Όταν τα δικαστήρια επωμίζονται το πρασίνισμα…

Του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Στις 29 Απριλίου, το Γερμανικό Συνταγματικό Δικαστήριο/BVerfG είχε αποφασίσει ότι Γερμανικός νόμος –  ο Ομποσπονδιακός Νόμος για την Κλιματική Αλλαγή του 2019/KSG – με τον οποίο θεσπίστηκαν όρια για τις επιτρεπόμενες εκπομπές αερίων (με ορίζοντα το 2030) ήταν αντισυνταγματικός ως μη επαρκώς προστατευτικός των θεμελιωδών δικαιωμάτων, καθώς δεν έθετε αυστηρά όρια. Μάλιστα, η αιτιολογία του BVerfG στηρίχθηκε στην θεωρία ότι ο νόμος του 2019 δεν παρείχε επαρκή επιχειρηματολογία για τα – ανεπαρκή – όρια ρύπων που έθετε/Rationalitaetspflicht.

Είχε βέβαια προηγηθεί απόφαση του Ολλανδικού Ακυρωτικού που είχε καταλογίσει στην Ολλανδική Κυβέρνηση ευθύνες – υπόθεση Urgenda – για το ότι δεν είχε προχωρήσει αρκετά προκειμένου να επιτύχει 25% μείωση των εκπομπών αερίων μέχρι το 2020 (έναντι του επιπέδου του 1990).

Ήδη όμως, η κλιμάκωση της πίεσης των δικαστηρίων για το πρασίνισμα των πολιτικών αποφάσεων – στην Γαλλία τον Φεβρουάριο, δικαστήριο των Παρισίων δικαίωσε 4 περιβαλλοντικές οργανώσεις (που είχαν συγκεντρώσει πάνω από 2 εκατομμύρια υπογραφές…) αναγνωρίζοντας δικαίωμα αποζημίωσης, άμα αποδεικνύεται ότι η ανεπαρκής λήψη «συγκεκριμένων και αποτελεσματικών» μέτρων για την καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής προκαλεί ζημία. το Ιρλανδικό Ακυρωτικό ανεγνώρισε πάλι ευθύνη της Κυβέρνησης για μη-ψήφιση «πειστικού προγράμματος» για αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής με ορίζοντα 2050 – πέρασε σε εντελώς νέο επίπεδο, όταν Ολλανδικό δικαστήριο επέβαλε στην πετρελαϊκή εταιρεία Royal Dutch Shell άμεση υποχρέωση να περιορίσει κατά 45% τα επίπεδα εκπομπών της μέχρι το 2030 (σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2019). Όχι μόνον αυτό, αλλά η υποχρέωση αυτή κρίθηκε ότι αφορά το σύνολο του Ομίλου Shell και πώς και τους προμηθευτές και πελάτες των εταιρειών [του Ομίλου].

[Σημειωτέον ότι η Shell έχει δεσμευθεί να μειώσει το αποτύπωμα άνθρακος των προϊόντων της κατά 6% με ορίζοντα 2023, κατά 20% μέχρι το 2030, κατά 45% μέχρι το 2035 και κατά 100% μέχρι το 2050 (σε σχέση με τα επίπεδα του 2016)]. Και εδώ, η προσφυγή που εκδικάσθηκε ξεκίνησε με 7 περιβαλλοντικές οργανώσεις – μεταξύ των οποίων η Greenpeace και η Friends of the Earth – με βάση υπογραφές 17.000 πολιτών. Το γεγονός ότι η Shell συνεχίζει να επενδύει σε ανάπτυξη αναζήτησης πετρελαίου και φυσικού αερίου αποτέλεσε μέρος της συλλογιστικής του δικαστηρίου της Χάγης.

Η Shell δήλωσε ότι θα εφεσιβάλει την (πρωτοβάθμια) απόφαση. Όμως, η ταχύτητα με την οποία διευκρινίστηκε στα διεθνή media ότι η εν λόγω απόφαση έχει εφαρμογή μόνον στην Ολλανδία, δείχνει την έκταση του σοκ από την διαπίστωση ότι πλέον δεν αναγνωρίζεται ευθύνη Κρατών αλλά και εμπλεκόμενων εταιριών για την τήρηση των δεσμεύσεων και επίτευξη περιβαλλοντικών στόχων.

Ένας νέος γύρος συζήτησης για «διακυβέρνηση των δικαστών» θα ανοίξει – άνοιξε ήδη, αλλά δεν φιλοξενείται ιδιαίτερα από τα μήντια γενικής απήχησης… – όσο τα δικαστήρια επωμίζονται το πρασίνισμα. Και μάλιστα, ανάγοντας σε θεμελιώδες/ανθρώπινο δικαίωμα την αποτελεσματική οικολογική προστασία: αυτή η επιλογή, ειδικά άμα συνδυαστεί με την αναγνώριση άμεσου αποτελέσματος (μεταβίβαση δηλαδή της δέσμευσης διεθνών κανόνων σε επίπεδο επιχειρήσεων), δημιουργεί ισχυρότατο μέσο πίεσης. Βγαίνει πέρα η εξίσωση; Μπορούν οι δομές των οικονομιών να αντέξουν την πίεση; Πάντως τα χρόνια που ακολουθούν – με το Green Deal της ΕΕ, με τους Πράσινους να έρχονται στην πρώτη θέση στο Γερμανικό πολιτικό σύστημα, με τις ΗΠΑ να έχουν επανέλθει στην Συμφωνία των Παρισίων για το Κλίμα – θα έχουν πολλήν απ’ αυτήν την συζήτηση.