Ο άγνωστος Κάρολος Μαρξ:

Φιλοπρόοδος μεταρρυθμιστής – Φιλελεύθερος διανοητής – Ηθικός φιλόσοφος

Σταμάτης Γιακουμής

Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2021, σελίδες 368, τιμή εκδότη: 25,00 ευρώ

Εκείνο που κάνει ο συγγραφέας αυτού του βιβλίου –ανώτερος δικαστικός, αλλά και με διδακτορικό Φιλοσοφίας: ήδη ο συνδυασμός είναι ιδιαίτερος– είναι να πάρει τον αναγνώστη από το χέρι και να ξαναδιαβάσει μαζί του τον όγκο έργων του Κάρολου Μαρξ. Κατά τρόπο που να επιτρέπει μια, δεν θα λέγαμε «νέα», πάντως συνειδητά αποστασιοποιημένη από τη μαρξιστική βουλγκάτα ανάγνωση της σκέψης του ίδιου του Μαρξ. Χαρακτηριστικό, αποσπάσματα έργων του παρατίθενται, ή μάλλον συνθέτουν, τον κορμό του βιβλίου, εντός εισαγωγικών· ωστόσο, συνοδεύονται σε συνεχές κείμενο από τοποθετήσεις άλλων συγγραφέων/μελετητών, καθώς και από κριτικές/διευκρινιστικές παρεμβάσεις του ίδιου του Στ. Γιακουμή (οι οποίες, με διαφανή τρόπο, επισημαίνονται ως «σ.σ.»).

Το να επιχειρεί κανείς να παρουσιάσει έναν «άγνωστο» Μαρξ τη στιγμή που μιλάμε για έναν διανοητή που συζητήθηκε, αναλύθηκε, παρουσιάστηκε, αποθεώθηκε, καταγγέλθηκε, πολεμήθηκε και πάντως επηρέασε όσο ελάχιστοι άλλοι –θα αποτολμούσαμε να πούμε «όσο κανείς άλλος», αλλά θα ηχούσε ακραία– τη σύγχρονη δημόσια συζήτηση έχει ένα στοιχείο παράδοξου. Όποιος όμως επωφεληθεί από τη διαδρομή που χαράζει, εν είδει μίτου της Αριάδνης, στο πυκνό δάσος των Marx-Engels-Werke ο Στ. Γιακουμής, θα ανακαλύψει μετά από κάποια προσπάθεια εξοικείωσης με τον τρόπο γραφής/παρουσίασης που εισηγείται ότι «διαβάζει» πράγματα που ασφαλώς υπήρχαν στον Μαρξ και έχουν παρουσιαστεί και αναλυθεί κ.ο.κ., όμως με λιγότερο αυτονόητη και μονοδιάστατη έκβαση του επιχειρήματος. Από τις πιο αφηρημένες προσεγγίσεις ηθικής φιλοσοφίας μέχρι τις πιο απτές αναλύσεις περί ιδιοκτησίας ή πάλι περί κράτους, η άσκηση αυτής της ανάγνωσης, παράλληλα με στρώσεις σχολίων και αναλύσεων για τον Μαρξ και το έργο του, φέρνει μια ευκαιρία επανακάλυψης.

Έτσι δε που συνοδεύεται από μια παρουσίαση ενός «πανθέου των σοσιαλιστών του 19ου αιώνα», ανοίγει πρόσθετες γραμμές αναζήτησης. (Διόλου τυχαία, το βιβλίο κλείνει με την κλασική αναφορά του Μαρξ με αφορμή τον Θουκυδίδη: Diese Alten bleiben wenigstens neu/Αυτοί οι αρχαίοι [πείτε το «οι παλιοί»] παραμένουν τουλάχιστον νέοι.

ΑΔΠ