συνέντευξη του Ανδρέα Συμεωνίδη* στον Κώστα Μπλιάτκα

Οικονομική Επιθεώρηση, Απρίλιος 2021, τ. 1005

Πώς θα μπορούσε ένα ανδροειδές ή ανθρωπόμορφο ρομπότ με ανεπτυγμένες ικανότητες κατανόησης της φυσικής γλώσσας (Natural Language Understanding/NLU) να κάνει παρέα σε έναν ηλικιωμένο, να τον «συνδέει» με τους φίλους του και τους δικούς του ανθρώπους, να τον κρατάει σε εγρήγορση. Παρότι, σίγουρα, ένα ρομπότ δεν είναι και ό,τι καλύτερο, πολλοί ηλικιωμένοι θα προτιμούσαν ένα «συμπαθητικό» ρομπότ από τη λύση ενός γηροκομείου ή ενός φροντιστή ο οποίος θα ήταν μέσα στο σπίτι τους όλη τη μέρα.

Την προηγούμενη δεκαετία η ρομποτική τεχνολογία φάνταζε εφαρμόσιμη μόνο στον χώρο της βαριάς βιομηχανίας και τα ρομπότ είχαν μια απόκοσμη, σχεδόν τρομακτική όψη. Πλέον, όμως, είμαστε στην ευχάριστη θέση να απολαμβάνουμε τις υπηρεσίες των «έξυπνων βοηθών» μας ακόμη και στην καθημερινότητά μας. Φωτογραφικά/κινηματογραφικά drones, αυτόνομα αυτοκίνητα, ρομποτικές σκούπες είναι μόνο μερικές από τις δημοφιλείς περιπτώσεις ρομποτικών συστημάτων που χρησιμοποιούνται πλέον ευρέως. Μάλιστα, τα συστήματα αυτά είναι λελογισμένου κόστους (με ολοένα και φθηνότερες λύσεις να εμφανίζονται στην αγορά), επιτρέποντας την απόκτησή τους από τον μέσο αγοραστή, είτε για διασκέδαση, είτε για την ικανοποίηση κάποιας ανάγκης.

Πώς συμβάλλουν οι ρομποτικές εφαρμογές στη διευκόλυνση της καθημερινότητας, αλλά και την επίλυση προβλημάτων που συναντούν οι ηλικιωμένοι;

Μια ιδιαίτερα χρήσιμη εφαρμογή των αποκαλούμενων καταναλωτικών ρομπότ (consumer robots), δηλαδή των φθηνών ρομπότ με στόχευση τη χρήση σε οικιακό περιβάλλον ή περιβάλλον γραφείου, είναι η υποβοήθηση ηλικιωμένων στις καθημερινές τους ασχολίες. Φανταστείτε ένα σενάριο στο οποίο ένα ρομπότ κάνει τις δουλειές του σπιτιού (σκουπίζει/σφουγγαρίζει/σιδερώνει), υπενθυμίζει στον ηλικιωμένο να πάρει τα χάπια του, επιβεβαιώνει ότι είναι καλά (και ζητά βοήθεια σε περίπτωση που αντιλαμβάνεται πως ο ηλικιωμένος χρειάζεται), ακόμη-ακόμη παρατηρεί διακριτικά για να επιβεβαιώσει πως δεν έχει ξεχάσει το μάτι της κουζίνας ανοικτό. Όλα αυτά δεν αποτελούν σενάρια επιστημονικής φαντασίας, αλλά σενάρια που μπορούν να υλοποιηθούν με καταναλωτικά ρομπότ. Ρομπότ τα οποία μπορούν να παρακολουθούν το περιβάλλον, να αντιδρούν σε ερεθίσματα και να δρουν με βάση μια προσχεδιασμένη στρατηγική.

