Ποιος/πώς θα διαπραγματευθεί το Σύμφωνο Μετανάστευσης μετά την απομάκρυνση Κουμουτσάκου

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Από την επίσκεψη Κυριάκου Μητσοτάκη στην Λισσαβώνα (λόγω Πορτογαλικής Προεδρίας) κρατήθηκε κυρίως η πτυχή που αφορούσε τα ΕλληνοΤουρκικά – τα οποία άλλωστε «απογειώθηκαν» μέσα σε λίγες ώρες, με τον ορισμό έναρξης των διερευνητικών στις 25 Ιανουαρίου -, ή πάλι η υπόθεση της προώθησης του Ταμείου Ανάπτυξης/Next Generation EU και της έναρξης εκταμίευσης των ελπιζόμενων κονδυλίων (το 10% προκαταβολής έχει γίνει 13%, αλλά η χρονική έναρξη πάει πίσω), πλην όμως μια άλλη πολύ σημαντική διάσταση μάλλον «παράπεσε». Κακώς.

Πρόκειται για την συζήτηση που έγινε γύρω από το προσφυγικό/μεταναστευτικό.  Ακριβέστερα, γύρω από την μεταναστευτική πολιτική της ΕΕ, που βρίσκεται υπό διαμόρφωση μετά και την πρόταση της Επιτροπής για την μεταρρύθμιση της μεταναστευτικής πολιτικής («Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για την Μετανάστευση και το Άσυλο»), όπως αυτή υποβλήθηκε το φθινόπωρο. Ο Έλληνας Πρωθυπουργός μερίμνησε πρώτα να «ανεβάσει» την εικόνα συνεργασίας με την Πορτογαλική Ακτοφυλακή στο Αιγαίο – μάλιστα υπενθυμίζοντας ότι η συνεργασία αυτή είχε ξεκινήσει από το 2014, και συνεχίσθηκε ανελλιπώς – μάλιστα με επίσκεψη και ευχαριστίες προς τις Πορτογαλικές μονάδες.

Όμως, το Σύμφωνο για την Μετανάστευση είναι πολύ πιο ουσιαστική υπόθεση. Όταν είχε πρωτοπαρουσιαστεί στην δημοσιότητα, η Πρόεδρος της Ευρ. Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε πει ότι επετεύχθη με τις προτάσεις «δίκαιη και λογική ισορροπία» ανάμεσα σε «ευθύνη και αλληλεγγύη». Όμως, από την πρώτη στιγμή υπήρξαν αντιδιαμετρικές εκτιμήσεις.

Κατά την πιο πρόσφατη τοποθέτηση Μητσοτάκη στην Λισσαβώνα «η ευθύνη δεν πρέπει να πέφτει δυσανάλογα στις πλάτες των χωρών που βρίσκονται γεωγραφικά πιο κοντά στα σημεία των μεταναστευτικών πιέσεων». Η διατύπωση ευγενική και διπλωματική. ωστόσο, η Ελληνική πλευρά είναι γνωστό ότι θεωρεί πως η πρόταση της Επιτροπής για το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο έχει σαφώς υποχωρήσει μπροστά στις πιέσεις των «σκληρών» της Κεντρικής Ευρώπης, ιδίως στο θέμα των υποχρεώσεων της χώρας πρώτης εισόδου. Και μπορεί την Αυστρία ή την Ολλανδία ή τις χώρες Βίζεγκραντ (Ουγγαρία, Πολωνία), ή και σημεία  της Γερμανικής στάσης στο μεταναστευτικό/προσφυγικό να θεωρεί η Ελληνική Κυβέρνηση «συμμάχους» τις στιγμές του Έβρου, όμως όταν τείνουν να στέλνουν πίσω όσους πρόσφυγες/μετανάστες περάσουν στις χώρες τους πίσω στην Ελλάδα λόγω εν συνεχεία άρνησης ασύλου, το πράγμα αλλάζει.

Η αντίστοιχη τοποθέτηση της Πορτογαλικής Προεδρίας, ότι «η μετανάστευση είναι μέρος της ιστορίας της ανθρωπότητας» μπορεί να χρωματίζει διαφορετικά τις προτεραιότητες,  άλλωστε ο Αντόνιο Κόστα και η Κυβέρνησή του τοποθετείται σαφώς αριστερότερα απ’ ό,τι η Κυβέρνηση Μητσοτάκη, με την σημερινή της μάλιστα δομή.  Όμως η βασική υπόσχεση ότι «στόχος της Προεδρίας θα είναι ένα καλό Σύμφωνο για την Μετανάστευση και το Άσυλο» ανοίγει σοβαρές δυνατότητες – τουλάχιστον σε επίπεδο προθέσεων.

Το πρόβλημα είναι, τώρα, ένα: αφού φρόντισε η Κυβέρνηση να απομακρύνει τον Γιώργο Κουμουτσάκο από το χαρτοφυλάκιο που είχε την διαπραγματευτική ευθύνη (και, ας μας επιτραπεί να το πούμε, την Ευρωπαϊκή ευαισθησία) για το Σύμφωνο Μετανάστευσης, με «αντικαταστάτη» την μαχητική αλλά σαφώς από άλλη πλευρά του λόφου Σοφία Βουλτεψη να συμπληρώνει τον γνώριμης στάσης Νότη Μηταράκη, αληθινά διερωτάται κανείς ποιος /πώς θα διαμορφώσει τις Ελληνικές θέσεις. Και πώς θα τις υπερασπιστεί. Ιδιαίτερα ανηφορική η προσπάθεια να αφαιρεθεί από τον Κανονισμό του Δουβλίνου η ρήτρα περί της αρχής ότι η χώρα εισόδου έχει μόνη το βάρος της εξέτασης των αιτήσεων ασύλου (με αναφορά απλώς σε «αποτελεσματικές και ταχείες διαδικασίες» ασύλου στα σύνορα), αλλά και η διάσταση της επιλογής που θα παρέχεται στις χώρες-μέλη να επιλέγουν είτε μετεγκατάσταση (αυτό ακριβώς που δημιούργησε τις αντιδράσεις στην Κεντρική Ευρώπη) είτε συμμετοχή τους σε προγράμματα χρηματοδότησης/βοήθειας προς τις χώρες πρώτης εισόδου.

Επανάληψη: ποιος/πώς θα διαμορφώσει τις Ελληνικές θέσεις στην κρίσιμη αυτή διαπραγμάτευση και ποιος θα τις υπερασπιστεί με «ευρωπαϊκό» πρόσωπο στην διαπραγμάτευση;