Οικονομική Επιθεώρηση, Noέμβριος 2020, τ. 1000

από τον Τhe Economist

Οι ψήφοι καταμετρώνται, δεν κλέβονται

Στο μέσο της πανδημίας, η απειλή καταστολής

της ψήφου επεκτείνεται στις ΗΠΑ

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ στο νοσοκομείο, ο κορονοϊός στον Λευκό Οίκο, διαμάχη γύρω από το Ανώτατο Δικαστήριο, διαρροή των φορολογικών δηλώσεων του προέδρου: σαλεύει ο νους του ανθρώπου. Μέσα λοιπόν στην ταραχή της προεκλογικής εκστρατείας για τις προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ, εύκολα χάνει κανείς από τα μάτια του μια λιγότερο ζωηρή πλευρά των πραγμάτων – η οποία όμως έχει εξίσου βαθιές συνέπειες για την αμερικανική δημοκρατία. Αφορά την καταστολή της ψήφου. Ο μεγαλύτερος Ρεπουμπλικάνος πρόεδρος (ο Αβραάμ Λίνκολν) έχει πει το «Οι εκλογές ανήκουν στον λαό». Τι θα ‘λεγε σήμερα, αν έβλεπε τις προσπάθειες στελεχών του κόμματός του –στη Φλόριντα, τη Βόρεια και Νότια Καρολίνα, το Τέξας, το Ουισκόνσιν και άλλες αμφίρροπες Πολιτείες– να περιορίσουν τον αριθμό των ανθρώπων στους οποίους θα «ανήκουν οι εκλογές» στις κάλπες του Νοεμβρίου;

Στις ΗΠΑ, οι καταγγελίες για καταστολή της ψήφου των μειονοτήτων δεν είναι καινούργια υπόθεση. Πολλές φορές είναι υπερβολικές, ενώ δύσκολα αποδεικνύονται. Όμως, την 1η Οκτωβρίου ο Ρεπουμπλικάνος κυβερνήτης του Τέξας Γκρεγκ Άμποτ πήρε τη σοκαριστική πρωτοβουλία να περιορίσει τα γραμματοκιβώτια που προβλέπονται για υποδοχή των συμπληρωμένων ψηφοδελτίων [επιστολικής ψήφου] σε μόλις ένα ανά εκλογική περιφέρεια: για τα 4,7 εκατομμύρια ψηφοφόρων της Κομητείας Χάρις, κατά το 70% μη λευκών και κατά πάσα πιθανότητα ψηφοφόρων των Δημοκρατικών, πρόκειται για παρωδία.

Λειτουργώντας σαν ηχώ του προέδρου Τραμπ, ο Γκ. Άμποτ δήλωνε ότι κάτι τέτοιο είναι αναγκαίο προκειμένου να μην υπάρξει νοθεία. Το ίδιο επικαλέστηκε το νομοθετικό σώμα του Ουισκόνσιν προκειμένου να περιορίσει τις δυνατότητες πρόωρης ψηφοφορίας σ’ αυτήν την Πολιτεία, ενώ ανάλογα έπραξαν και οι αντίστοιχοι νομοθέτες της Βόρειας και Νότιας Καρολίνας, με την απαίτηση να υπάρχει σε κάθε επιστολική ψήφο προσυπογραφή άλλου ψηφοφόρου. Η αποφυγή της νοθείας αποτελεί όντως σωστή πρακτική. Μερικά μέτρα ρεπουμπλικανικής έμπνευσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων του Τέξας, αφορούν πάντως περιορισμό των δυνατοτήτων για πρόωρη ψήφο λόγω Covid-19, δυνατοτήτων που είχαν αρχικά εισαχθεί από τους ίδιους αυτούς νομοθέτες. Στην πράξη πάντως, η ανησυχία για εκλογική νοθεία που έχει εκφρασθεί από Ρεπουμπλικάνους σε 25 Πολιτείες μέσα στην περασμένη 10ετία αποδείχθηκε σχεδόν πάντα αβάσιμη. Αυτό κάνει ακόμη λιγότερο πειστικά τα επιχειρήματά τους εναντίον των ειδικών ρυθμίσεων λόγω Covid-19. Η μόνη αξιόλογη περίπτωση εκλογικής νοθείας της σύγχρονης εποχής βαρύνει αγύρτη Ρεπουμπλικάνο ακτιβιστή από τη Βόρεια Καρολίνα. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν προς μαζική νοθεία από μέρους των Δημοκρατικών, σαν εκείνη που οι Ρεπουμπλικάνοι ισχυρίζονται ότι διαβλέπουν. Ο Ντ. Τραμπ, ο οποίος ισχυρίζεται ότι το 2016 είχαν φθάσει παρανόμως στην κάλπη υπέρ της Χίλαρι Κλίντον 5 εκατομμύρια ψηφοδέλτια, είχε σχηματίσει ειδική επιτροπή για να το διερευνήσει· η επιτροπή έμεινε με άδεια χέρια. Εν τω μεταξύ όμως, συνέχισαν να προστίθενται περιπτώσεις περιοριστικών μέτρων από μέρους Ρεπουμπλικάνων.

