Παρακολουθώντας τις Αμερικανικές εκλογές: μερικά αυτονόητα και μερικά λιγότερο…

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Από αύριο, και για αρκετές ημέρες – ενδεχομένως για εβδομάδες – όλοι μας θα υποκύψουμε στον πειρασμό της παρακολούθησης των Αμερικανικών Προεδρικών εκλογών. Και καλά η παρακολούθηση των αποτελεσμάτων, των διαδικαστικών στροφών (οι εκλέκτορες ανά Πολιτείες, ο τρόπος καταμέτρησης των ψήφων, οι δυνατότητες δικαστικής προσβολής, η μετάβαση της εξουσίας) και των πολιτικών (ή και θερμότερων) εμπλοκών που θα παρουσιαστούν. Όμως, όπως καθ’ όλα έχουμε δικαίωμα ως παρατηρητές του Αμερικανικού φαινομένου εν εξελίξει – και μάλιστα από μια πλευρά του γεωπολιτικού που απειλείται να επηρεασθεί σημαντικά από την έκβαση αυτής της αναμέτρησης και τις συνέχειες που θα έχει… -, δίπλα στην παρακολούθηση θα ανθίσουν και τα σχόλια, οι αναλύσεις, οι προβολές στο μέλλον, ακόμη-ακόμη και οι γραφικές συστάσεις…

Με άκρα επιφύλαξη και ταπεινότητα λοιπόν, όπως πρέπει να έχει κανείς όταν ενδιαφέρεται στο τι γίνεται στα σπίτια άλλων, να καταθέσουμε μερικά αυτονόητα. Και μερικά ίσως λιγότερο αυτονόητα, πλην ενδεχομένως χρήσιμα.

Πρώτο, αυτό απολύτως αυτονόητο: στις Αμερικανικές εκλογές θα μετάσχουν – μετέσχαν, ήδη ψηφίζοντας προκαταβολικά ή/και με επιστολική ψήφο που επιτρέπει το εκλογικό σύστημα επιμέρους Πολιτειών και όσο το επιτρέπει: θα επανέλθουμε γιατί εδώ τίποτε το αυτονόητο… – Αμερικανικοί πολίτες, για να εκλέξουν Αμερικανό Πρόεδρο (και ορισμένους αντιπροσώπους στο Κογκρέσο, κι εδώ δεν είναι όλα αυτονόητα). Ασφαλώς και ο καθένας νομιμοποιείται να έχει άποψη για τους υποψήφιους, ή για την εκλογική διαδικασία και εν τέλει για το αποτέλεσμα και τις μετενέργειές του. Όμως Αμερικανοί θα ψηφίσουν για να εκλέξουν Αμερικανούς, ώστε να διακυβερνηθεί η χώρα τους. Το να κάνουμε εμείς προβολή στην ψήφο τους των δικών μας θέσεων ή και αναγκών έχει περιορισμένο νόημα.

Απόρροια του αμέσως προηγούμενου είναι το βασικό θέμα της διαδικασίας με την οποία θα προκύψει ο Πρόεδρος: οι 50 Πολιτείες των ΗΠΑ (δυο – Μέην και Νεμπράσκα έχουν χωριστές εκλογικές περιφέρειες), βγάζουν η καθεμία έναν αριθμό εκλεκτόρων – συνολικά 538. Αυτοί οι εκλέκτορες, που ας πούμε είναι από 55 για την Καλιφόρνια ή 38 για το Τέξας, και 29 για την Φλώριδα μέχρι 3 για την Αλάσκα, το Βερμόντ ή την Ουάσιγκτον/περιοχή πρωτεύουσας και 4 για το Νου Χάμσαϊρ ή το Μέην συνέρχονται σε Εκλεκτορικό Σώμα και χρειάζεται απλή τους πλειοψηφία, δηλαδή 270 για να εκλέξουν Προέδρο. Το «γιατί» έχει την απάντηση στο ότι οι ΗΠΑ αποτελούν αληθινά Ομοσπονδιακό κράτος, γι αυτό άλλωστε κάθε Πολιτεία στην Γερουσία έχει από 2 έδρες (2 η Καλιφόρνια, 2 το Μέην. 2 το Τέξας, 2 το Βερμόντ). Οπότε, το να απορούμε/να θαυμάζουμε/να οργιζόμαστε επειδή «η Χίλαρυ Κλίντον κέρδισε την λαϊκή ψήφο με 2,87 εκατ. ψήφους περισσότερες, αλλά βγήκε Πρόεδρος ο Τραμπ» το 2016, ή να θυμόμαστε ότι η εκλογή του 2000 κρίθηκε από επανακαταμέτρηση στην Φλώριδα, που έβγαλε 536 ψήφους διαφορά δεν έχει νόημα. Πλην του να δείχνει πόσο διαφορετικές είναι οι ισορροπίες στην απ’ εκεί πλευρά του Ατλαντικού.

