Οικονομική Επιθεώρηση, Noέμβριος 2020, τ. 1.000

AΡΙΘΜΟΙ ΣΤΟ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΟ των Άγγελου Τσακανίκα * & Δημήτριου Σταμόπουλου**

Πόσο έτοιμες είναι οι επιχειρήσεις για τον επερχόμενο ψηφιακό μετασχηματισμό;

Η πρόσφατη κρίση της Covid-19 –πέραν των δυσμενών συνθηκών που δημιουργεί στη δημόσια υγεία και οι οποίες είναι σαφώς και οι σημαντικότερες για την κοινωνία μας– συνεχίζει να προσφέρει ένα μοναδικό στο είδος του πεδίο για ένα πείραμα ψηφιακού μετασχηματισμού. Η ανάγκη προσαρμογής σε ένα νέο περιβάλλον εργασίας έχει οδηγήσει μεγάλες αλλά πολύ περισσότερο μικρομεσαίες επιχειρήσεις σε αναπροσαρμογή της τεχνολογικής τους στρατηγικής (όσες τουλάχιστον είχαν διαμορφώσει τέτοια, αλλά και όσες δεν είχαν επενδύσει ανάλογα) ώστε να εξυπηρετήσουν τις καινούργιες ανάγκες που δημιουργήθηκαν, σε λειτουργικό επίπεδο.

Η χώρα μας άλλωστε παραδοσιακά υστερεί σε σχετικούς δείκτες όπως ο DESI, αφού καταλαμβάνει μόλις την 27η θέση ανάμεσα στις 28 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης το 2020, παρά τη σχετική βελτίωση, καθώς οι άλλες χώρες «τρέχουν» και αυτές ταχύτατα. Εμπόδιο φαίνεται να στέκεται το χαμηλό ακόμα επίπεδο των ψηφιακών δεξιοτήτων στον πληθυσμό και τις επιχειρήσεις σε συνδυασμό με τη χρόνια απουσία ψηφιακής πολιτικής δημόσιων υπηρεσιών. Αποτέλεσμα είναι οι ελληνικές επιχειρήσεις να αντιμετωπίζουν αυξημένες δυσκολίες στην προσπάθεια ψηφιακού μετασχηματισμού τους και στη γενικότερη συμμετοχή και αξιοποίηση των τεχνολογιών που απαρτίζουν αυτό που –συχνά απλουστευτικά– ονομάζουμε ως συμμετοχή στην 4η Βιομηχανική Επανάσταση. Πράγματι, όπως είχε δείξει πρόσφατη έρευνα (πριν από την υγειονομική κρίση) που διεξήγαγε το ΙΟΒΕ και η Public Issue για λογαριασμό του ΣΕΒ στα τέλη του 2018[1], μόλις μία στις πέντε επιχειρήσεις σε έξι βασικά κλαδικά οικοσυστήματα δήλωσε ότι επηρεάζεται ήδη από τον ψηφιακό μετασχηματισμό που επιφέρουν οι νέες τεχνολογίες της λεγόμενης 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης και ένα ακόμα 23% δήλωνε ότι αναμένει να επηρεαστεί στα επόμενα 3 χρόνια (Πίνακας 1).

Είναι εντυπωσιακό πάντως το γεγονός ότι σχεδόν μία στις τέσσερις επιχειρήσεις (23,1%) δηλώνει ότι δεν πρόκειται να επηρεαστεί γενικότερα, διατυπώνοντας ουσιαστικά μια θέση ότι το ζήτημα δεν την αφορά. Αυτές φαίνεται να είναι ουσιαστικά ένας πυρήνας επιχειρήσεων που δύσκολα θα εξελιχθούν. Αν αθροιστεί σε αυτό και το 32,4% που δηλώνει ότι αναμένει αλλαγές σε έναν χρονικό ορίζοντα άνω της τριετίας, τότε πάνω από τις μισές επιχειρήσεις θεωρούν την εξέλιξη αυτή ως κάτι μάλλον «μακρινό» ακόμα για την ελληνική αγορά. Το προφίλ τους φαίνεται πως αποτελείται κυρίως από επιχειρήσεις που ανήκουν σε παραδοσιακά χαμηλότερης τεχνολογικής έντασης κλάδους-οικοσυστήματα, όπως αυτό της παραγωγής δομικών υλικών (27,3%) και της αγροδιατροφής (23,8%). Αντιθέτως, τα οικοσυστήματα της ψηφιακής οικονομίας και της ενέργειας είτε επηρεάζονται ήδη από τις τεχνολογικές εξελίξεις, είτε θα επηρεαστούν μέσα στα επόμενα χρόνια.

