Οικονομική Επιθεώρηση, Φεβρουάριος 2021, τ. 1003

του Χάρη Σαββίδη

Η εκκίνηση του προγράμματος εμβολιασμού κατά της Covid-19 σηματοδοτεί (ή τουλάχιστον το ελπίζουμε) την αρχή του τέλους της πανδημίας. Στην Ελλάδα οι πρώτες εβδομάδες του νέου έτους καταγράφουν σταθερή βελτίωση σε όλους τους δείκτες (κρούσματα, νοσηλευόμενοι, θάνατοι), παραπέμποντας σε υποχώρηση του δεύτερου κύματος. Ίσως ακολουθήσει ένα ακόμα, πλην όμως δείχνει όλο και περισσότερο πιθανό ότι από την άνοιξη η κατάσταση σταθερά θα βελτιώνεται. Μακάρι να υπήρχε και η ίδια βεβαιότητα για την οικονομία…

Το προηγούμενο 12μηνο ένα σημαντικό μέρος όσων δέχθηκαν το οικονομικό πλήγμα της πανδημίας βρέθηκαν… διασωληνωμένοι. Το κράτος κάλυψε μέρος της απώλειας εισοδήματος των εργαζομένων, προσέφερε την επιστρεπτέα προκαταβολή στις επιχειρήσεις και περιόρισε ή πάγωσε οφειλές. Τους επόμενους μήνες όλα αυτά θα εκλείψουν, αποκαλύπτοντας το τοπίο της καταστροφής που προκάλεσε η πανδημία. Για να το αντιμετωπίσει, η κυβέρνηση θα έχει στη διάθεσή της τους πόρους από τα κοινοτικά ταμεία. Κυρίως όμως, τα κυβερνητικά στελέχη εμφανίζονται να πιστεύουν στις θετικές συνέπειες των μεταρρυθμίσεων που προωθούν. Υποστηρίζουν ότι αυτές θα απελευθερώσουν το αναπτυξιακό δυναμικό της οικονομίας, οδηγώντας σε ταχύτερη ανάπτυξη.

Τα προηγούμενα χρόνια προωθήθηκαν βέβαια πλήθος μεταρρυθμίσεων, στο πλαίσιο των Μνημονίων. Υπάρχουν, όμως, δύο τομείς που, ήδη προεκλογικά (και άρα πολύ πριν από την πανδημία), δήλωναν στη ΝΔ ότι έχουν… ξεφύγει: το εκπαιδευτικό και το ασφαλιστικό σύστημα. Στην πρώτη περίπτωση η συζήτηση αφορά κυρίως τη σύνδεση με την αγορά εργασίας και την καλύτερη αντιστοίχιση με τις ανάγκες της. Η Ελλάδα, υποστηρίζουν, δημιουργεί πολλούς πτυχιούχους σε ειδικότητες που δεν μπορεί να αξιοποιήσει (εξ ου και το brain drain), παραβλέποντας άλλους όπου υπάρχει ζήτηση. Για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα προκρίνεται η αξιοποίηση του ιδιωτικού τομέα. Και για να ξεπεραστούν οι συνταγματικές απαγορεύσεις (άρθρο 16), η υπουργός Παιδείας προωθεί επιμέρους αλλαγές, που αλλάζουν τις προϋποθέσεις αναγνώρισης επαγγελματικών δικαιωμάτων.

Στην περίπτωση του ασφαλιστικού συστήματος, η συζήτηση έχει ως αφετηρία την υπέρογκη επιβάρυνση του προϋπολογισμού για τη χρηματοδότηση των συντάξεων. Βασική αιτία θεωρείται η γήρανση του πληθυσμού, που οδηγεί σε κρίση τα αναδιανεμητικά ασφαλιστικά συστήματα παγκοσμίως. Ειδικά στην περίπτωση της Ελλάδας, η τεράστια ύφεση και η ανεργία της προηγούμενης δεκαετίας επιδείνωσαν σημαντικά την κατάσταση. Ως λύση προτείνει η κυβέρνηση τη μετατροπή του 2ου πυλώνα του ασφαλιστικού συστήματος σε κεφαλαιοποιητικό, υποστηρίζοντας ότι έτσι θα βρεθούν και οι πόροι για την κάλυψη του σημαντικού επενδυτικού κενού που ανέκυψε την προηγούμενη 10ετία.

Οι μεταρρυθμίσεις αυτές κάθε άλλο παρά ευρύτερα αποδεκτές είναι. Εκτός από την αξιωματική αντιπολίτευση, ισχυρές είναι και οι αντιδράσεις φορέων, όπως τα εμπλεκόμενα επιμελητήρια. Στο τεύχος Φεβρουαρίου η Οικονομική επιχειρεί να σκιαγραφήσει τις προωθούμενες αλλαγές, παρουσιάζοντας τα επιχειρήματα των υποστηρικτών και των επικριτών τους. Σε κάθε περίπτωση, η εμπειρία έχει αναδείξει δύο βασικούς κανόνες για τις μεταρρυθμίσεις: Πρώτον, τα αποτελέσματα (θετικά και αρνητικά) γίνονται αντιληπτά μετά από αρκετά χρόνια, όταν πιθανότατα οι κυβερνώντες είναι άλλοι. Δεύτερον, μεγαλύτερη σημασία από τις προθέσεις και τους στόχους έχει η εφαρμογή και οι λεπτομέρειες που τη συνοδεύουν. Εκεί όπου συνήθως κρύβεται ο… διάβολος.