Στην Τζόρτζια, το Οχάιο και το Τέξας τουλάχιστον 160.000 πολίτες –στη μεγάλη τους πλειοψηφία μη λευκοί– αδίκως διαγράφηκαν ή υποδείχθηκαν για διαγραφή από τους εκλογικούς καταλόγους το 2018-19. Μολονότι δε η επίπτωση των πρόσφατων μέτρων είναι ασαφής, η Φλόριντα αφήνει να φανεί πώς θα είναι οι εξελίξεις. Η Πολιτεία ψήφισε το 2018 να έχουν δικαίωμα ψήφου όλοι οι καταδικασμένοι για κακουργήματα που είχαν εκπληρώσει πλήρως τις υποχρεώσεις τους, πράγμα που αφορά 1,4 εκατομμύρια πολίτες – συμπεριλαμβανομένου του 1/5 των μαύρων της Φλόριντα. Η ρεπουμπλικανική Βουλή της Πολιτείας ψήφισε εν συνεχεία νόμο που ερμηνεύει αυτήν την υποχρέωση με τον πιο αυστηρό τρόπο, καθώς απαιτεί πλήρη αποπληρωμή ακόμη και προστίμων. Όσοι έχουν καταδικαστεί για κακουργήματα ανέκαθεν είχαν περιορισμένη τάση να ψηφίζουν, όμως η ρύθμιση αυτή όρθωσε ένα σημαντικό γραφειοκρατικό τείχος – ακόμη και για όσους είχαν τη δυνατότητα να πληρώσουν. Αρχές Οκτωβρίου η σχετική προθεσμία είχε περάσει, με μόλις το 1/6 των δικαιούχων να έχουν εγγραφεί στους εκλογικούς καταλόγους.

Η απειλή του Ντόναλντ Τραμπ ότι θα αρνηθεί να αποδεχτεί το εκλογικό αποτέλεσμα έχει δημιουργήσει φόβους για συνταγματική κρίση στις ΗΠΑ. Οι φόβοι αυτοί θα πρέπει να θεωρούνται σοβαροί. Πιθανότερο όμως είναι κάτι άλλο: παρόμοιες κινήσεις καταστολής της ψήφου σ’ αυτές τις εκλογές κινδυνεύουν να επιφέρουν μονιμότερη ζημία στη δημοκρατική διαδικασία. Αποτελεί διαστροφή για ένα κόμμα, σε δημοκρατικό καθεστώς, να διαμορφώνει την πολιτική του γύρω από την καταστολή της ψήφου. Σε μια χώρα όπου οι Αφροαμερικανοί στερούνταν το δικαίωμα ψήφου σε μια εποχή που ακόμη παραμένει παρούσα στη μνήμη, το να υιοθετείται μια τέτοια πρακτική ως πολιτικό εργαλείο είναι ακόμη πιο απεχθές.

Η τακτική αυτή αποτελεί το απόγειο κοντόφθαλμης προοπτικής των Ρεπουμπλικάνων. Μπορεί ο κυβερνήτης της Τζόρτζια να οφείλει τη θέση του στην πρακτική της καταστολής ψήφου. Όμως οι Ρεπουμπλικάνοι, ως κόμμα, αργά ή γρήγορα θα βρεθούν αντιμέτωποι με αδυναμία να κερδίζουν εκλογές, αν δεν μπορούν να προσελκύσουν τους μη λευκούς. Με κάθε κύκλο εκλογικών καταχρηστικών πρακτικών, το κόμμα του Λίνκολν τούς δίνει πρόσθετες αιτίες δυσαρέσκειας.