Επειδή περί ισορροπιών ο λόγος, χρειάζεται και μια άλλη συνειδητοποίηση: ενώ σ’ εμάς, με την λατρεία της ισχύος που μας χαρακτηρίζει, μιλάμε για Πλανητάρχη και θεωρούμε π.χ. ότι οι «ιδιαίτερες σχέσεις» ενός Τραμπ με έναν Ερντογάν καθορίζουν το αύριο, στην λειτουργία των ΗΠΑ η λογική των πολλαπλών κέντρων εξουσίας, των checks and balances/των θεσμικών αντίβαρων συνεχίζει να ισχύει. Όντως ο Πορτοκαλής Πρόεδρος προσπάθησε – και προσπαθεί τώρα, στο νήμα – να την ακυρώσει ή πάντως να την υπονομεύσει την λογική αυτή. Όμως στις σημερινές/αυριανές εκλογές κρατήστε μια ματιά στην επανεκλογή των (435) μελών της Βουλής των Αντιπροσώπων και την ανανέωση (κατά το 1/3) των 100 Γερουσιαστών. Στην πρώτη, οι Δημοκρατικοί έχουν σημαντική πλειοψηφία, οπότε θα χρειαζόταν πελώρια ανατροπή – πάνω από 25 ψήφων  – για να περάσει στους Ρεπουμπλικάνους. Αντιθέτως, στην Γερουσία όπου οι Ρεπουμπλικανοί είχαν, στην απερχόμενη, πλειοψηφία 2 εδρών τα δημοσκοπικά στοιχεία δείχνουν ότι οι περισσότερες πιθανότητες είναι να περάσει με 1 έως και 4 έδρες στους Δημοκρατικούς. Η πραγματική λειτουργία – από την οικονομική πολιτική και την διαχείριση κρίσεων (και τώρα, του κορωνοϊού) μέχρι και τις επιλογές της εξωτερικής πολιτικής – του Αμερικανικού πολιτικού συστήματος εμπλέκει πολύ ουσιαστικά τα δύο σώματα του Κογκρέσου. Είδαμε και βλέπουμε και στην περίπτωση των ΕλληνοΤουρκικών επί Τραμπ πόσο αυτές οι ισορροπίες καθορίζουν, ή πάντως επηρεάζουν την πολιτική. Αντίστοιχα, η διοικητική δομή της Κυβέρνησης/η πολυεπίπεδη Administration – που σε κάθε νέο Πρόεδρο αλλάζουν μερικές εκατοντάδες κομβικά στελέχη της, όμως κατά τρόπο ομαλό και αποδεκτό, όχι τραυματικό ή «κατακτητικό» του τύπου της δικής μας Πλατείας Κλαυθμώνος που έχει αφήσει βαθιές μνήμες και αντανακλαστικά! – παίζει βαρύτατο ρόλο.

Όλα αυτά, όντως διαταράχθηκαν με το πέρασμα Τραμπ. σαφώς και θα αλλοιωθούν περισσότερο με τυχόν επανεκλογή του, καθώς είδαμε πώς  αυτός απέλυε ή εκτόπιζε κεντρικούς συντελεστές του. Όμως, κατά πολύ συνεχίζουν να ισχύουν. Αυτά συγκράτησαν την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο. αυτά, όμως, κινδυνεύουν να απογοητεύσουν σε περίπτωση εκλογής Μπάϊντεν, όπως παλιότερα επί Κλίντον κι ακόμη παλιότερα επί Κάρτερ, απογοήτευσαν όσους ανέμεναν ριζική μεταβολή στάσης των ΗΠΑ στα ΕλληνοΤουρκικά ή το Κυπριακό.

Μιας και μιλούσαμε, όμως, για τα συστήματα ισορροπιών στην Αμερικανική περίπτωση, προσοχή χρειάζεται και στην κατανόηση του ρόλου της Δικαιοσύνης στην εκλογική διαδικασία. Η σειρά ενστάσεων που μπορεί να προβληθεί – ιδίως αν ο Ντόναλντ Τραμπ θεωρήσει ότι μπορεί να διεκδικήσει «στο νήμα» θα κριθεί σε σειρά τοπικών/Πολιτειακών Δικαστηρίων Μόνο μέσα από ειδική διαδρομή μπορεί να φθάσει στο Ανώτατο Δικαστήριο όπως στις εκλογές του 2000 – στο Ανώτατο Δικαστήριο όπου όντως ο Τραμπ φρόντισε, την τελευταία στιγμή, με την ταχύτατη προώθηση της Έμμι Κόνεϋ Μπάρρετ να δημιουργήσει πλειοψηφία 6:3 συντηρητικής κοπής δικαστών. Όμως… είναι πολύ απλοϊκό να λέμε «ο Τραμπ διόρισε, Τραμπ θα στηρίξουν» για αυτά τα επίπεδα Δικαιοσύνης.

Με αυτά τα αυτονόητα και λιγότερο αυτονόητα κατά νουν, ας παρακολουθήσουμε όχι απλώς την εκλογική βραδιά αλλά τις εκλογικές μέρες των ΗΠΑ. Λέγοντας «καλή τύχη, Αμερική!», ίσως-ίσως «καλή μας τύχη, όλων μας».