που μάθαμε να θεωρούμε ως «Δύση» δείχνουν τα όρια του άλλου εφευρήματος διεθνούς πολιτικής των κυρώσεων. Των κυρώσεων που εμείς, στην μικρή μας γειτονιά τους, είχαμε φορτώσει με τόσες προσδοκίες για την αντιμετώπιση του Τουρκικού αναθεωρητισμού…

Πάντως, μένοντας στα δικά μας, ο 64ο γύρος των διερευνητικών (και η προσπάθεια να παίξει ρόλο η «θετική ατζέντα») έγινε με την Άγκυρα να έχει θέσει ευθέως και ανεπιφύλακτα ζήτημα κυριαρχίας των Ελληνικών νησιών στο Αιγαίο. Σαν να μην έφθανε, δε, αυτό ως όξυνση ο ίδιος ο Πρόεδρος Ερντογάν την ώρα των διερευνητικών ανακινούσε ενώπιον της διεθνούς κοινότητας θέμα υπόθαλψης από την Ελλάδα του 2022 οργανώσεων που η Τουρκία θεωρεί τρομοκρατικές. Ασφαλώς και ο ισχυρισμός αποκρούσθηκε από την Αθήνα με εμφατικότητα, όπως άλλωστε και οι καταγγελίες για push-backs μεταναστών στο Αιγαίο, κι ακόμη περισσότερο η διασύνδεση της (μη)αποστρατικοποίησης των νησιών με την κυριαρχία επ’ αυτών. Όμως προσέξτε την στιγμή και την συγκυρία που όλα αυτά τίθενται στην προσοχή της διεθνούς κοινής γνώμης…

Διόλου περίεργο, λοιπόν, που η στάση της Ρωσίας στην μεγάλη σκηνή με την χρήση των όπλων και της διπλωματίας εναλλάξ, επανέφερε στην επιφάνεια την στρατηγική λογική του Κλάουζεβιτς. Που ήδη πολλοί επεσήμαναν ότι διασυνδέεται με το πολύ πιο σύγχρονο «δόγμα Γερασίμοφ» (Ποιος ο δεύτερος; Στρατιωτικός στην διαδρομή, θεωρητικός στην κατάληξή του, μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας, έχει ταυτισθεί με την νέα λογική διασύνδεσης στρατιωτικών, διπλωματικών και επικοινωνιακών επιχειρήσεων. Που βλέπουμε να αποτελούν την «νέα» μορφή συμπεριφοράς της Ρωσικής Ομοσπονδίας).

Για τον Κλάουζεβιτς, ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής δι άλλων μέσων. Τώρα τελευταία – αρχικά με την ευκαιρία της πολεμικής αντιπαράθεσης Ρωσίας-Γεωργίας (που οδήγησε στην προσάρτηση της Οσσετίας και Αμπχαζίας) ύστερα με την τωρινή αντιπαράθεση  στην Ουκρανία – ανακαλύπτεται ως «δόγμα Γερασίμοφ» το ότι η πολιτική αποτελεί απλώς την συνέχεια του πολέμου. Ότι πρώτα, δηλαδή , γίνονται πολεμικές επιχειρήσεις – περιορισμένης, βέβαια, κλίμακας: η απροθυμία της Δύσης να αναδειχθεί το κόστος γεωπολιτικών ανατροπών «εγγυάται» τον περιορισμένο χαρακτήρα – και εν συνεχεία αναπτύσσεται, σε άλλη πλέον βάση, η πολιτική.

Όταν αυτά αποτελούν υλικό αναλύσεων και εργαλεία γεωπολιτικού αναστοχασμού, έχουν την γοητεία τους. Όταν εφαρμόζονται επί του πεδίου, αποκτούν άλλο νόημα. Και όταν – για την ώρα στα λόγια και στους χάρτες, βλέπε «Γαλάζια Πατρίδα» για την Τουρκία – μεταναστεύουν από την διαπάλη των Μεγάλων προς την δική μας κλίμακα των ΕλληνοΤουρκικών, προσθέτουν νέα σύννεφα.