ΠΟΠ: ένας ανεκμετάλλευτος πλούτος

Οικονομική Επιθεώρηση, Ιούνιος 2021, τ. 1007

EΛΛΑΔΑ 1821-2021 του Γιώργου Μανέττα

Μαστίχα Χίου, γραβιέρα Νάξου, τοματάκι και φάβα Σαντορίνης, καλαθάκι Λήμνου, σαρδέλα Καλλονής, μοσχάτο Σάμου Ελιά Θρούμπα Θάσου, μέλι Ικαρίας γνωστό ως «Άναμμα» και πολλοί ακόμη πολύτιμοι θησαυροί της ελληνικής γης βρίσκονται κρυμμένοι στα νησιά των Κυκλάδων, του Κεντρικού και του Β. Αιγαίου. «Ένα καλάθι με τα δώρα της ελληνικής γης, ένα καλάθι γεμάτο γεύσεις και αρώματα Ελλάδας». Τόσος διατροφικός πλούτος, συγκεντρωμένος σε τόσες μικρές κουκίδες στον χάρτη.

Από τους τουρίστες μέχρι διάσημους σεφ του εξωτερικού, όποιος γεύεται για πρώτη φορά τα ελληνικά ΠΟΠ αντιλαμβάνεται αμέσως την ποιοτική και γευστική ανωτερότητά τους. Μάλιστα, η σαρδέλα Καλλονής ήταν το πρώτο θαλασσινό που θα ανήκει στην ευρωπαϊκή λίστα των ΠΟΠ.

Πράγμα όχι εύκολο, ούτε αυτονόητο. Ένας πλούτος όμως που με ελάχιστες εξαιρέσεις παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεκμετάλλευτος εξαιτίας της απουσίας ενός ολοκληρωμένου και συμπαγούς σχεδίου προβολής και ανάπτυξης. Κατά κοινή ομολογία δεν έχουμε καταφέρει μέχρι σήμερα να αξιοποιήσουμε τις τεράστιες δυνατότητες που προσφέρουν και να δούμε με… διαφορετικό μάτι την προοπτική τους. Ακόμη και η διαχρονική επιδίωξη περί διασύνδεσης της γαστρονομίας με τον τουρισμό δεν έχει επιτευχθεί σε ικανοποιητικό βαθμό, ώστε να αποφέρει τους επιθυμητούς καρπούς.

Η αναδιάρθρωση του πρωτογενούς τομέα σε αγροτικές μονάδες επιχειρηματικής δομής θεωρείται κλειδί προς αυτή την κατεύθυνση, καθώς θα βοηθήσει να ξεπερασθούν χρόνιες παθογένειες, ενώ χαρακτηρίζεται εκ των ων ουκ άνευ να προσηλωθεί η μεταποίηση στην εξωστρέφεια.

«Έτσι και θα διατηρηθεί η πρωτογενής παραγωγή, η οποία μπορεί να ενισχύσει την τοπική οικονομία αλλά και να τροφοδοτήσει τον τουριστικό κλάδο», σημειώνουν με έμφαση παράγοντες της αγοράς. Ο πρωτογενής τομέας εξάλλου και η περαιτέρω ανάπτυξή του αποτελεί μια τεράστια πρόκληση για το σύνολο της νησιωτικής Ελλάδας. Επιπλέον, αναγκαία κρίνεται η σύσταση ενός οδικού χάρτη για τη συστηματική ανάδειξη και προβολή των προϊόντων ΠΟΠ στο διεθνές κοινό, η οποία θα βάλει τέλος στις αποσπασματικές και χωρίς ουσιαστικό αποτέλεσμα προσπάθειες του παρελθόντος.

Η ηγεσία του Υπουργείου Ανάπτυξης εμφανίζεται πρόθυμη να «επενδύσει» στα συγκεκριμένα προϊόντα. «Αποτελεί εθνική επιλογή η ανάδειξη των ελληνικών προϊόντων διεθνώς», σημείωσε ο Σπήλιος Λιβανός, στη διάρκεια της κήρυξης της έναρξης της καμπάνιας «Μικροί Θησαυροί της Ευρώπης».

