Ο (πραγματικός) μεγάλος ανήφορος του Πάνου Τσακλόγλου

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Σε εντελώς διαφορετικό από το επιθετικό, πικρό, αντιπαραθετικό κλίμα με το οποίο ο Κωστής Χατζηδάκης προώθησε εξαρχής το εργασιακό νομοσχέδιο – κυρίως: την διευθέτηση του χρόνου εργασίας  με ατομικές συμβάσεις, μαζί με την αύξηση του περιθωρίου υπερωριών, αλλά και την προσπάθεια «πειθάρχησης» του συνδικαλισμού – η προσπάθεια Πάνου Τσακλόγλου με την κατάθεση του «δικού του» νομοσχεδίου για εισαγωγή κεφαλαιοποιητικού συστήματος στην επικουρική ασφάλιση (μικρή κίνηση μεταρρύθμισης του Ασφαλιστικού, αφού αγγίζει μόνον ένα πυλώνα του, κι αυτό για τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας που. θα αρχίσουν να «βλέπουν» συνταξιοδοτικό δικαίωμα την δεκαετία του 2050, συν όσους κάνουν opt-in στο νέο σύστημα μέχρι την ηλικία των 35 ετών …) ξεκίνησε με εντελώς διαφορετικούς τόνους.

Eπεδίωξε ο Π. Τσακλόγλου να εξηγήσει το πρόβλημα – το απόλυτο αδιέξοδο, αλλά τα πράγματα δεν λέγονται πολιτικά έτσι! – με την αντεστραμμένη ηλικιακή πυραμίδα των συνταξιούχων/εργαζομένων που φέρνει νομοτελειακά σε αδυναμία καταβολής συντάξεων με βάση το μέχρι τώρα αναδιανεμητικό σύστημα. να δείξει πώς/πόσο μια δόση κεφαλαιοποιητικού (συν η έννοια του «προσωπικού πορτοφολιού» του ασφαλισμένου) μπορεί να δώσει μια πρώτη προσδοκία ανακούφισης και στο σύστημα και στους ανθρώπους, δηλαδή τους νέους, τους οποίους αφορά. συν , να προσφέρει διαβεβαιώσεις τόσο στο ότι η μετάβαση στο νέο σύστημα δεν θα αποστερήσει τις προηγούμενες ηλικίες από θεμελιωμένα δικαιώματα (με κόστος 300 εκατ. ευρώ ετησίως, από το Προϋπολογισμό). συν να διαβεβαιώσει τους νεότερους ότι δεν υπάρχει πιθανότητα να χάσουν απλώς και μόνο τα χρήματά τους (με εγγύηση του Δημοσίου), αλλά και να δεσμευθεί ότι η διαχείριση των κεφαλαίων του νέου συστήματος θα γίνεται με ασφαλή τρόπο («φυσικά» μέσω δημοσίου φορέα, αλλά με πειστικά επιλεγμένους εμπειρογνώμονες).

Όλη αυτή η προσπάθεια, συν η ίδια η φιγούρα Τσακλόγλου που διατηρεί στοιχεία ηπιότητας παρά το κλίμα των ημερών (κλίμα αντιπαραθετικότητας από την Αντιπολίτευση, αλλά και επιβολής από την Κυβέρνηση: το δεύτερο επεκράτησε ως επιλογή στο Νομοσχέδιο – ήδη Νόμο – Χατζηδάκη για τα εργασιακά), δεν εγγυάται με τίποτε ότι η συζήτηση γι αυτό το Ασφαλιστικό θα πάει πιο ομαλά απ’ όλες τις προηγούμενες. Στην Αντιπολίτευση – πάντως την Αξιωματική – η τάση είναι για οχύρωση πίσω από τον φόβο απώλειας των εισφορών (με νωπή την μνήμη των δομημένων ομολόγων) και για αναφορές στο Chicago kids και την ΛατινοΑμερικανική εμπειρία («Ασφαλιστικό Πινοσέτ»). Στην κοινή γνώμη, όσες δημοσκοπήσεις κι αν γίνουν με λαμπερό ροζ χρώμα, η μνήμα των βίαιων περικοπών συντάξεων – λόγω Τρόικας, αλλά ποιος επεξηγεί, τώρα που τα Δικαστήρια δίνουν αποκατάσταση των μειώσεων; – διδάσκει ότι όσα λέγονται για το Ασφαλιστικό, πόνο θα φέρουν.