Πώς τα ρομπότ μπορούν να «αντιληφθούν και να αντιδράσουν» στις επιθυμίες και ανάγκες των ανθρώπων που βρίσκονται σε κίνδυνο κοινωνικού αποκλεισμού;

Πέρα από τα «απλά», τα ρομπότ θα μπορούσαν να παρέχουν λύσεις και σε ένα ακόμη, ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα: αυτό του κοινωνικού αποκλεισμού των ηλικιωμένων. Τα αυξανόμενα προβλήματα υγείας, τα προβλήματα κινητικότητας και η επιβάρυνση της ψυχολογίας τους από την απώλεια δικών τους προσώπων συχνά κάνουν τους ηλικιωμένους να χάνουν τη διάθεσή τους και να απομονώνονται από τους υπόλοιπους, αλλά και τη ζωή τους την ίδια. Και αυτό με τη σειρά του επιβαρύνει τη νευρογνωστική (neurocognitive) τους λειτουργία, οδηγώντας με γοργούς ρυθμούς σε εκφυλιστικές καταστάσεις. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο πως πολλοί από τους ηλικιωμένους ασθενείς με άνοια ή νόσο Alzheimer βρίσκονται σε καθεστώς κοινωνικού αποκλεισμού.

Σκεφτείτε πώς θα μπορούσε ένα ανδροειδές ή ανθρωπόμορφο ρομπότ με ανεπτυγμένες ικανότητες κατανόησης της φυσικής γλώσσας (Natural Language Understanding/NLU) να κάνει παρέα σε έναν ηλικιωμένο, να τον «συνδέει» με τους φίλους του και τους δικούς του ανθρώπους, να τον κρατάει σε εγρήγορση. Παρότι, σίγουρα, ένα ρομπότ δεν είναι και ό,τι καλύτερο, πολλοί ηλικιωμένοι θα προτιμούσαν ένα «συμπαθητικό» ρομπότ από τη λύση ενός γηροκομείου ή ενός φροντιστή ο οποίος θα ήταν μέσα στο σπίτι τους όλη τη μέρα.

Στην κατεύθυνση αυτή, μεταξύ άλλων, εργαζόμαστε στην Ομάδα Ευφυών Συστημάτων και Τεχνολογίας Λογισμικού (https://issel.ee.auth.gr) του Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών (https://www.ee.auth.gr) του ΑΠΘ. Είμαστε πλέον σε θέση, συνδυάζοντας τεχνολογίες και λύσεις (τόσο σε επίπεδο λογισμικού όσο και υλικού), να αναπτύσσουμε ευφυή συστήματα τα οποία μπορούν να δώσουν λύσεις σε ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων.

Πέρα από τα ερευνητικά προβλήματα των εταιρειών και των φορέων στα οποία εργαζόμαστε, το πρόσημο της έρευνάς μας επιθυμούμε να έχει κοινωνικό αντίκτυπο, ιδιαίτερα σε ομάδες ηλικιωμένων και παιδιών. Χαρακτηριστικά έργα στην κατεύθυνση αυτή είναι τα έργα ΣΥΤΗΕΣ (https://issel.ee.auth.gr/gr-sities/), Remedes (https://issel.ee.auth.gr/gr-remedes/), Tektrain (https://issel.ee.auth.gr/gr-tektrain/), RAPP (https://issel.ee.auth.gr/old-rd-projects/rapp/) και Mobile Age (https://issel.ee.auth.gr/mobile-age-gr/).

Για να μπορούμε να δοκιμάζουμε ιδέες και λύσεις και να παραμένουμε στο παιχνίδι, είμαστε υποχρεωμένοι να επενδύουμε σε τεχνογνωσία και έρευνα. Να εκμεταλλευόμαστε τα εργαλεία χρηματοδότησης (όπως, για παράδειγμα, το πρόγραμμα Ερευνώ-Δημιουργώ-Καινοτομώ και τα ανταγωνιστικά ευρωπαϊκά προγράμματα), να συνεργαζόμαστε με φορείς από όλο το φάσμα της τετραπλής έλικας (εταιρείες, ακαδημαϊκοί/ερευνητικοί φορείς, κυβερνητικοί φορείς, κοινωνία) για να χρηματοδοτούμαστε. Γιατί ο χώρος της τεχνολογικής εξέλιξης δεν σταματά ποτέ.


* Ο Δρ Ανδρέας Λ. Συμεωνίδης είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του ΑΠΘ, επικεφαλής των ομάδων Softeng (http://softeng.issel.ee.auth.gr/) και R4A (https://r4a.issel.ee.auth.gr/) του τμήματος, καθώς και υπεύθυνος έρευνας στην εταιρεία Cyclopt (https://www.cyclopt.com/).