Ένα σκοτεινό δωμάτιο: 1967-1974

Αλέξης Παπαχελάς

Εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα 2021, σελίδες 632, τιμή εκδότη: 19,90 ευρώ

Πενήντα τέσσερα χρόνια μετά το πραξικόπημα των συνταγματαρχών, σαράντα επτά χρόνια μετά την κατάρρευση του καθεστώτος (αλλά και μετά την τραγωδία της Κύπρου), ο Αλέξης Παπαχελάς φέρνει στην επιφάνεια ένα πρωτόγνωρα εκτενές υλικό που επιτρέπει στον αναγνώστη να επαναξιολογήσει (οι παλιότεροι), πάντως να πληροφορηθεί/να μάθει (οι νεότεροι) τα γεγονότα εκείνης της περιόδου. Που, στον πυρήνα τους, όντως συντελέσθηκαν «σε σκοτεινά δωμάτια». Στο ξεκίνημα αυτής της περιόδου, ο Παπαχελάς ήταν έφηβος, στο κλείσιμό του ξεκινούσε την επαγγελματική του διαδρομή – αρχικά ως ανταποκριτής της Αυγής στις ΗΠΑ, εν συνεχεία στο Βήμα και πλέον στην Καθημερινή (που διευθύνει εδώ και χρόνια, κυρίως όμως της δίνει το στίγμα μιας αναλυτικής προσέγγισης), ή πάλι τηλεοπτικά στο MEGA/ «Φάκελοι» και τώρα στον SKAI/«Νέοι Φάκελοι».

Σ’ όλη του όμως την διαδρομή –όπως καταθέτει– τον κατέτρεχε η ανάγκη/το πείσμα να βρει, να καταγράψει, να αναδείξει τι και πώς συνέβη τότε: «ο ρόλος των Αμερικανών» ήδη ως υπότιτλος στο εξώφυλλο, όμως πέρα από τα στερεότυπα, «τα πετρέλαια στο Αιγαίο» (πάλι υπότιτλος, αλλά παίγνιο σταθερά επανερχόμενο), «ο Ιωαννίδης και η παγίδα της Κύπρου» (άλλος υπότιτλος του εξωφύλλου, που κι αυτός είναι ζήτημα αν αποδίδει αρκετά το πλέγμα σχέσεων στο εσωτερικό του καθεστώτος του 1967-73, 1973-74…).

Σ’ αυτή του την πολυετή διαδρομή αναζήτησης, ο Αλ. Παπαχελάς επεσήμανε και κατέγραψε –και στο Σκοτεινό δωμάτιο αναδεικνύει– πολλά. Το αφήγημά του έχει

528 παραπομπές σε κείμενα, σε ντοκουμέντα, σε συνεντεύξεις. Κλικάροντας με smartphone σε σελίδες του βιβλίου, οι οποίες περιέχουν QRcodes, μπορεί κανείς να ακούσει ηχητικά από καίρια στιγμιότυπα της πορείας προς την πρόσκρουση του καλοκαιριού του 1974.

Το υλικό που προσάγεται στο βιβλίο αυτό επιτρέπει/επιβάλλει στον αναγνώστη, βοηθούμενος και από την ανάλυση του ίδιου του Παπαχελά, να δει τι και πώς συνέβη και… να ξαναδεί τα «γιατί» αυτής της σκοτεινής –όντως– περιπέτειας της Ελλάδας. Δυσοίωνη ωστόσο η καταληκτική παρατήρηση: «Όλα αυτά τα χρόνια με καταλάμβανε μελαγχολία μερικές στιγμές, όταν διαπίστωνα πως η Ιστορία επαναλαμβάνεται. Τα θέματα ήταν τα ίδια: το Κυπριακό, τα πετρέλαια στο Αιγαίο, η επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων σε 12 μίλια, ο ανταγωνισμός Αμερικανών και Γάλλων για το παιχνίδι των εξοπλισμών. Ίδια και τα λάθη: οι έριδες πέραν κάθε λογικής μεταξύ Ελλήνων, μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας, η παντελής έλλειψη ρεαλισμού σε ό,τι επέβαλλε το εθνικό συμφέρον και οι συνθήκες που οδήγησαν σε πολλές χαμένες ευκαιρίες».

Και ως κατακλείδα: «η απαράμιλλη ευελιξία και ο οπορτουνισμός του αιώνιου ελληνικού κατεστημένου».

Α.Δ.Π