Παλεύοντας για την ειρήνη

Θόδωρος Πάγκαλος (Πρόλογος: Θάνος Βερέμης)

Εκδόσεις Κέρκυρα-economia Publishing,

Αθήνα 2020, σελίδες: 120, τιμή εκδότη: 15,00 ευρώ

Ήδη στο ξεκίνημα της (πρώτης) κυβέρνησης Σημίτη, η γεωπολιτική ένταση στην περιοχή όπου η ιστορία έχει τάξει την Ελλάδα και όπου δεκαετίες ολόκληρες διατηρούν τη δύσκολη ισορροπία των ελληνοτουρκικών έθεσε σε δοκιμασία τις δυνατότητες και τα αντανακλαστικά της. Στο πηδάλιο του Υπουργείου Εξωτερικών, τότε, ο Θόδωρος Πάγκαλος, που κλήθηκε να κρατήσει στα χέρια του –σε μια κυβέρνηση μόλις ορκισμένη, αλλά χωρίς να έχει ακόμη λάβει ψήφο εμπιστοσύνης στη Βουλή και με νωπές τις αμυχές της διαδοχής Ανδρέα Παπανδρέου– την πιο επικίνδυνη απασφαλισμένη βόμβα της Μεταπολίτευσης (μέχρι την τωρινή, ενεργή απειλή των τουρκικών διεκδικήσεων, του πλου του Ορούς Ρέις κ.ο.κ.).

Στο βιβλίο αυτό, ξεκινώντας με την κρίση των Ιμίων, προχωρώντας στους χειρισμούς των S-300 και της μετακίνησής τους από την Κύπρο στην Κρήτη ώστε ένα κλείσει ένα επικίνδυνο μέτωπο (που δείχνει πόσο οι σχέσεις αλλά και η διακινδύνευση των δυο τμημάτων του Ελληνισμού είναι αλληλένδετες: δεν πρέπει να ξεφύγει αυτό από την προσοχή κανενός, και πάλι τώρα) και καταλήγοντας στην πικρή ιστορία Οτσαλάν (που έφερε την απότομη πολιτική αποστράτευσή του), ο Θόδωρος Πάγκαλος δίνει την κατάθεσή του. Κάνει όμως κάτι πολύ περισσότερο. Βασικός συντελεστής στην πολιτική σκηνή από τη δεκαετία του ‘80 και μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2010, ως πρωταγωνιστής και κεντρικός παρατηρητής των πραγμάτων συνάμα, προσεγγίζει πτυχές της εξωτερικής μεν πολιτικής, με καθοριστικές ωστόσο επιπτώσεις στο εσωτερικό της χώρας. Και με αποκαλυπτικές αναφορές στο πώς λειτουργούσαν οι εσωτερικές ισορροπίες στην πολιτική σκηνή της εποχής. Αλλά και στην κοινή γνώμη…

Τοποθετείται με την ευθύτητα λόγου που πάντα τον διέκρινε σχετικά με το πού κατέληξαν, πώς θα μπορούσαν να έχουν εκτραπεί, τι επικαθόρισαν για τη συνέχεια εκείνα τα γεγονότα. Τα οποία, σημειωτέον, διέτρεξαν μια περίοδο όπου την κεντρική προτεραιότητα είχαν για την τότε κυβέρνηση τα οικονομικά διακυβεύματα –όπως επεξηγούνται επιγραμματικά σε Παράρτημα του βιβλίου– με το μακροοικονομικό υπόβαθρο της περιόδου και τη βασική στόχευση της ΟΝΕ. Είναι και σε αυτό το επίπεδο χρήσιμο να συνειδητοποιείται το πόσο οι προγραμματικές επιλογές και οι προτεραιότητες πολιτικής μιας κυβέρνησης δοκιμάζονται –πάντα στην ελληνική μας περίπτωση– από επεισόδια και ανατροπές που έχουν να κάνουν με τη γεωπολιτική διάσταση του απρόβλεπτου.

Ο Θ. Πάγκαλος ευθύς εξαρχής ξεκαθαρίζει τη θέση του ότι «οι υπουργοί Εξωτερικών έχουν μία και μόνον αποστολή, να εξαντλούν τα διπλωματικά επιχειρήματα για να διασφαλίζουν την ειρήνη […]. Δεν έχουν τη δυνατότητα άσκησης πολιτικής, δεν είναι πρωθυπουργοί, ούτε υπουργοί Εθνικής Άμυνας. Δεν χαράσσουν, με άλλα λόγια, τη γενική πορεία της χώρας αλλά μόνο μια πλευρά της». Για να καταλήξει στην πικρή δίδυμη εκτίμηση-κατακλείδα: ότι [με αφορμή την υπόθεση Οτσαλάν, που τον έθεσε εκτός πολιτικής σκηνής] «οι αφέντες του Πενταγώνου θα ήθελαν έναν υπάκουο υπουργό Εξωτερικών στην Αθήνα, που να εκτελεί τις εντολές της χωρίς να δημιουργεί προβλήματα» και ότι «οι Αμερικανοί ήθελαν το ΠΑΣΟΚ χωρίς τους ανθρώπους που θα ενοχλούσαν». Και χωρίς να ακολουθήσει κανείς τη διατύπωση μέχρι το όριό της, μια ακόμη υπόμνηση του πόσο η πολιτική μας σκακιέρα είναι ετερόνομη.

Αυτή η ανάγνωση της διαδρομής Παγκάλου κάνει τον προλογίζοντα το βιβλίο ιστορικό Θάνο Βερέμη να μιλά για «μοναξιά του μονομάχου», αναφερόμενος στον Θόδωρο Πάγκαλο ως «εκ των ευφυεστέρων πολιτικών της γενιάς του». Αλλά και δείχνοντας πώς ζητήματα που τότε άρχισαν να ξεδιπλώνονται στην περιοχή (όπως η συζήτηση περί την υφαλοκρηπίδα) λειτουργούσαν ήδη ως εικόνα του μέλλοντος.

ΑΔΠ

AΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