Πόσο απέχει η Γενεύη από το Ντονμπάς και την Αλμάτι;

του Αντώνη Δ. Παπαγιαννίδη

Είναι χαρακτηριστικό της εποχής, πώς οι παρουσιάσεις και οι αναλύσεις που αφορούν την συνάντηση ΗΠΑ/Ρωσίας («Διάλογος Στρατηγικής Σταθερότητας»/SSD) στην Γενεύη «γέρνουν» είτε προς αισιοδοξία, είτε προς προκαταβολική απογοήτευση/προσγείωση των προσδοκιών, αναλόγως με την προσωπική στόχευση του αναλυτή και/ή του Μέσου που φιλοξενεί. (Όχι βέβαια πως το ίδιο δεν ζήσαμε και τα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, και μάλιστα απροκάλυπτα. ωστόσο, μετά την πτώση του Τείχους/το λιώσιμο των πάγων Ανατολής-Δύσης, είχαμε συνηθίσει σε κάτι λιγότερο στρατευμένο). Ήδη οι χθεσινές προκαταρκτικές συνομιλίες Γουέντι  Σέρμαν/ Σεργκέι Ριαμπκόφ – που μάλιστα είχαν και προ-προπαρασκευαστικό στάδιο, το οποίο επέτρεψε να γίνεται λόγος για πολύπλοκες πλην προσωπικές συζητήσεις – έδειξαν τον δρόμο. Που δεν θα είναι απλός, άλλωστε επιμελώς η πρώτη επίσημη επαφή, με διασταυρωμένες σημαίες και όλα τα χρειώδη, υπήρξε επιμελημένα ψυχρή.

Πράγματι, οι ΗΠΑ θέτουν ως βάση κάθε εκτονωτικής προσπάθειας την απομάκρυνση ρωσικών στρατευμάτων από την «κοντινή» ανατολική μεθόριο της Ουκρανίας, αλλά και την συγκράτηση των (εθελοντικών) δυνάμεων οι οποίες ασκούν de facto εξουσία στην Ανατολική Ουκρανία/στην περιοχή του Ντονμπάς/Ντόνετσκ, που λειτουργεί ως προγεφύρωμα προς την ήδη κατεχόμενη (κατά την Δύση) Κριμαία. Αντίστοιχα/αντιδιαμετρικά η Ρωσία ζητά νομικές δεσμεύσεις (και όχι απλώς δηλώσεις) ότι το ΝΑΤΟ/η Δύση δεν θα επιχειρήσει να αποκτήσει παρουσία σε άλλες περιοχές της πρώην ΕΣΣΔ, ούτε να αναπτύξει πρόσθετες δυνάμεις αιχμής στα δυτικά σύνορά τους (όπως εκείνες που βρίσκονται σε κίνηση από Ρουμανία μέχρι Βαλτικές χώρες, π.χ. μέσω του προγεφυρώματος Αλεξανδρούπολης). Ένα τέτοιο σκηνικό – γίνεται φανερό, αυτό – περιορίζει την δυνατότητα να θεωρηθούν ικανοποιητικές οι (όπως κυκλοφορούν) προτάσεις για μέτρα απεμπλοκής/οικοδόμησης εμπιστοσύνης της Ρωσικής πλευράς. Η οποία, παρά τις έντονες διαβεβαιώσεις της Μόσχας, συνεχίζει να θεωρείται από τα Δυτικά ΜΜΕ (σχεδόν όλα…) έτοιμη να εισβάλει στην Ουκρανία.

Όμως, αν την Γενεύη από το Ντονμπάς την χωρίζουν αρκετές εκατοντάδες χιλιόμετρα, από την Αλμάτι (παλιά: Άλμα-Άτα) του Καζακστάν, στο κέντρο της Ασίας/της «παγκόσμιας νήσου» Ευρασίας – του γεωγραφικού άξονα της Ιστορίας/Heartland –  κατά τον βρετανό γεωγράφο και «προφήτη» της γεωπολιτικής Χάλφορντ Μακίντερ – η απόσταση μετράει χιλιάδες χιλιόμετρα. Όπου, η ακραίας έντασης εξέγερση εναντίον του καθεστώτος Ναζαρμπάγιεφ (ήδη Τοκάεφ), σε έναν χώρο με ασύγκριτους ενεργειακούς πόρους – δίπλα στο φυσικό αέριο, ουράνιο και σπάνιες γαίες – αλλά και με πολλαπλή εγγύτητα όχι μόνον προς την Ρωσία αλλά και την Κίνα, ξεκίνησε σκοτεινές συζητήσεις για ενδεχόμενο να επιχειρείται με έξωθεν υποκίνηση έμμεσης εκστρατείας ανάσχεσης/containment της Μόσχας.

Το αίτημα Τοκάεφ για (στρατιωτική, ουσιαστικά) βοήθεια από το Σύμφωνο Συλλογικής Ασφάλειας, στο οποίο η Μόσχα έσπευσε να ανταποκριθεί αστραπιαία, αλλά και με Τατζικιστάν/Κιργιστάν να προσέρχονται, με αλεξιπτωτιστές και ελαφρά τεθωρακισμένα να ενεργούν ήδη υποβοηθητικά στην καταστολή της Κυβέρνησης της Αστάνα. (Αλμάτι η μεγαλύτερη πόλη του Καζακστάν, Αστάνα η νυν πρωτεύουσα), έθεσε με έμφαση την διεθνοπολιτική διάσταση στο προσκήνιο.

Έτσι, είναι αληθινά παράξενο να παρακολουθεί κανείς το ξεκίνημα μιας συνάντησης των άλλοτε άσπονδων εχθρών του Ψυχρού Πολέμου, με ομολογημένη την αναγνώριση ανάγκης για εκτόνωση, την ώρα/την στιγμή που παροξύνεται η μετξύ τους ένταση. Και που επανέρχεται η λογική του «Μακρού Τηλεγραφήματος»/Long Telegram του Τζώρτζ Κένναν, των αρχών του 1946, που απέκλειε μεν κάθε δυνατότητα ειλικρινούς προσέγγισης της τότε ΕΣΣΔ (για μεγάλο μέρος της Αμερικανικής κοινής γνώμης, η Σοβιετική Ένωση ήταν ο μείζων σύμμαχος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου…) αλλά θεωρούσε ότι η υπερέκταση/overextension των δυνάμεων της τότε ΕΣΣΔ καθιστούσε βέλτιστη μια προσέγγιση ανάσχεσης. Παρά τους αυτονόητους κινδύνους της.