Τα προϊόντα ΠΟΠ-ΠΓΕ της χώρας μας «ενσωματώνουν τα μοναδικά χαρακτηριστικά του τόπου μας, του πολιτισμού μας και των παραδόσεων της ελληνικής υπαίθρου, συγκροτώντας μια μοναδική διατροφική παρακαταθήκη», σημείωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως «η προστασία και ανάδειξη των μοναδικών ελληνικών προϊόντων και μέσω αυτών των αξιών μας και του πολιτισμού μας, η προστασία του gastrodiversity, αποτελεί εθνική επιλογή μας». Όπως είπε, είναι κρίσιμο και αναγκαίο η Ευρωπαϊκή Ένωση να διαφυλάξει τον διατροφικό της πλουραλισμό και να δώσει τα εργαλεία στις τοπικές κοινότητες να διατηρήσουν την ιδιαίτερη αγροδιατροφική τους κουλτούρα, ενώ σχολιάζοντας τον πυρήνα του προγράμματος των «Μικρών Θησαυρών» υπογράμμισε πως καλλιεργούμε έναν νέο τρόπο σκέψης και αντίληψης για τα ελληνικά προϊόντα. Η Ελλάδα διαθέτει συνολικά 113 γεωργικά προϊόντα και τρόφιμα ΠΟΠ & ΠΓΕ, χωρίς να προσμετρώνται σε αυτά οι οίνοι και τα αλκοολούχα, κατέχοντας την 5η θέση μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το κρασί που… διαφημίζει η Ιλιάδα

Η Λήμνος έχει μεγάλη παράδοση στην παραγωγή τοπικών/παραδοσιακών προϊόντων, με πλέον γνωστά τα κρασιά της, λευκά και κόκκινα, τα οποία διακρίνονται για την ιδιαίτερη γεύση τους (που οφείλεται στο ηφαιστιογενές έδαφος του νησιού). Ήδη στα ομηρικά έπη γίνεται αναφορά στους αμπελώνες του νησιού. Η πιο γνωστή ποικιλία κόκκινου κρασιού είναι το καλαμπάκι ή λημνιό (ΠΟΠ). Σε ό,τι αφορά το λευκό κρασί, η πιο δημοφιλής ποικιλία είναι το μοσχάτο Αλεξανδρείας.

Το Ιερό των Καβείρων στη Λήμνο

Λέγεται ότι η Λήμνος ήταν ο σιτοβολώνας της αρχαίας Αθήνας και αργότερα ο προμηθευτής σιταριού της αυτοκρατορικής αυλής του Βυζαντίου. Χάρη στη μακραίωνη αυτή παράδοση, ακόμα και σήμερα παράγει ψωμί και παξιμάδια μοναδικής νοστιμιάς, φλομάρια (παραδοσιακές χυλοπίτες) και ξακουστό τραχανά. Ξακουστά είναι και κάποια παραδοσιακά γλυκά της, όπως τα «βενιζελικά» (που πήραν το όνομά τους από το γεγονός ότι άρεσαν πολύ στον Ελ. Βενιζέλο, ο οποίος τα δοκίμασε κατά την επίσκεψή του στη Λήμνο μετά την απελευθέρωση του νησιού) και οι «σαμσάδες» (σιροπιαστό γλυκό με σουσάμι τυλιγμένο σε φύλλο).

Η Λήμνος παράγει, επίσης, θυμαρίσιο μέλι κορυφαίας ποιότητας, καθώς και πλήθος παραδοσιακών γαλακτοκομικών προϊόντων χάρη στον μεγάλο αριθμό αιγοπροβάτων που φιλοξενεί (250.000). Ως νησί έχει και αυτή πλούσια αλιεία και προμηθεύει με αλιεύματα τόσο τη Θεσσαλονίκη όσο και την Αθήνα, περιστασιακά μάλιστα ακόμα και την αγορά της Ιαπωνίας με εξαιρετικής ποιότητας τόνους.