Όλα αυτά, καθώς και η επίγνωση ότι το Ασφαλιστικό είναι και θα παραμείνει η βασική παγίδα για την γηράσκουσα και μη-ανταγωνιστική Ελληνική οικονομία, που μόνον με όνειρα αναπτυξιακής εκτίναξης λόγω Ταμείου Ανάκαμψης «γνωρίζει» να πορεύεται, σημαίνει ότι ο Πάνος Τσακλόγλου έχει μπροστά του πραγματικά μεγάλον ανήφορο. (Παραλείπουμε αναφορές σε «Γολγοθά»: στα θέματα Ασφαλιστικού, η μεγαλοστομία μόνον κακό κάνει). Βασικό πρόβλημα είναι πώς θα δημιουργηθεί – σε νέους ανθρώπους – η αίσθηση αξιοπιστίας. Διότι, προσοχή! , η ένταξη στο νέο σύστημα για τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας θα είναι… υποχρεωτική. Δηλαδή, η κρατική επιβολή παρούσα για το καίριο πρώτο βήμα! (Η πειστικότητα Τσακλόγλου θα κριθεί από το αν και κατά πόσον η επόμενη ηλικιακή ομάδα, οι κάτω των 35 ετών, των ήδη εργαζομένων, θα προσέλθει εκουσίως, προκρίνοντας το κεφαλαιοποιητικό).

H δεύτερη παγίδα θα είναι το ίδιο το ατομικό πορτοφόλι του ασφαλισμένου που θεωρείται μοχλός πειθούς: τα πρώτα – ας πούμε 3 έως 5 χρόνια – από την 1/1/2022, αρχή λειτουργίας του νέου συστήματος, υπόσχονται να είναι χρόνια μεγάλης αναταραχής στις αγορές, έτσι που θα βγαίνουμε από την νομισματική χαλάρωση της προηγούμενης και της τωρινής περιόδου: αν λοιπόν οι πρώτοι του κεφαλαιοποιητικού «διαβάσουν» στους διαφανείς λογαριασμούς τους ζημία, πώς ακριβώς θα αισθανθούν; Εδώ, έγινε (;) τουλάχιστον ένα μικρό βήμα προκαταβολικού καθησυχασμού: τα κεφάλαια του νέου Ταμείου – που ας είμαστε ειλικρινείς, η διαβεβαίωση ότι θα είναι φορέας δημοσίου δικαίου θα καθησυχάσει περισσότερο όσους ζαλίζονται με την λογική της ιδιωτικής διαχείρισης: πλην όμως αυτοί μάλλον θα ξεκινούν με βάση δυσπιστίας προς το κεφαλαιοποιητικό…–  δεν θα διατίθενται μόνον με αναπτυξιακή λογική στην εγχώρια αγορά (αυτή είναι η άλλη μείζων υπόσχεση του κεφαλαιοποιητικού, μακροοικονομικά), αλλά θα μπορούν να τοποθετούνται και στις διεθνείς αγορές. Πόσο, αυτό, θα γίνει κατανοητό;

Δεν θα χρειαστεί, λοιπόν, μόνον τώρα μια γνήσια ενημερωτική εκστρατεία για να «περάσει» το Ασφαλιστικό Τσακλόγλου – το οποίο ούτως ή άλλως κοινοβουλευτικά θα προχωρήσει σε μια λογική Κυβέρνηση-Αντιπολίτευση, όπως πέρασαν κι όλα τα άλλα. Θα χρειαστεί και στα πρώτα βήματα εφαρμογής αυτού του πειράματος κεφαλαιοποιητικού μια υπομονετική συνοδευτική ενημέρωση. Δύσκολα, ακατανόητα πράγματα για την Ελληνική πολιτική πρακτική.

Μόνο ψυχολογικό εφόδιο για όσους το παλέψουν, η συνείδηση ότι έτσι όπως είναι σήμερα (μετά τις 2 τελευταίες δεκαετίες κοινωνικοασφαλιστικής εμπειρίας) το πράγμα, για τους νέους η αληθινά ορθολογική επιλογή θα ήταν να μένουν εκτός ασφάλισης, η να προσέρχονται μόνο όσο είναι απόλυτα υποχρεωτικό: αυτό, που έχει ήδη ξεκινήσει, είναι καταστροφικότερο και από την ηλικιακή απερήμωση της Ελλάδας του 2021+.