Σημειώνεται ότι η έρευνα αφορούσε 831 βιομηχανικές κυρίως επιχειρήσεις που απασχολούσαν πάνω από 30 άτομα (άρα είναι σημαντικού μεγέθους) και προέρχονταν από έξι κλαδικά οικοσυστήματα και συγκεκριμένα από τους τομείς: α) Αγροδιατροφική Αλυσίδα, β) Βιοοικονομία-Υγεία και Φάρμακο, γ) Ψηφιακή οικονομία-Τεχνολογίες Πληροφορικής και Επικοινωνιών, δ) Δομικά Υλικά και Μέταλλο, ε) Εφοδιαστική Αλυσίδα (Logistics) και Μεταφορές και στ) Ενέργεια. Κατά τη στιγμή της έρευνας απασχολούσαν συνολικά πάνω από 145 χιλιάδες εργαζομένους.

Στη συνέχεια εξετάστηκε η συσχέτιση αυτής της άποψης για την επίδραση του ψηφιακού μετασχηματισμού στις επιχειρήσεις με την ένταση εισαγωγής νέων τεχνολογιών στην επιχείρηση, δηλαδή με τον βαθμό που στην πραγματικότητα έχουν υιοθετήσει νέες τεχνολογίες. Με τον όρο νέες τεχνολογίες εννοούμε εδώ προηγμένες εφαρμογές που σχετίζονται με Artificial Intelligence, Augmented Reality, Big Data Analytics, 3D Printing, αλλά και πιο απλές πλατφόρμες επιχειρησιακής συνεργασίας, που είναι και το συνηθέστερο σήμερα επιχειρηματικό συνεργατικό εργαλείο.

Η συσχέτιση ακολουθεί γενικά την αναμενόμενη τάση, καθώς όσο λιγότερες από τις τεχνολογίες που εντάσσονται στο πλαίσιο του Industry 4.0 χρησιμοποιούν τόσο λιγότερο πιθανό είναι να επηρεάζονται από τον ψηφιακό μετασχηματισμό και το αντίστροφο. Εντύπωση πάντως προκαλεί το ότι το ένα δέκατο (9,9%) από όσες επιχειρήσεις δηλώνουν πως χρησιμοποιούν τουλάχιστον τέσσερις νέες τεχνολογίες εκτιμούν πως δεν θα επηρεαστούν από την 4η Βιομηχανική Επανάσταση (Πίνακας 2).

Συνοψίζοντας, ενώ υπάρχει μπροστά μας μια ευκαιρία η Ελλάδα να υπερπηδήσει (leap-frogging) επενδύσεις σε προηγούμενα συστήματα πληροφορικής, υπάρχουν ακόμα ακλόνητοι όγκοι εντός του επιχειρηματικού-παραγωγικού συστήματος της χώρας που ανθίστανται σθεναρά. Υπάρχει δηλαδή ένας σημαντικός πυρήνας επιχειρήσεων της χώρας που θεωρεί ότι η συζήτηση για τη λεγόμενη 4η Βιομηχανική Επανάσταση δεν τις αφορά, είναι εκτός του πλαισίου λειτουργίας τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αφήσουμε αυτό το ψηφιακό χάσμα να διευρυνθεί. Πρέπει ο εγχώριος τομέας ΤΠΕ να αξιολογήσει αυτά τα δεδομένα και να υποστηρίξει ουσιαστικά τις ΜμΕ να προβούν σε αυτόν τον ψηφιακό μετασχηματισμό, εξηγώντας τη σωστή διάσταση αυτών των επενδύσεων. Δεν έχουν πράγματι όλες οι επιχειρήσεις τις ίδιες ανάγκες και η προσέγγισή τους πρέπει να είναι στη λογική του customization και όχι των off the shelf λύσεων. Η επιτάχυνση της ψηφιοποίησης που παρουσιάστηκε στην Ελλάδα ως αντίδραση στην πανδημία Covid-19 έχει δημιουργήσει ένα πλαίσιο τουλάχιστον σχετικής ευαισθητοποίησης. Ας το αξιοποιήσουμε.

 

[1] «Ποσοτικές Έρευνες σε Βιομηχανικές Επιχειρήσεις επί Θεμάτων ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού, Θεσμική και επιχειρησιακή ενδυνάμωση του κοινωνικού εταίρου ΣΕΒ». Με χρηματοδότηση από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και διά βίου Μάθηση. ΕΣΠΑ 2014-2020.

* Ο Α. Τσακανίκας είναι αναπληρωτής καθηγητής Οικονομικής Αξιολόγησης Συστημάτων Τεχνολογίας Καινοτομίας και Επιχειρηματικότητας ΕΜΠ, διευθυντής Εργαστηρίου Βιομηχανικής και Ενεργειακής Οικονομίας (ΕΒΕΟ).

** Ο Δημήτρης Σταματόπουλος είναι χημικός μηχανικός ΕΜΠ, υπ. διδάκτωρ ΕΒΕΟ.